Кіріспе
Zastava M76 – Zastava Arms компаниясы жасаған және өндірген жартылай автоматты әскери белгілі мергендік мылтығы.
Тарих
Zastava Arms Company компаниясы M76 мылтығын 1970 жылдардың ортасында шығарды. Одан бері ол Сербия армиясының және оның бұрынғысы – Югославия халық армиясының (JNA) стандартты мергендік мылтығы болып табылады. Ол советтік Dragunov SVD мылтығы сияқты, жаяу әскер взводына арналған белгілі бір мергендік мүмкіндіктерді ұсыну мақсатымен жасалған. 1990 жылдардағы Югославия соғыстары кезінде оны бірнеше тарап қолданды; ол Хорватия, Босния және Герцеговина, Солтүстік Македония және Косовода қолданылды. Сербияда M76 мылтығы Zastava M91 мылтығымен алмастырылып жатыр. Zastava M91 7.62×54mmR оғын пайдаланады, ол Сербия армиясында 7.92×57mm Mauser (M49/M75) оғының орнын басады.
Құрылыс бөлшектері
M76 концепциясы ресейлік Драгунов СВД снайперлік/белгілі мергендік мылтығына ұқсас; жартылай автоматты мылтық, 10 оқтың қоймасынан толық қуатты патронды қолданады. Дегенмен, M76 румыниялық PSL-ге ұқсас, Драгунов СВД-ге қарағанда АК-47/РПК дизайнына және Zastava-ның лицензиясыз M70 АК туындысына жақын. АК дизайнынан шыққандықтан, ол қарапайым және сенімді, сондай-ақ басқа Zastava АК туындылары сияқты жоғары сапалы өндірілген. Дұрысдығы әдетте 1,5 МОА шамасында болады, бұл Калашников дизайны үшін жақсы және белгілі мерген рөлі үшін толығымен қанағаттанарлық. Бұл Драгуновтың көшірмесі емес, ауыр ұңғылы бар ұзартылған АК-47 сияқты көрінеді, бұл әсер Драгуновтың бас бармағымен ұсталатын оқ атушы емес, жеке оқ атушы және тапанша тұтқасы арқылы күшейтіледі. Драгуновтың 7,62×54ммR патронының орнына, ол 7,92×57мм Mauser, басқаша айтқанда 7,9мм немесе 8×57мм IS патронын қолданады. Югославия Халық Армиясы (ЮНА) 1940 жылдардың соңында 7,9 мм патронның, M49 шарлы түрін, M49 деп атап, жаяу әскерге арналған оқ-дәрі ретінде қабылдады, ал кейіннен 7,9 мм патронның, Универсалды шарлы M75 бар снайперлік түрін, қатаң талаптарға сай жасалған снайперлік оқ-дәрі ретінде M75 деп атады. Драгуновтың жеке газ поршенінің орнына, M76 АК типті поршенді, бұранда тасымалдағышына бекітілген. Қабылдағыш, толық қуатты патрондарды атқанда беріктікті қамтамасыз ету үшін түпнұсқа АК-47 сияқты, соғылған болып жасалған, және 7,92×57мм Mauser патронына сәйкес келу үшін қалыпты АК қабылдағышынан ұзын. АК типті айналмалы бұранда, бұранда тасымалдағышы, ұңғы және басқа да бөлшектер де толық қуатты патрондардың итеру күшін басқару үшін үлкейтіліп, нығайтылған. 10 оқтық болат қоймадан қоректендіріледі, онда соңғы оқтың атылғаннан кейін бұранданы ашық ұстайтын ізбасар бар. Қаруда бұранданы артқа ұстап тұру құрылғысы болмағандықтан, қойма алынғанда бұранда алға жылжып, қойманы алу қиындығын арттырады. Ату тек жартылай автоматты түрде жүзеге асырылады, сондықтан қабылдағыштың оң жағындағы АК-47 типті қауіпсіздік белгісінде тек 2 параметр бар: «қауіпсіз» және «ату». Ұңғыда Драгунов типті біріктірілген соқпақпен жарқылдауыш және алдын ала қарау корпусы бар. Стандартты АКМ штыкшасын алдын ала қараудың астындағы штыкша тірегіне орнатуға болады. Драгунов сияқты, бірақ АК-47-ден айырмашылығы, M76 4 позициялық (0, 1, 2, 3) оператор реттейтін газ реттегішіне ие, бұл шектеулі жағдайларда поршеньге көбірек газ жіберуге немесе супрессор қолданғанда аз газ жіберуге мүмкіндік береді. «0» параметрі газдың поршеньге түсуін толығымен тоқтатады, бұл мылтықты қолмен қайта зарядтау ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Жиһазы тік табандыққа ие, оның үстінде Zastava M70 