Кіріспе
Фриц Лейбердің кейіпкерлері Фафрд пен Сұр Мысық – американдық автор Фриц Лейбердің әңгімелерінде кездесетін екі қылыш пен сиқыр батырлары. Олар Лейбердің ең танымал әңгімелерінің басты кейіпкерлері. Оларды жазудың бір себебі – Ховардтың «Конан варвар» немесе Берроуздың «Тарзан» кейіпкерлеріне қарағанда, нағыз адам табиғатына жақын қиял кейіпкерлерін жасау еді. Фафрд өте биік (шамамен 2 метрге жуық) және күшті солтүстік варвар, қылышпен күресуде де, ән айтуда да шебер. Мысық – кішкентай (2 метрден аспайтын) шарқыншақ ұры, қылышпен күресте дарынды және қауіпті (көбінесе бір қолында қылыш, екіншісінде ұзын қанжар немесе main gauche), сондай-ақ бұрынғы сиқыршының шәкірті, сиқырдағы біраз шеберлігін сақтап қалған. Фафрд романтикалық сияқты сөйлейді, бірақ оның күші мен практикалық қабілеті көбінесе жеңіске жетеді, ал циник көрінетін Мысық күтпеген сәттерде сезімталдық танытуға бейім. Екеуі де қарақшылар, тек қатыгездер мен циниктер ғана тірі қалатын құлпытас әлемде өмір сүреді. Олар көп уақытын ішімдік ішуге, той-думанға, әйелдермен араласуға, төбелес салуға, ұрлық жасауға және құмар ойнауға жұмсайды, сонымен қатар кімнің қылышын жалдағанын аса маңызды санамайды. Дегенмен, олар адал және, ең бастысы, шынайы оқиғаларды ұнатады. Кейіпкерлер Лейбердің өзі мен оның досы Гарри Отто Фишердің үлгісімен жасалған. Фишер оларды 1934 жылдың қыркүйегінде Лейберге жазған хатында, сонымен қатар олардың туған қаласы Ланкхмарды атады. 1936 жылы Лейбер «Адепттың тәсілі» атты бірінші Фафрд пен Сұр Мысық повесін аяқтады және «Астық кемелерінің әңгімесі» атты екінші повестің жұмысын бастады. Сол кезде Фишер «Квармалдың билеушілері» кітабының басын жазды. «Адепттың тәсілі» 1947 жылға дейін жарияланбады, ал «Квармалдың билеушілері» Лейбер аяқтағаннан кейін 1964 жылы жарық көрді. Оның екінші әңгімесі «Астық кемелерінің әңгімесі» «Сцилланың қызы» (1961) және кейіннен «Ланкхмардың қылыштары» (1968) романының прототипіне айналды. Фафрд пен Сұр Мысық туралы әңгімелер 1960 жылға дейін еркін байланысты болды, одан кейін Лейбер оларды хронологиялық тәртіппен ұйымдастырып, кітап түрінде басылуға дайындалды. Жастар кезінде екеуі де әйелдерімен жеке-жеке танысып, бір-бірімен кездесіп, бір түні екеуінің де сүйіктілерін жоғалтады, бұл олардың достығын және өмір салтының жасөспірімдік кезеңін түсіндіреді. Алайда, кейінгі әңгімелерде екеуі де жетіліп, көшбасшылықты үйреніп, ақырында Исландия сияқты Рим аралында жаңа әйел серіктестерімен орнығып қалады. Романда көптеген пикарестік элементтер бар, және оны жиынтық алғанда пикарестік роман деп сипаттайды.
Fafhrd and the Gray Mouser are two sword and sorcery heroes appearing in stories written by American author Fritz Leiber. They are the protagonists of what are probably Leiber's best known stories. One of his motives in writing them was to have a couple of fantasy heroes closer to true human nature than the likes of Howard's Conan the Barbarian or Burroughs's Tarzan. Fafhrd is a very tall (nearly 7 feet (2 m)) and strong northern barbarian, skilled at both swordsmanship and singing. The Mouser is a small (not much more than 5 feet (2 m)) mercurial thief, gifted and deadly at swordsmanship (often using a sword in one hand and a long dagger or main gauche in the other), as well as a former wizard's apprentice who retains some skill at magic. Fafhrd talks like a romantic, but his strength and practicality usually wins through, while the cynical sounding Mouser is prone to showing strains of sentiment at unexpected times. Both are rogues, living in a decadent world where only the ruthless and cynical survive. They spend a lot of time drinking, feasting, wenching, brawling, stealing, and gambling, while are seldom fussy about who hires their swords. Still, they are humane and—most of all—relish true adventure. The characters were loosely modeled upon Leiber himself and his friend Harry Otto Fischer. Fischer initially created them in a letter to Leiber in September 1934, naming at the same time their home city of Lankhmar. In 1936, Leiber finished the first Fafhrd and Gray Mouser novella, "Adept's Gambit", and began work on a second, "The Tale of the Grain Ships". At the same time, Fischer was writing the beginning of "The Lords of Quarmall". "Adept's Gambit" would not see publication until 1947, while "The Lords of Quarmall" would be finished by Leiber and published in 1964. His second story, "The Tale of the Grain Ships", would become the prototype for "Scylla's Daughter" (1961) and, later, the novel The Swords of Lankhmar (1968). The stories of Fafhrd and the Gray Mouser respectively were only loosely connected until the 1960s, when Leiber organized them chronologically and added additional material in preparation for paperback publication. Starting as young men, the two separately meet their female lovers, meet each other, and lose both their lovers in the same night, which explains both their friendship and the arrested adolescence of their lifestyles. However, in later stories, the two mature, learn leadership, and eventually settle down with new female partners on the Iceland like Rime Isle. The novels have many picaresque elements, and are sometimes described as picaresque on the whole.
