Кіріспе
1812 жылғы соғыстың 1814 жылғы теңіз шайқасы
Вальпараисо шайқасы, сондай-ақ USS Essex-тің қолға түсірілуі деп те аталады, 1812 жылғы соғыс кезінде болған теңіз шайқасы. Ол 1814 жылдың 28 наурызында Чилидегі Вальпараисо жағасында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Эссекс" фрегаты мен "Эссекс-Жуниор" шлюпі және Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз күштерінің фрегаты мен шлюпі арасында өтті. Британдық кемелер жеңіске жетті және американдық кемелер қолға түсірілді.
Дэвид Портердің Тынық мұхиттағы круизі
Капитан Дэвид Портер, USS Essex кемесінің капитаны, 1812 жылғы соғыс басталғанға дейін теңіз министріне Тынық мұхитында барлау және отарлау мақсатында сапар жасауды ұсынған еді. Соғыс жарияланғаннан кейін Портер өзінің танымал ақ туын, үстіне "Еркін сауда және теңізшілердің құқықтары" деген жазуы бар, Essex кемесінен көтеріп, Джеймс Лоуренс Chesapeake кемесінде де осылай жасады. Портер Конституциядағы коммодор Уильям Бэйнбридж эскадрильясына бекітілді, бірақ Порто-Праяда, Кабо-Верде аралында немесе Бразилия жағалауында Бэйнбриджтің ешқандай іздерін таба алмады. 1812 жылдың 12 желтоқсанында Портер £15,000 тұратын ақшасы бар Nocton пошталық кемесін жаулады. Nocton жеңіс сыйлығы ретінде үйге жіберілді, бірақ 5 қаңтарда қайтадан қолға түсті. Ол Рио-де-Жанейродан тағы бір кемені жаулады. Содан кейін, "қызмет мүддесі үшін" әрекет етуге алған бұйрығына сәйкес, Хорн мүйісін айналып өтті. Испан колониялары көтеріліс күйінде екенін және олар АҚШ-тан соғыс кемесін құлшына қарсы алатынын білді. Тынық мұхитына жеткенше Essex кемесін Конституциядан гөрі күштірек етіп көрсетуді жоспарлады. Портер 1813 жылдың 15 наурызында Вальпараисоға келді, онда революциялық үкімет оны жылы қарсы алды. Ол осы мүмкіндікті пайдаланып, Essex үшін азық-түлік, су және жабдықтарды алды. Essex кемесін сегіз күн бойы қайта жабдықтады, содан кейін солтүстікке қарай жүзіп, перуандық пиратты жаулады. Галапагос аралдарына бара жатқан америкалық кит аулаушы кемені қайтадан қолға түсірді, сондай-ақ 29 сәуір мен 18 қыркүйек аралығында 12 британдық кит аулаушы кемені жаулады. Жауланған кемелерден ол азық-түлік пен жабдықтар алды, бірақ су тапшылығын толық шеше алмады. Ол өзінің екі кемесін қосымша күш ретінде қаруландырып, басқаларын жаулауға жіберді, ал қалған екі кемені тұтқындарды Вальпараисоға жеткізу үшін капитандыққа қайтарды. Портер британдық сауда кемелеріне 5 миллион доллар (1,1 миллион фунт стерлинг) көлемінде зиян келтіргенін мәлімдеді, осылайша ол 1812 жылғы соғыс кезінде саудаға шабуыл жасаған жалғыз американдық фрегат капитаны болды. Дегенмен, АҚШ-қа жеткен жалғыз кеме – Портер қаруландырып, Essex Junior деп атаған Atlantic кит аулаушы кемесі болды. 1813 жылдың қыркүйегінде Essex кемесіне күрделі жөндеу қажет болды, және Портер британдық эскадрилья оны іздеп жүр деген қауесеттерді естіді. Ол британдықтармен кездеспеу үшін, АҚШ жағалауынан алыс орналасқан Маркиза аралдарында Essex кемесін қайтадан жабдықтады. 1813 жылдың 25 қазанында Нука Хиваға жетіп, Essex кемесіне толық жөндеу жасалды. Портер, сонымен қатар, арал тұрғындарымен шайқасып, оны АҚШ-қа қосып алды. Ол аралды президент Мэдисонның басшылығымен бекітілуіне үміттене отырып, Мэдисон аралы деп атады, бірақ қосылу мақұлданбады. Портер британдық фрегатпен кездесуді үміттене отырып, Вальпараисоға қайта жүзіп, 13 желтоқсанда Нука Хивадан жауланған кемелердің шағын эскадрильясымен кетті. Ол аралды басқаруды офицерлерге тапсырды, бірақ олардың билігі ұзаққа созылмады; олар ақырында құлатылып, Гавайиге қашып кетті, бірақ британдықтар оларды тұтқындады. 1814 жылдың 12 қаңтарында Essex, Essex Junior кемесімен бірге Вальпараисоға келді. Каррералар отбасы оны тоғыз ай бұрын қолдаған еді, бірақ қазір олар түрмеде отырды. Чилиде азаматтық соғыс басталды және испандықтардың қарсы шабуыл жасауы күтілуде.