қару сериясында кездесетіндей резеңке төсем бар, сондай-ақ жақсы пішінделген контурлы тапанша тұтқасы бар. Алдыңғы бөлігі де M70 сериясында кездесетінді еске түсіреді. Ағаш табандықта тазалау жинағын сақтауға арналған бөлімше жоқ. Жаңа өндірістегі модельдерде ағаш жиһазы синтетикалық полимерлік материалмен ауыстырылады, бұл тазалау жинағы сияқты аксессуарларға арналған орынды ұсынады және M76 жалпы салмағын шамамен азайтады. Газ реттегішін қоспағанда, бөлшектеу және пайдалану AK-47/AKM қаруларының отбасысына ұқсас. M76 оқ-дәрілерін салыстырмалы түрде шапшаң жылдамдықпен атуға болса да, 8×57мм IS патроны аэродинамикалық тиімді әскери sS шарлы оқ-дәрілерімен жабдықталған, теңіз деңгейіндегі ИКАО стандартты атмосфера жағдайында (ауа тығыздығы ρ = 1,225 кг/м3) ≈ жылдамдыққа жетеді. Салыстыру үшін, 7,62×51мм НАТО патронының стандартты шары және снайперлік оқ-дәрілер шамамен, сондықтан M76 патронының массасы жоғары. Нысаналау оптикасын орнату үшін қабылдағыштың сол жағына бекітілген бүйірлік рельс қолданылады, ол әр түрлі телескопиялық көзбен шолу және түнгі оптиканы бекітуге болатын қыспақпен бірге эллинді жылжымалы күректі рельсті қабылдай алады. Қалқанды қабылдағыш рельстен бірнеше секунд ішінде ажыратуға болады, бұғаттағыш желкенді ашып, көзді және рельсті артқа жылжыту арқылы. Оны алып тастап, нөлдік жоғалтусыз қайта қосуға болады. Оптикалық көзбен шолу әдетте қабылдағыш қақпағы мен бұранда тасымалдағышына оңай қол жеткізу үшін далалық тазалау кезінде алынып тасталады. Мылтық механикалық реттелетін AKM типті темір нысаналарды, жылжымалы тангентті артқы нысананы, сатылап бітірген. Алдыңғы көзге түсіру бағанасы арнайы жасалған құралдарды пайдалана отырып, желдің әсерін және биіктікті реттеуге мүмкіндік береді. Темір нысаналар желісіне югославиялық M49 7,92×57мм шарлы оқ-дәрілерін пайдалана отырып, нөлге сәйкес келетін шайқас нүктесі кіреді. Темір нысаналарды оптикалық көзбен шолу орнатылған немесе орнатылмаған күйде пайдалануға болады. Әдетте қолданылатын телескопиялық көзбен шолу – ZRAK ON M76 4× 5°10′ көзбен шолу, бұрын Босния және Герцеговинаның Сараево қаласындағы ZRAK зауытында өндірілген, Варшава шартының рельсіне орнатылады және қабылдағыш пен ұңғы осінің үстіне орналасқан. Бұл оптикалық көзбен шолу ресейлік СВД мылтығында қолданылатын PSO 1 4×24 көзбен шолуға және румыниялық I. O. R. LPS 4×6° TIP2 4×24 көзбен шолуға, PSL мылтығында қолданылатынға ұқсас. ON M76 биіктік бұрылысында нүктелік нысаналар мен аумақтық нысаналарды 0-ден бастап қашықтықта белгілеуге арналған түсірілімді түзету (BDC) бар. BDC мүмкіндігін зауытта мылтық пен патронның (7,9 M75 снайперлік оқ-дәрісі) нақты баллистикалық траекториясына және белгілі бір ауа тығыздығына сәйкес келтіру қажет. Қашықтық артқан сайын, қоршаған орта мен метеорологиялық жағдайлар BDC калибрленген алдын ала белгіленген жағдайлардан ауытқанда, BDC-ден туындаған қателер болмайды. Мергендер оққа және олардың қаруына әсер ететін күштерді түсінуге және ұзақ қашықтықтағы сыртқы факторлардың әсерін жоюға оқытылуы мүмкін. BDC биіктік немесе тік түзету басқаруынан басқа, көзбен шолудың желдің әсерін түзету немесе көлденең түзету басқаруын да пайдаланушы бұрап, қақпақтарды алып тастамай-ақ оңай реттеуге болады. ZRAK M76 4× 5°10′ көзбен шолуының ретикуласы (радиоактивті) тритиймен жарықтандырылады. Тритийдің жарық көзі радиоактивті ыдырауға байланысты жарықтығын бірте-бірте жоғалтатындықтан, әр 8-12 жыл сайын ауыстырылуы керек. Ретикула PSO 1 типті қашықтықты анықтау ретикуласына ие.