Комикстердің бейімделулері
1972 жылы Фафрд пен Мысық комикстердегі мансабын бастады, Wonder Woman #202 санында атау кейіпкері мен Catwoman-мен бірге, сыйлықты SF жазушысы Сэмюэл Р. Деланидің сценарийі бойынша пайда болды. 1973 жылы DC Comics «Қылыш және сиырлылық» (Sword of Sorcery) атты үздіксіз серияны бастады. Атаудың авторы Денни О’Нил болды, ал суреттерін Говард Чейкин, Уолт Симонсон және Джим Старлин жасады; жақсы қабылданған серия бар болғаны бес нөмірден тұрды. «Ауырсынуды басаңдатудың құны», «Ұрылар үйі», «Жеказықтың бұлты» және «Батып кеткен жер» әңгімелерінің, сондай-ақ түпнұсқа әңгімелердің бейімделуі кірді. Бұл серияны Dark Horse Comics 2008 жылғы маусымда жарық көрген жинақ кітабында топтастырды. 1991 жылы Epic Comics жеті әңгіменің комикс кітабына бейімдеуін шығарды: «Ланкмарда кездесу» (1-ші нөмір), «Шеңбер қарғысы» және «Ұлығу мұнарасы» (2-ші нөмір), «Ауырсынуды басаңдатудың құны» және «Ерекше базар» (3-ші нөмір), «Ланкмардағы қиын кезең» және «Теңіз патшасы жоқ кезде» (4-ші нөмір). Комикстердің сценарийін бұрынғы DC сериясының бірнеше нөмірін салған Говард Чейкин жазды, ал суреттерін Майк Мигнола салған, оның «Hellboy» комиксі көбінесе Лейбердің туындыларына ұқсас атмосфераға ие. Мигнола сонымен қатар «Ақ қасқыр» жинағының мұқабасын және ішкі суреттерін жасады. Бұл серияны Dark Horse Comics 2007 жылғы наурызда жарық көрген жинақ кітабында топтастырды. Marvel Comics Фриц Лейбердің туындыларына құрмет көрсету ниетімен, Конан комикс сериясына Фафнир Ванахеймді және оның серігі Қара Тышқанды енгізу арқылы Фафрд пен Сұр Мысықтың өзіндік нұсқасын жасады. Кейіпкерлер жұбы өте ұқсас болды және Конанның алғашқы комикстерін жазған Рой Томас мұны жасырмады.
Ойындар
1937 жылы Лайбер және оның колледж досы Гарри Отто Фишер Фишердің құруына көмектескен Нехвон әлеміндегі күрделі стратегиялық ойынды жасады. Кейін олар Ланкхмар деп аталатын қарапайым үстел ойынын жасады, ол 1976 жылы TSR компаниясымен шығарылды. Бұл – ойынның негізі болған әңгімелердің авторлары жазған сирек кездесетін бейімделуі. Нехвон және оның ең қызықты тұрғындары Dungeons & Dragons ойынына арналған ертегі қосымшасында, «Құдайлар мен жартылай құдайлар» кітабында сипатталған, ал әңгімелердің өзі Dungeons & Dragons рөлдік ойынына маңызды ықпал етті. 1986 жылы Фафрд пен Сұр Тышқан «Ланкхмардың дракон қылышы» атты 1-ге-1 Adventure Gamebook жинағында пайда болды. Бір ойыншы Фафрд пен Сұр Тышқанды басқарды, олар Ланкхмардағы жертөледе (қай жерде екенін нақты білмей) сиқырлы қылышты табуға тырысты. Екінші ойыншы жергілікті ұрылар гильдиясының саскіндеушілерін басқарды, олар гильдияның рұқсатысыз қалада әрекет еткені үшін белгілі алаяқтарды өлтіруге тырысты.
