Кіріспе

1971 жылы Роджер Зелазнидің ғылыми-фантастикалық романы «Көлеңкелер шебері» – американдық автор Роджер Зелазнидің ғылыми-фантастикалық романы. Ол 1971 жылы «The Magazine of Fantasy and Science Fiction» журналында бөлім-бөлім жарияланып, сол жылы кітап түрінде басылды.

Сюжет

Роман тосқауылға салынған әлемде өтеді. Осылайша, планетаның бір жағы әрқашан жарықта, ал екіншісі – қараңғыда болады. Күндіз ғылым үстемдік етеді, ал түнде – сиқыр. Күші зор сиқырлы жандар планетаның түнгі жағында өмір сүреді, және олардың сиқырлық күштері көбінесе нақты бір орындардан шығады. Басты кейіпкер, Көлеңкелі Джек (сондай-ақ Шэдоуджек деп те аталады) сиқырлы жандардың арасында ерекше, себебі ол күшін нақты бір жерден емес, көлеңкеден алады. Ол толық жарықта немесе толық қараңғыда әрекетке қабілетсіз, бірақ тіпті кішкентай көлеңкеге қол жеткізсе, оның қуаты теңдесіз. Джек үшін жалғыз дос – Morningstar жаны, ол таңертеңгілікте тасқа тігіліп, таң атқанда босатылуға тиіс жазаға ұшырайды. Оның денесі мен басы тастан шығып тұр, ол ешқашан тумайтын күннің келуін күтеді. Джек "Жоғалған Кілтті", Колвинияны іздейді. Кілттің өзі және оны пайдаланудың салдары Джек өзінің ісінде жетістікке жетуімен байланысты. Ақырында, Кілт Джекке құтқару мен құлдыраудың екеуін де сыйлайды. Қараңғы жақтан қашып, Джек компьютерге қол жеткізеді және оның көмегімен Колвинияны қалпына келтіреді. Бұл оны жеңіске жеткізеді, бірақ оған толық билік бермейді. Жаңа күштерін пайдаланып, билікте шатасу тудырғаннан кейін, ол Morningstar-дан ақыл сұрайды. Morningstar оған әлемнің тұрақтылығын сақтайтын Әлемнің Жүрегіндегі Машинаны жоюды және оны айналдыруды кеңес береді.

Шабыт

Зелазни атауды, бірақ титулдық кейіпкерді емес, Джек Вэнске құрмет көрсету мақсатымен берген. Романға жазған кіріспесінде ол Вэнстің туындыларында жиі кездесетін экзотикалық ландшафттарды бейнелеуге тырысқанын айтты. Зелазни оны бірден, түзетулерсіз жазды. Роман 1971 жылы «Magazine of Fantasy and Science Fiction» журналында бөлім-бөлім жарияланды және сол жылы кітап түрінде басылды. Ол 1972 жылғы «Хьюго» сыйлығына иегер атануға ұсынылды.

Мәтіннің нұсқасы

Сериалдық нұсқа мен кейінгі кітап шамалы өзгеше. Көшірме жөндеушінің қатесі 6-тараудағы Джек пен Морнингстар арасындағы әңгімені бұрмалап жіберді; дұрыс нұсқа алғашқы журналда жарияланған және Роджер Зелазнидің жинақталған әңгімелерінің 3-томы: «Бұл өлшеулі тау», NESFA Press, 2009 жылғы 511–512 беттерінде қайта басылды.

Қабылдау

Лестер дель Рей романды жағымсыз қабылдады, алғашқы жартысының "ерекше Зелазный, өте тартымды" болғанын, бірақ соңының "қатты күңкей және жағымсыз [әрі] көңілсіз" екенін айтты. Ол кейіпкердің өмірбаянының маңызды тұстары жасырын қалғандықтан, "бұл тұтас мағынасыз болып көрінеді" деген шешімге келді. Оқырман тарапынан жауап көбінесе жағымды болды, себебі роман екі маңызды фантастикалық әдебиет сыйлығына (Хьюго және Локус сыйлықтарына) ұсынылды. Роман 1972 жылғы Locus Poll-де ең үздік роман номинациясында 4-орынды иеленді.

Байланысты көркем әдебиет

Жарыстар Зелазниге жалғасын жазуға қысым жасады, бірақ ол "Мен оны жалғастыруды жоспарламағанмын. Мен осы екіұшты соңымен аяқтағаным ұнады" деп бас тартты. Оның орнына ол бірнеше преквел жазды. "The Illustrated Roger Zelazny" кітабына Грей Морроу салған "Shadowjack" атты қысқа әңгімесінің преквелі енгізілген. Зелазнидің "Камелоттың соңғы қорғаушысы" жинағы (1981, Underwood Miller) "Shadowjack" ертегісін қайта басып шығарады, бірақ суреттерсіз. Бұл жинақтың Underwood Miller басылымында болды, бірақ Pocket Books басылымында жоқ. Ол сондай-ақ "Бабылға соңғы шығу: 4-том: Роджер Зелазнидің жинақталған әңгімелері", NESFA Press, 2009 кітабында да кездеседі. 1983 жылы Билл Фосетт редакциялаған "Wizards" жинағында Роджер Зелазни жазған "Shadowjack" атты кейіпкердің өмірбаяны бар. Онда кейіпкердің тарихынан роман немесе сол аттас әңгімеде кездеспеген егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Бұл өмірбаян "Бабылға соңғы шығу" кітабында да жарияланды. "Shadowland" тағы бір преквел болды, Зелазни оны өндірілмеген анимациялық фильмнің жоспары ретінде жазды. Оқиға роман мен әңгімеге дейін орын алады және "Jack of Shadows" романындағы сиқыр мен ғылымның аралас әлемінің қалай пайда болғанын сипаттайды. Кейіннен ол Зелазни қайтыс болғанға дейін графикалық роман ретінде дамытылды, бірақ жоба тоқтатылды. Бұл әңгіме алғаш рет "The Road to Amber: Volume 6: The Collected Stories of Roger Zelazny", NESFA Press, 2009 кітабында жарық көрді.

Басқа еңбектердегі сілтемелер мен сілтемелер

Романға негізделген "Jack of Shadows" әні, сол кездегі Hawkwind тобының мүшелері Дейв Брок, Роберт Кальверт, Саймон Кинг және Саймон Хаус жазған, 1979 жылғы PXR5 альбомында жарияланды. Дэниел Киз Морранның "Ұзақ жүгіріс" романында басты кейіпкер Трент Кастанаверас Spacefarers Collective ұйымының "Jack of Shadows" деп аталатын жасырын ғарыш кемесімен Айдың төмен орбитасынан құтқарылады.