Маури Нумминен: Финн суретшісінің өнер жолы

Кіріспе

Маури Антеро Нуминен (12 наурыз 1940 жылы Сомеро қаласында, Оңтүстік-Батыс Финляндияда туған) – фин суретшісі, ол музыка мен мәдениеттің түрлі салаларында жұмыс істеген.

Өмірбаян

1960-шы жылдары Нумминен ең алдымен авангардтық, андеграунд суретші ретінде танылды, «Жас күйеу не естен шығармауы керек» («Nuoren aviomiehen on syytä muistaa») әнімен (әннің мәтіні жаңа үйленген жұптарға арналған нұсқаулықтан тікелей алынған, ал онда прелюдия туралы кеңестер бар) және «Парламент үйінің саябағында менің әйеліммен» («Naiseni kanssa eduskuntatalon puistossa») әнімен қырқыстар тудырды. Ол сондай-ақ Suomen Talvisota 1939–1940 тобының мүшесі болды. Нумминен өзінің алғашқы жылдарында адамдарды жиі ашуландырды, мысалы, Франц Шуберттің лирикасын өзіне тән сыңғырлаған дауысымен орындады немесе 1966 жылы Юваскюля қаласындағы Юваскюлян kesä фестивалінде жыныстық нұсқаулықтан алынған мәтіндері бар әнімен жанжал тудырды. Сондай-ақ Нумминен философ Людвиг Витгенштейннің шығармаларына музыка жазды. 1966 жылы Нумминен Пекка Гроновпен бірлесіп «Eteenpäin!» («Алга!») атты жазбалар компаниясын құрды, ол Нумминеннің өзінің музыкасын шығаруға арналған. Кейін Нумминеннің жазбалары фин Love Records компаниясының қол астында жарық көрді. Нумминен фин электрондық музыкасының танылмаған пионерлерінің бірі. Ол 1964 жылы Нумминеннің қатысуымен өткен ән байқауы үшін «ән айту машинасы» құрастырған және 1960-шы жылдардың соңында Софиядағы жастар фестивалінде дүрлігін тудырған «Sähkökvartetti» («Электрлік квартет») электрондық аспабын жасаған композитор және өнертапқыш Эркки Куреньемимен бірлескен жұмысымен танымал. «Sähkökvartetti» Нумминеннің 1968 жылғы «Kaukana väijyy ystäviä» трегінде естіледі. 1970 жылы Нумминен пианист Яни Ухлениуспен бірге «Uusrahvaanomainen Jatsiorkesteri» («Нео-Вулгар Джаз Оркестрі») джаз тобын құрды, ол 1920–1940 жылдардағы джаз, свинг, фокстрот сияқты музыкалық бағыттардан шабыт алды. Топтың бұрынғы мүшелері Ааро Куркела, Калеви Виитамаки, Яри Лаппалайнен және Хейки «Хакке» Виртанен. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, топ құрамында Нумминен, Ухлениус, аккордеоншы Педро Хиетанен және контрабасшы Пекка Сарманто бар. 1970-ші жылдары Нумминен 1973 жылы шыққан «Herra Huu – Jestapa Jepulis, Penikat Sipuliks» фильмінде және 1977 жылы көрсетілген «Jänikset maailmankartalle» телесериалында қоян рөлін сомдаған балалар әндерімен үлкен танымаллыққа ие болды. Сонымен қатар, Нумминен Швецияда «Gummiboll» әнімен де сәттілікке жетті (Нумминеннің фин тіліндегі нұсқасы «Kumipallona luokses pompin ain» деп аталды, ол Бобби Видің «Rubber Ball» әнінің интерпретациясы болып табылады): Нумминен көптеген әндерінің швед тіліндегі нұсқаларын жазды. Ол сондай-ақ ағылшын, неміс және эсперанто тілдерінде бірнеше ән шығарды. 1989 жылы Нумминен философ Людвиг Витгенштейннің «Tractatus Logico Philosophicus» еңбегінен алынған үзінділерге музыка жазылған «The Tractatus Suite» винил альбомын шығарды. Альбом 1989 жылдың ақпан және маусым айлары аралығында Хельсинкидегі Finnvox студиясында жазылды. «Мәтін» (Tractatus-тан цитаталар) неміс, ағылшын, эсперанто, француз, фин және швед тілдерінде ұсынылды. Музыка 2003 жылы CD форматында қайта шығарылды, «M. A. Numminen sings Wittgenstein». 2000-шы жылдары Нумминен электрондық музыка мен заманауи клубтық дыбысқа қайта оралды. 2003 жылы Нумминен ұзақ жылдардан бергі әріптесі Педро Хиетаненмен және жас джаз музыканттары Олави Уусивирта, Лассе Линдгрен және DJ Сантери Вуосарамен (DJ Sane ретінде де танымал) бірге «M. A. N. Scratch Band» тобын құрды. «M. A. Numminen & DJ Sane» дуэті 2004 жылы құрылды. Нумминен 1984 жылдан бері драматург Юха Силтаненмен бірге «Радио Суомиде» «Yömyöhä» түнгі шоуына қатысып келеді. 1986 жылы ол фин keskiolut сыра мәдениеті туралы «Baarien mies» («Барлар адамы») атты кітап жариялады, осы мақсатта Финляндияның 350 барасына сапар шекті. Кітап Финляндияда 1980-ші жылдардағы keskiolut сыра мәдениетінің қалыптасуына үлкен үлес қосты. Нумминен 30-дан астам фильмге актер, сценарист, композитор немесе оператор ретінде қатысқан.