Британдық ғаламдық барлау желісі
Тынық мұхитқа жету үшін Портердің Оңтүстік Америкадан тауар саудасымен айналысқан кемелерге толы Британдық Бразилия станциясының суларын кесіп өтуі қажет болды. Соғыс басталғаннан кейін күміс саудасы, USS Конституция, Hornet және USS Essex қайда екенін британдық флоттың қалған бөлігіне хабарлаған кемелер, соның ішінде әскери-теңіз кемелеріне ауыстырылды. 1813 жылдың 3 сәуірінде "Нереус" капитаны Хейвуд, 74 зеңбірекке ие контр-адмирал Мэнли Диксонға "Эссекс" 15 наурызда Вальпараисоға қысқа тоқталу үшін келгенін хабарлады. Диксон 24 фунттық фрегаттан тұратын эскадрильяға, төрт 18 фунттық фрегатқа, үш алтыншы рангке және үш шлюпкаға қолбасшылық етті. Сәуірдің соңында "Эссекс" Конституция емес, қаңтарда Кабо-Фрио жағасында кездескені анық болды. Диксон күміс саудасын қорғау үшін барлық кемелерін қажет еткендіктен, "ХМС Херуб" және шлюпкаларын "Эссекс"ті қуу үшін жібере алмады. 1813 жылдың 3 маусымында "Нереус" капитаны Хейвуд Вальпараисодағы британдық саудагерлер Браун мен Уотсоннан Диксонға, "Эссекс" портында құшақ жайып қарсы алынғанын және "Эссекс жағалаудағы ағылшын кит аулаушыларын жоюға кеткенін" хабарлаған хат жіберді. Портердің Тынық мұхиты арқылы Қытайға "жою, бірақ ештеңеге қол жұмсамау" бұйрығымен жүзіп бара жатыр деген қауесет тарады. "Ракун" Сан-Сальвадор мен Пернамбукоға барып қайтқаннан кейін, АҚШ жеке және соғыс кемелерінен бос екенін хабарлады. Сауда жолы қауіпсіз болғандықтан, Диксон назарын Тынық мұхитына аудара алды. 10 маусымда HMS "Фиби" және сауда кемесі "Айзек Тодд" Диксонның эскадрильясына қосылды. "Фиби" Асториядағы сауда бекетін жоюға жіберілді. Диксон "Херуб" пен "Ракунды" кит аулау балығын күзетуге жіберді, ал "Фибидің" миссиясы өзгертіліп, "Эссексті іздеу және тұтқындау немесе жою" міндеті берілді. "Фиби" капитаны Джеймс Хилльяр өзінің миссиясын құпия ұстауы керек еді. Адмиралтейство неге "Херуб" пен "Ракунды" бұрын жібермегенін сұрайтын болады. Диксон сауданың басымдыққа ие екенін және "Фиби" келгеннен кейін ғана "Херуб" пен "Ракун" Тынық мұхитына аман-есен жететінін мәлімдеді. Егер "Эссекс" екі шлюпканы өз бетінше кездестірсе, кемелер кішкентай болғандықтан, әлдеқайда оңай тұтқындалатын еді. Диксон "Эссекс" күш-жігерге ие болады деп қорықты, сондықтан "Фибиге" ілесіп жүруге басқа фрегат жіберуге ниеттенді, бірақ басқа кемелер қолжетімді болмады. Хилльярға толық дискрециялық құқық берілді, өйткені Диксон жаңа ақпараттың "Фибиге" Рио-де-Жанейродағы Монтегудің бұйрықтарына қарағанда әлдеқайда тез жететінін білді, бірақ "Фиби" испан