Фахред пен сұр мысықтың қарулары
Фафред көбінесе Грейванд деп аталатын екі қолды қылыш қолданады, оны бір қолмен де пайдалана алады (кейінгі оқиғаларда қажеттілік туғанда). Ол сонымен қатар Жүрек іздеуші деп аталатын қысқа пышақ және есімді жоқ қысқа шабуыр тасымалдайды. Алшақтан шайқасқанда ол көбінесе садақ пен жебе алып жүреді, оны ат үстінде немесе теңізде тиімді қолданады, тіпті соңғы кемшілігіне қарамастан (ол бір қолын жоғалтады) пайдалана алады. Бір оқиғада "әлемдегі ең шебер қылышбаз" деп аталған Мысық та екі қарумен күреседі: "жіңішке, иілген" қылыш немесе скальпель деп аталатын қылыш және Мысық тырнағы деп аталатын пышақ, соңғысы әдетте Мысықтың белгісінде жасырылады, ал түпнұсқасы өте жұмсақ қисыққа ие болған. (Ланкмардағы "Қиын заман" оқиғаларына қарай ол тура баламалы қылышқа айналды.) Олардың мүлігінен жиі айырылатындықтан, бұл атаулар олардың кез келген сәйкес қаруларына қолданылады, міндетті түрде нақты қарулардың есімдері емес. Бұл ешқандай сиқырлы қару емес: екеуі де оларды қолдануда өте шебер. Мысық сонымен қатар лақтырып жібергішпен де жақсы таныс. Мысық, бұрынғы сиқыршы шәкірті болғандықтан, әсіресе дуэль кезінде кішкентай сиқырлар жасай алады.
Танымал мәдениетте
Джоанна Расс Фафрд пен Грей Маузер сериясын жақсы біліп, бағалаған. Ол Лейбердің сын пікірлерімен қатар, өзінің "Аликстің оқиғалары" (1976) сериясында "Авантюрист" (1967; сондай-ақ "Блюстокинг" деп те аталады) шығармасында Аликстің бұрынғы махаббаттарының бірі ретінде Фафрдқа сілтеме жасаған. Кейін Лейбер Фафрд пен Грей Маузер туралы екі әңгімесіне, "Ланкмардағы екі ең жақсы ұры" (1968) және "Құдайлардың саусақтары астында" (1975) шығармаларына Аликсті енгізді. Американдық жазушы Майкл Чабонның "Жолдың мырзалары" (2007) романы 950 жыл шамасында Хазария қағанатында (қазіргі Оңтүстік-Батыс Ресей) өтетін "қимысты оқиғаларға" толы туынды. Онда Фафрд пен Грей Маузерге ұқсас дене бітімі мен қарым-қатынасқа ие Амрам, атпен шабуға шебер Абссиниялық және сәл кішкентай, бірақ қылышпен қаруланған Франк Зеликман есімді екі авантюрист бейнеленген. Екеуі де еврей тегінен шыққан, көтеріліске қатысып, тақтан қуылған Хазар ханзадасын қайта орнатуға бағытталған қастандыққа тартылады. Майкл Дж. Салливанның (автор) жасаған Адриан мен Ройс есімді кейіпкерлер де Фафрд пен Грей Маузерге ұқсас қарым-қатынас пен мінезге ие. Салливан "Ририя аян" атты үш кітаптан тұратын трилогия жазды, ол бастапқыда 2011 және 2012 жылдары алты повесть немесе кітап ретінде жарық көрді. Кристофер Бюльманның "Қара тілді ұры" романындағы ұры кейіпкері "Ланкмарда кездестім" әңгімесінде сипатталғандай жаттығудан өтеді. Стивен Сейлордың "Тирде көргендер" әңгімесінде Фафрд пен Грей Маузердің б.з.д. II ғасырда Тирге келген сапары бейнеленген. Онда оның "Рома Суб Роза" сериясының батыры Гордиан жүз жылдан кейін Тир қаласына барады, онда Нехвоннан келген екі қонақ жергілікті аңыздар ретінде еске алынады. Грей Маузердің қысқа қанжары "Мысық тырнағы" бірнеше рөлдік ойындарда, соның ішінде Final Fantasy сериясының алғашқы бөлімдерінде қару ретінде пайда болады. Baldur's Gate ойынында "Фафрд" деген сөз Ұрылар гильдиясына кіру үшін қажетті пароль ретінде қолданылады. Bethesda-ның The Elder Scrolls V: Skyrim ойынында Рифтен қаласындағы Ratway-ге барғанда, алғашқы қарсыластарыңыз жасырын жүретін адам және Drahff және Hewnon Black Skeever деп аталатын варвар болады. Drahff – Фафрдтың анаграммасы, "Black Skeever" – "Грей Маузер" ойыны, ал Hewnon – Фафрд пен Грей Маузер өмір сүретін Нехвон әлемінің анаграммасы. Dodge Roll's Enter the Gungeon ойынында Frifle және Grey Mauser есімді кейіпкерлер кездеседі, олар сол атақты батырларға ұқсайды. Джек Чалкердің "And the Devil Will Drag You Under" романында Фафрд пен Грей Маузерге ұқсайтын екі кейіпкер тавернада қысқаша пайда болады, біреуі Нингаубле мен Шильбаға ұқсас есімдерді қайталап тұрады.