In the 1960s, Numminen was known particularly as an avantgarde, underground artist, stirring controversy with such songs as Nuoren aviomiehen on syytä muistaa ("What a young husband should remember"; the lyrics of the song were taken directly from a guide to newly married couples, and included advice on foreplay) and Naiseni kanssa eduskuntatalon puistossa ("With my woman at the parliament house's park"). He was also a member of the band Suomen Talvisota 1939 1940. In his early days Numminen often successfully provoked people, for example with his interpretations of Franz Schubert's lieder, sung with his own idiosyncratically creaking voice, or creating a scandal at the Jyväskylän kesä festival of Jyväskylä in 1966 with his song lyrics taken from a sex guide. Numminen also composed music to the writings of the philosopher Ludwig Wittgenstein. In 1966, Numminen collaborated with Pekka Gronow to found the record label Eteenpäin! ("Forward!") to release Numminen's own music. Later Numminen records were published under the umbrella of the legendary Finnish label Love Records. Numminen has been one of the unsung pioneers of Finnish electronic music. He is known for his collaborations with composer and inventor Erkki Kurenniemi who built him a "singing machine" Numminen used to participate in a singing contest in 1964, and the electronic instrument Sähkökvartetti ("the Electric Quartet") in the late 1960s, the performance of which wreaked havoc in a youth festival in Sofia, Bulgaria. The Sähkökvartetti can be heard on Numminen's track 'Kaukana väijyy ystäviä' (1968). In 1970 Numminen founded the jazz band Uusrahvaanomainen Jatsiorkesteri ("the Neo Vulgar Jazz Orchestra") with pianist Jani Uhlenius, taking its cues from the 1920s–1940s jazz, swing, foxtrot, etc. Past members of the band include Aaro Kurkela, Kalevi Viitamäki, Jari Lappalainen and Heikki "Häkä" Virtanen. As of 2020, the band's line up consists of Numminen, Uhlenius, accordion player Pedro Hietanen and contrabassist Pekka Sarmanto. In the 1970s, Numminen became a popular favourite with his children's songs in the 1973 film Herra Huu – Jestapa Jepulis, Penikat Sipuliks, where he also played the main role, and in the 1977 TV series Jänikset maailmankartalle where he played a hare. At the same time, Numminen also gained success in Sweden with his song 'Gummiboll' (Numminen's Finnish version of this was called 'Kumipallona luokses pompin ain', and is an interpretation of the song "Rubber Ball" by Bobby Vee): Numminen has recorded Swedish versions of many of his songs. He has also made several songs in English, German and Esperanto. In 1989 Numminen released the vinyl album The Tractatus Suite, consisting of extracts from the philosopher Ludwig Wittgenstein's Tractatus Logico Philosophicus set to music, on the Forward! label (GN 95). The album was recorded at Finnvox Studios, Helsinki between February and June 1989. The "lyrics" (quotations from the Tractatus) were provided in German, English, Esperanto, French, Finnish and Swedish. The music was reissued as a CD in 2003, M. A. Numminen sings Wittgenstein. In the 2000s, Numminen made a return to electronic music and modern club sound. In 2003 Numminen started M. A. N. Scratch Band featuring his long time collaborator Pedro Hietanen with young jazz musicians Olavi Uusivirta, Lasse Lindgren and DJ Santeri Vuosara (also known as DJ Sane). The duo M. A. Numminen & DJ Sane was started in 2004. Numminen has appeared on Radio Suomi since 1984 together with playwright Juha Siltanen on their night show Yömyöhä. In 1986 he published a book called Baarien mies ("The Man of the Bars") on Finnish keskiolut lager culture, for which he visited 350 bars around Finland. The book had a considerable role in the birth of 1980s keskiolut beer culture in Finland. Numminen has taken part in over 30 films, either as an actor, scriptwriter, composer or cinematographer.