колонияларының бейтараптығын бұза алмайды. "Нереус" 2 миллион испан доллары мен 100 мың фунт стерлинг ақшамен Риоға келді. Диксон оны Монтегуға ауыстыратын, өйткені Монтегу әлдеқайда күшті кеме болғандықтан, Монтегуды Британияға жіберіп, оның командасын "Нереустің" Хейвудімен алмастыратын, сонда "Нереусті" және қауіпсіздік үшін кеме жіберуге тура келмейтін еді. Осылайша, кемелердің ең көп саны Рио-де-Жанейрода қалды. Диксон кіші фрегаттардан командалықты жалғастыра береді. Капитан Уильям Боулз Буэнос-Айрес станциясында Анд сауда жолдары мен американдық қауіп, британдық сауданың үлкен мәселелері және Чили саясатының жағдайы туралы Лондонға ақпарат беру үшін орналасты. Ол Хилльярдың құпия миссиясын ашатын хаттарды ұстап алды. Ол ақпаратты Портерге, USS "Эссекске" жеткізіп, "Эссекс" қашып кетеді деп қорықты. Боулз Портердің Вальпараисодағы кейбір сыйлықтарды сату мүмкіндігін Буэнос-Айрестен келген хаттар арқылы сәтті бұғаттады. 1813 жылы Карералар отбасының құлдырауынан кейін Чилидегі саяси жағдай британдықтарға жағымды бола бастады. Сонымен қатар, Вальпараисоға "Чесапик" үстіндегі жеңісі туралы хабар жетті. АҚШ ықпалы төмендеп бара жатқаны байқалды. 1813 жылдың 12 шілдесінде "Фибидегі" Хилльяр "Айзек Тодд", "Херуб" және "Ракун" үшін Оңтүстік Америка құрлығымен байланыссыз дүкендерді жаңарту үшін кездесу және орындарға арналған бұйрықтарды бекітті. Кейп-Хорнды айналып келе жатып, кемелер "Айзек Тоддтан" бөлініп кетті және қазан айында Хилльяр "Эссекс" оны алып кеткенін білді. Хилльяр кейіннен "Ракунды" Колумбия өзеніне Асториядағы сауда бекетін жою үшін жіберді. "Ракун" форттың 30 қарашада Солтүстік-Батыс компаниясы арқылы қорғалғанын білуге келді. Хилльяр "Эссексті" Хуан Фернандес аралдарынан, Вальпараисодан және Галапагос аралдарынан көргенін анықтады, бірақ оны нақты қайдан табуды білмеді. Ақырында, 1814 жылы Диксон Хилльярды күшейту үшін фрегаттар... және "Нереусті" жіберуге жеткілікті кемелеріне ие болды, бірақ олар "Эссекс" тұтқындалғаннан кейін ғана жететін еді. Боулз "Эссекс" Вальпараисоға келгені, Чилиде азаматтық соғыс басталғаны және Карералар отбасы биліктен құлағаны туралы ақпаратты Диксонға Рио-де-Жанейрода және Адмиралтействоға Лондонға жіберді. Боулз "Эссекс" Вальпараисодан шығып, HMS "Аквилон" кемесінде оны тұтқындап алады деп қорықты. Бұл британдықтардың әлсіздігін көрсететін болар еді, сондықтан британдықтар Оңтүстік Америкадағы ықпалын жоятын еді. "Фибидегі" Хилльяр да "Эссекс" қайда екенін білді және "Эссекс" Вальпараисодан қашып кетуіне жол бермеймін деп шешті.
