Жабайы өсімдіктерді жинау: пайдасы мен сақталуы

Кіріспе

Wildcrafting (сондай-ақ тағамдық жинау деп белгілі) – өсімдіктерді олардың табиғи, немесе «жабайы» өсіп-өнімді ортасынан, негізінен тағамдық немесе емдік мақсаттар үшін жинау практикасы. Бұл өсірілмеген өсімдіктерге, олар қай жерде болса да қатысты, және ол шөл даламен ғана шектелмейді. Этиқалық мәселелер көбінесе қауіп төндірілген түрлерді қорғау, ортақ ресурстардың азаю мүмкіндігі және жеке меншікке қатысты құнды өсімдіктерді, мысалы, женьшенді ұрлаудың алдын алу сияқты жағдайларды қамтиды. Wildcrafting тұрақты және құрметпен жүргізілген кезде, әдетте өсімдіктерден тек жемістері, гүлдері немесе бұтақтары ғана алынады, ал тірі өсімдік орнында қалады. Егер бүкіл өсімдікті алу қажет болса, өсімдік алынған жерге оның тұқымдары салынады. Өсімдіктердің, гүлдердің немесе бұтақтардың тек бірнеше данасы алынады, осылайша олардың қоры толығымен сақталады. Foragers қауымдастығы адамдардың тағамдық жинауының барлық өсімдіктердің, саңырауқұлақтардың, балдырлардың, жануарлардың (адамдарды қоса) және олардың мекендеу орталарының денсаулығын қолдау, дамыту және қорғауда маңызды рөл атқаратынына сенімді. «Болашаққа арналған өсімдіктер» дерекқоры жеуге жарамды, емдік немесе басқа да мақсаттарда қолданылатын 7000 өсімдікті тізімдейді. АҚШ-та United Plant Savers ұйымының мақсаты – АҚШ және Канаданың туған жерінен өсетін емдік өсімдіктерін (мысалы, Goldenseal) және олардың табиғи мекендеу орталарын қорғау, сонымен қатар келер ұрпақтар үшін емдік өсімдіктердің жеткілікті жаңаруын қамтамасыз ету. Америкадағы төрт штат және бес ұлттық орман жәншенді табиғи түрде жинауды белсенді түрде басқарады, осылайша оның жабайы популяциясының тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Еуропада ағаш емес орман өнімдері (мысалы, орман жемістері, саңырауқұлақтар, пробка, қарағай тұқымдары, емен жаңғақтары, емдік шөптер, эфир майлары, каштан және т.б.) биоэкономикада маңызды рөл атқарады, әсіресе ағаш ең пайдалы өнім болып табылмайтын аймақтарда. Бұл мәселелер Еуропаның 14 айманында орман өнімдерін жинаудың ең жақсы тәжірибесі мен коммерциялық мүмкіндіктерін зерттеуге арналған төрт жылдық StarTree жобасы барысында қарастырылды. Адамдар мен олардың отбасыларының жеке тұтыну үшін шағын мөлшерде тағамдық жинауы өсімдіктер мен саңырауқұлақтар популяциясына ешқандай әсер етпейді деген дәлелдер жоқ. Алайда, егер бір түрге кең ауқымды коммерциялық қызығушылық туса, тұрақты жинау және басқару шаралары сақталмаса, ол тез қысымға ұшырауы мүмкін. Мысалы, арника – гомеопатиялық препараттарға және көгалдарға, сырқырауларға арналған алғашқы жәрдем кремдеріне қолданылатын емдік түр. Қазір ол қатаң қорғауға алынған және IUCN-ның қауіп төндіретін түрлердің қызыл тізіміне, сондай-ақ көптеген еуропалық елдердің қызыл деректер кітаптарына және тізімдеріне енгізілген. Мекеңдеу ортасының жоғалуына қарамастан, арника көбінесе жабайыдан жиналады. Еуропада жыл сайын саудаланатын құрғатылған гүлдердің мөлшері шамамен 50 тоннаға жетеді. Арниканы емдік мақсаттарда жинау Еуропадағы бірнеше популяцияның жоғалуына немесе азаюына себеп болды. Бұл өсімдіктің табиғи көздеріне тигізілетін қысымды гүлдер жиналатын Еуропа аймағында арника өнімдерін тиімді пайдалану арқылы жеңілдетуге болады.

Wildcrafting (also known as foraging) is the practice of harvesting plants from their natural, or 'wild' habitat, primarily for food or medicinal purposes. It applies to uncultivated plants wherever they may be found, and is not necessarily limited to wilderness areas. Ethical considerations are often involved, such as protecting endangered species, potential for depletion of commonly held resources, and in the context of private property, preventing theft of valuable plants, for example, ginseng. When wildcrafting is done sustainably and with proper respect, generally only the fruit, flowers or branches from plants are taken and the living plant is left, or if it is necessary to take the whole plant, seeds of the plant are placed in the empty hole from which the plant was taken. Care is taken to remove only a few plants, flowers, or branches, so plenty remains to continue the supply. The Association of Foragers believes that foraging by people plays an increasingly important role supporting, promoting and defending the health of all plants, fungi, algae, animals (including humans) and the habitats/environments in which they exist. Plants for a Future database lists 7000 plants with edible, medicinal or other uses. In the USA, the mission of United Plant Savers is to protect native medicinal plants of the United States and Canada (such as Goldenseal) and their native habitat while ensuring an abundant renewable supply of medicinal plants for generations to come. Four states and five national forests in America actively manage the wild harvesting of ginseng to ensure sustainability of wild populations. In Europe, non wood forest products (e. g., forest fruits, mushroom, cork, pine kernels, acorns, medicinal herbs, essential oils, chestnuts etc.) can be significant in the bioeconomy, especially in regions where wood is not the most profitable product. These were examined during a four year study called The StarTree Project which assessed the wildcrafting of non timber forest products across 14 regions of Europe to explore best practice and commercial opportunities. There is no evidence that foraging in small amounts for personal use by people and their families has any impact on populations of plants and fungi. However, once a species attracts widespread commercial interest it can quickly come under pressure if sustainable harvesting and management procedures are not followed. A case in point is Arnica, a medicinal species made into homeopathic remedies and highly popular first aid creams for bumps and bruises. It is now under strict protection and is included in the IUCN Red List of Threatened Species and in the Red Data Books and Red Data Lists of many European countries. Despite the loss of habitats, Arnica is mainly harvested from the wild. Dried flowers traded annually in Europe are estimated to be around 50 tonnes. The collection of Arnica for medicinal purposes has also caused disappearance or reduction in the size of several European populations. The pressure on natural sources of this plant is alleviated by a suitable use of Arnica supply in the European region, where flower heads are harvested.