With the minor exception of the gas regulator, disassembly and operation are similar to that of the AK 47/AKM family of weapons. Though the M76 fires its bullets at a relatively modest muzzle velocity, the 8×57mm IS cartridge loaded with aerodynamically efficient military sS ball bullets still offers a supersonic reach of ≈ under ICAO Standard Atmosphere conditions at sea level (air density ρ = 1.225 kg/m3). By way of comparison the standard ball round for the 7.62×51mm NATO round is , and sniper rounds are around , so the M76 round has greater mass. To mount aiming optics, a side rail is permanently attached to the left wall of the receiver which accepts an alloy sliding dovetail rail mount with a clamping lever to which can be attached various telescopic sights and night optics. The mount is detachable from the receiver rail in seconds by swinging the locking lever open and sliding the scope and mount off the rail to the rear. It can be removed and reattached without loss of zero. The optic sight is normally removed during field stripping to give easy access to the receiver cover and bolt carrier. The rifle features mechanically adjustable backup AKM type iron sights with a sliding tangent rear sight, graduated from in increments. The front sight post is adjustable for both windage and elevation, using specifically designed tools. The iron sights line includes a battle sight setting corresponding to a zero using Yugoslavian M49 7.92×57mm ball ammunition. The iron sights can be used with or without the optic sight in place. The typical telescopic sight used is a ZRAK ON M76 4× 5°10′ scope originally produced in the ZRAK factory in Sarajevo, Bosnia and Herzegovina which mounts to a Warsaw Pact rail and is positioned centred over the receiver and bore axis. This optical sight is similar to the PSO 1 4×24 sight used on the Russian SVD rifle and the Romanian I. O. R. LPS 4×6° TIP2 4×24 sight used on the PSL rifle. The ON M76 elevation turret features bullet drop compensation (BDC) in increments for engaging point and area targets at ranges from The BDC feature must be tuned at the factory for the particular ballistic trajectory of a particular combination of rifle and cartridge (the 7,9 M75 sniper ammunition) at a predefined air density. With increasing range, inevitable BDC induced errors will occur when the environmental and meteorological circumstances deviate from the predefined circumstances for which the BDC was calibrated. Marksmen can be trained to understand the main forces acting on the projectile and their effect on their particular gun and ammunition and the effects of external factors at longer ranges to counter these errors. Besides the BDC elevation or vertical adjustment control of the reticle, the windage or horizontal adjustment control of the reticle can also be easily dialed in by the user without having to remove turret caps etc. The reticle illumination of the ZRAK M76 4× 5°10′ is provided by (radioactive) tritium. The tritium light source has to be replaced every 8–12 years, since it gradually loses its brightness due to radioactive decay. The reticle features a PSO 1 type range finding reticle.
Өнер көрсету
M76 жартылай автоматты мылтық үшін салыстырмалы түрде дәл. Ол стандартты артық оқ-дәрілерді пайдаланып 1,5-2 минуттық бұрышпен немесе жоғары сапалы оқ-дәрілермен тұрақты дәлдікке қол жеткізе алады. Нысананың түріне (нүктелік немесе аймақтық нысана), оқ-дәрі сапасына, жағдайларға және атушының шеберлігіне байланысты ең тиімді қашықтық өзгереді. Қалыпты жағдайда орташа снайпер адам өлшемді нысаналарға қарсы тиімді ең үлкен қашықтыққа жете алады. 50 × 50 см (19,7 × 19,7 дюйм) дисперсиясы ≈ 1,9 МОА деп сипатталады. Оңтайлы атмосфералық және қоршаған орта жағдайында шебер мергендер M76-ны кері соққыға дейін пайдалана алады. Бұл қару сенімді және қабілетті деп танылған және көптеген жауынгерлік операцияларда қолданылған. Дегенмен, M76-ның дорбенің сенімсіздігі мәлім. Дорбенің автоматты түрде тоқтату қасиетіне байланысты, дорбе журнал алынғанда алға қарай соғылып, ізбасарға қатты қысым түсіреді. Бұл ізбасардың алға қарай қысылып, дорбені уақытша жұмысқа жарамсыз етуіне әкелуі мүмкін.
Нұсқалар
Zastava Arms қазіргі уақытта .308 Winchester патронында LKP M76 деп аталатын азаматтық үлгіні ұсынады, оны жартылай автоматты спорттық мылтық деп белгілейді. Огайо штатының «Шабуыл қарулары» компаниясы .30-06 Springfield және 8 мм патрондарына арналған M76 үлгілерін құрастырады.
Бұрынғы пайдаланушылар
: Кезең-кезеңмен тоқтатылып, Sako TRG және Remington M40A5-ке алмастырылды.