Блокада
3 ақпанда 36 зеңбірекке ие «Фиби» фрегаты мен 18 зеңбірекке ие, кемелік шлюппен жабдықталған «Керебет» Вальпараисоға келді. Хилляр Портердің қимылдарына күтілгендей әрекет етті. Британдық дипломатиялық қолдаудың чилиліктерге американдықтан гөрі тиімді екенін білген ол, «Эссекс» Вальпараисода ұзақ тұра алмайтынын түсінді. Британдық саудагер Джордж О’Брайен «Эмили» кемесімен Вальпараисодан шығып, «Фибидегі» Хиллярға «Эссекс» туралы ақпарат жеткізді. Мырза Кромптон мен Эндрю Блесс Хиллярға Чилидегі саяси жағдай туралы соңғы мәліметтерді берді. Портер екі кемеге қарсы екі кемемен дуэль күткен және британдықтарға қарсы тұру үшін Вальпараисоға жүзіп келді. Ол өзінен басым күшті екі кемеден тұратын эскадраның қоршауында қалды. Хилляр «Эссекске» жақын «Фибиде» Вальпараисо портына кірді. «Эссекс» «Фибиді» ұстап алып, шайқасқа түсу үшін сарайларының ұштарына кедж якорьларын орнатты. «Эссекс» шайқасқа дайын екенін байқаған Хилляр кері шегінді. Хилляр «Эссекске» бірінші болып оқ атып, Чилидің бейтараптығын бұзуға тырысты, бірақ Портер отын ашпады. Дипломатиялық жанжалдан сақталып, Портер «Фиби» портта тұрғанда теңізге қашу мүмкіндігін жіберіп алды. «Эссекс» «Керебеттен» жылдам болды және кем дегенде «Фибиге» дейін жүзе алатын болды, себебі ол жылдамдықты арттыру үшін ұзартылған конструкциямен салынған. Сондықтан «Эссекс» күреспей қашуы екіталай болды. Келесі күні Портер «Еркін сауда және теңізшілердің құқықтары» деп жазылған байрағын мачтаның ең жоғарғы бөлігіне көтерді. Хиллярдың «британдық теңізшілердің адалдығын шайқалтуға бағытталған қулық-сұмдық әрекетіне» қарсы тұру үшін «Фиби» «Құдай және Отан, британдық теңізшілердің ең жақсы құқықтары. Сатқындар екеуін де ренжітеді» деп жазылған Сент-Джордж байрағын көтерді. Хилляр «Құдай патшаны сақтасын» әнін орындады, ал экипаж арқандарға шығып, үш рет шуласты. Портер сол кезде өзінің командасын американдық ұрандармен және жалаулармен Вальпараисода парадқа шығарды. Чилидің қолдауын алуға жасалған бұл пропагандалық әрекет көп нәтиже бермеді. Бұл мораль мен философияның көрінісі 1812 жылғы соғыстың себептеріне сілтеме жасады. Америкалықтар Британияға соғыс жариялаған, себебі британдықтар сауда кемелерінен американдық азаматтарды тартып алып, Франциямен американдық сауданы тоқтатты, сондықтан американдықтар «еркін сауда және теңізшілердің құқықтарын» талап етті. Британдықтар өздерінің тартып алғандары Корольдік теңіз флотынан дезертирлер екенін, олар АҚШ азаматтығын алғанын мәлімдеді, сондықтан Хилляр дезертирлерге «Құдай және Отан – британдық теңізшінің ең жақсы құқығы. Сатқындар екеуін де ренжітеді» деген хабарлама жіберді. Олардың ұлттық идеологиясын батыл көрсеткеніне қарамастан, кемедегі қарапайым теңізшілердің көпшілігіне бұл қызық болмады. Олар қарсылас капитанды қорқытуға арналған еді. Портер «Эссекс» кемесіндегі британдық тұтқындарды «Фибидегі» Хиллярдың американдық тұтқындарымен алмасуға келісті. Осы кезде барлық кемелер Вальпараисоға жағалап келді. Осылайша, Хилляр «Эссекс» тек қысқа қашықтықтағы каронадтармен қаруланғанын растады, бұл маңызды ақпарат болды. Жаңадан азық-түлік алғаннан кейін, «Фиби» мен «Керебет» 14 ақпанда теңізге қайтып оралды, себебі Хилляр егер «Эссекс» шығып кетсе, Портер «Фиби» мен «Керебетті» Чилидің бейтараптығын бұзбау үшін 24 сағатқа қамауға алады деп қорқады. Чилидің жағалаудағы қаруларының қашықтығынан тыс жерде жатқан «Фиби» мен «Керебет» әлі де таза сиыр еті мен су алу үшін кемелерді портқа жібере алатын. 25 ақпанда Портер «Гектор» кемесін теңізге сүйретіп, Вальпараисо портында өртеп жіберді. Бұл Чилидің бейтараптығын бұзу болғандықтан, Чили губернаторы қорланып, ашуланып, Хиллярға егер «Эссекс» портқа кірсе, ол бұл әрекетке мән бермейтінін хабарлады. Оның рұқсатына қарамастан, Хилляр бейтараптықты бұзғандықтан, АҚШ наразылық білдіретінін ескермейтін губернатордың күшінен тыс болуы мүмкін еді. 27 ақпанда «Эссекс» және «Эссекс-младший» кемелері теңізге шықты. «Фиби» Портерге жақын қашықтықта шайқасқа түсу мүмкіндігін бермейді, онда оның каронадтары тиімді болар еді. Портер «Эссекс-младшийге» сигнал беріп, содан кейін «Фибиге» екі оқ атты. Хилляр оқ атуды қайтарған жоқ. Америка кемелері портқа қайтып келді. Портер Чилиліктерге Хиллярдың бейтараптықты бұзғаны туралы шағымдарын білдіріп, «Эссекске» теңізге шығуға мүмкіндік беруге тырысты. Хилляр Портер бейтараптықты үш рет бұзғанын мәлімдеді. Біріншіден, 25 ақпанда «Гекторды» өртеп, 27 ақпанда «Фибиге» екі оқ атқан және 12 наурызда «Фибиге» шабуыл жасауға тырысқан. Хилляр үшін бақытты болғаны, оның борға түсу жоспары туралы ақпаратты жіберген хабарламалар келді. Портер содан кейін Хиллярға жеке кемемен дуэльге шақыру хаты жазды. 1812 жылғы соғыс кезінде көптеген шақыру хаттары жазылған. Біріншісі – капитан Джеймс Дакрес «Президенттің» коммодоры Джон Роджерске; Роджерс кемесі үлкенірек және жақсы қаруланғанына қарамастан бас тартты. Екіншісі – USS «Hornet» (1805) кемесінің мастер-коммандирі Джеймс Лоуренс, HMS «Bonne Citoyenne» (1796) кемесінің Питт Бернаби Гринге; коммодор Уильям Бейнбридж серік кеме USS «Constitution» араласпауға уәде бергенімен, британдық капитан кемесіне тәуекел етуден бас тартты. Соңғы шақыру Филип Брок «Чесапиктегі» Джеймс Лоуренске жасады; Лоуренс қабылдады. Соғыс кезінде тең кемелердің жалғыз шайқасы «Чесапик» қысқа, бірақ қарқынды шайқастан кейін жеңіліп, басып алынды. USS «Constitution» vs HMS «Guerriere», HMS «Macedonian» басып алынуы және USS «Chesapeake» басып алынуы сияқты жеке кемелердің дуэлі капитанға даңқ мен құрмет алуға мүмкіндік берді. Хилляр бұл шақыруды қабылдамады – 1812 жылғы соғыстағы барлық фрегат капитандарынан өзгеше, Хилляр өзінің 1811 жылғы Таматаве шайқасында өзін көрсеткен. Оған қаһармандыққа мұқтаждық болмады. Портер кейінірек ол жылдам кемесі болғандықтан оңай қашып кетуге болатынын айтты, бірақ бұл дұрыс емес еді. «Фиби» «Эссекстен» жылдам болды. Диксон Хиллярды күшейту үшін HMS «Briton» фрегатын жіберді. «Nereus» және «Tagus» да жолға шығып кеткен. Диксон АҚШ-тың 44 зеңбірекке ие супер фрегаттары американдық порттардан шығып, Портерге қосылуға тырысатыны туралы ақпарат алды. Портер үшін өкініштісі, үлкен 44 зеңбірекке ие кемелер британдық эскадралармен, оның ішінде 74 зеңбірекке ие желілік кемелермен порттарда тиімді түрде блокадаланған. «Tagus» және «Nereus», 18 фунттық фрегаттар, «Эссекстен» күштірек болғандықтан Тынық мұхитына жақындағанда, Портер олардың келгені туралы ақпарат алды. «Эссекс» күшейту келмес бұрын қашуы керек екені анық болды. Хилляр 23 наурызда Портер теңізге шығады деп ескертті, себебі британдық саудагерлер «Эссекс» басып алатын болса, сауданы қайта бастауға асығысқан. Хилляр бұған дайын болды.
Қатысу
27 наурызда Портер Хиллиярды жаңылыстыруға тырысып, оның қызметкерін жағаға жіберіп, өзі шайқасқа қатыспайтындай етіп көрсетуге және Хиллиярдың бұл туралы хабар алғанын қамтамасыз етті. Сол түні Портер лейтенант Мориді, көк шамдар мен ракеталармен жабдықталған «Эссекс» қайықтарының бірімен теңізге жіберді. Портер Хиллияр бұл көрсетіліске желдің бағыты бойынша ілесіп, «Эссекске» таңертең қашуға мүмкіндік береді деп үміттенеді. Хиллияр шамдарды көрді, бірақ кемелерді байқамағандықтан, бұл алдау екенін түсінді. Ол «Фиби» мен «Шерубты» «Эссекс» орналасқан жердің жел бағытына жіберіп, Портердің жоспарларын болжады. Келесі күні, 28 наурызда 1814 жылы, Портер «Фиби» мен «Шерубты» шығанақтың желді жағында тапқаннан кейін көңілі қалды. Хиллияр ішке және сыртқа маневр жасады. Оңтүстік-батыстан жел соғып, Портер сағат 14:45-те патшалық мачталарын және рейкаларын түсірді. Біраз уақыттан кейін «Эссекс» кабелінің бірі үзілді. «Эссекс» теңізге қашып кетуге тырысты. Хиллияр Портердің жолын кесу үшін дереу жүзіп кетті. Кенеттен соққан жел «Эссекс» бастиондық мачтасын түсірді, ол төменгі бөлігінен жұлып алынды. Сэмюэл Миллер мен Томас Браун атты екі теңізші бастиондық мачтамен бірге қаза болды. Хиллияр сағат 15:10-да қуып жетті. «Фиби» мен «Шеруб» екеуі де «Құдай мен Отан, британдық теңізшілердің ең жақсы құқықтары» деп жазылған Санкт-Джордж туын көтерді. «Жасырындық екеуін де қорлайды». Портер бастиондық мачтасын жоғалтқаннан кейін қашуға үміті қалмады. Ол «Эссекс» кемесін оңға бұрып, қираған бөліктерді кесіп тастады. Портер қайтадан портына қайта алмады және сағат 15:45-те жақын жердегі Чили бекінісінен жасырынып, шағын шығанаққа зәкір тастады. «Эссекс» үш байрақ көтерді: «Азат сауда және теңізшілердің құқықтары» – алдыңғы мачтадан, «Құдай, еліміз және еркіндігіміз. Тирандар оларды қорлайды» – артқы мачтадан және АҚШ туы – миззен-бастионнан. Хиллияр «Эссекс» Чили артиллериясының қашықтығынан тыс болғандықтан, халықаралық суларда екенін есептеді. Сағат 16:10-да Хиллияр «Шерубқа» зәкірде шайқасуға және қосымша кабельдерді зәкірге бекітуге бұйрық берді, сонда кемені бұрып, бортын қолдануға болады. Ол «Фибиді» жүргізіп, «Эссекс» артқы жағына бортын тікелей бағыттауға ниеттенді. Шабуыл сағат 16:20-да басталды, «Фиби» әлі де қозғалып тұрғанда жартылай оқтар атылды. «Фиби» «Эссекс» артқы және оң жағына оқ атты. «Шеруб» «Эссекс» қамытына оқ атты. «Эссекс» ұзын 12 фунттық зеңбіректерінен жасалған қатты оқтар «Шеруб» командирі Таккердің ауыр жарақат алып, «Фибиге» жақындауына себеп болды. Таккер шайқас бойында палубада қалды. Портер қаруларын қолдануға асықты. Ол зәкірлі кабеліне көпір жасауға және «Эссекс» кемесін бұруға тырысты, бірақ олар қолдануға мүмкіндік бермес бұрын атып тасталды. Портер олардың пайдасыз екенін мәлімдегеніне қарамастан, «Эссекс» 32 фунттық зеңбіректер «Фибиге» қарсы қатты әсер етті. «Фибидің» танымал бірінші лейтенанты сынықтардан жарақат алып, қайтыс болды. Хиллияр ұзын 18 фунттық зеңбіректерінің 32 фунттық каронадалардан артық қашықтығын пайдалану үшін шайқас қашықтығын арттыруға мәжбүр болды. Хиллияр оның атысы тиімді екенін көрмеген, бірақ «Эссекс» ұзын 12 фунттық зеңбіректерден тиімді түрде бөлшектеу оқтарын ұшырды, ал «Фибидің» жоғарғы желкендері олардың табақтары кесілгендіктен, бас желкені қирады, jibboom зақымдалды және алдыңғы негізгі және миззенді қалқандар жыртылды. Каронадалық қашықтықтан тыс болғаннан кейін, Хиллияр өз командасына арматураны жөндеуді және басты желкенді бұруды бұйырды. Хиллияр қайтадан шабуылға түсер алдында, Таккерге «Шерубты» зәкірде күресудің орнына алға жылжытуды бұйырды. Хиллияр «Фибиде» 9 фунттық зеңбіректермен жақындады және сағат 17:35-те «Эссектен» тұрақты оқтар алды. Осы кезде жел басылып, кейде толығымен тынышталып қалды. Хиллияр бірінші рет жасағаннан гөрі үлкен қашықтықта зәкірленді. «Фибидің» ұзын 18 фунттық зеңбіректер «Эссекске» қарсы тиімді болды, ал «Эссекс» каронадалары қашықтық болғандықтан «Фибиге» қарсы емес еді. Жел күшейген кезде Портер кабелін кесіп, «Фибиге» шабуылдау үшін жүзіп кетті. Сағат 17:50-де Хиллияр «Эссекске» бармай, теңізге шықты. «Фиби» «Эссекс» арматурасын қиратқандықтан, «Эссекс» жүргізу қиын болды. «Фиби» ағып тұрған «Эссекс» командасын жоюды жалғастырды. Хиллияр шайқас бойында тік арматураны және жоғарғы палубаны нысанаға алды. «Эссекс» кемесіндегі көптеген қару-жарақтар жарамсыз болып қалды. «Эссекс» негізгі люгінің жанындағы ұнтақ үйіндісі жарылды. «Эссекс» командасының моральдық күйі төмендеді. Портер «Эссекс» кемесін жағаға жүгіріп, Джеймс Лоуренс «USS Chesapeake» кемесін HMS Shannon басып алғанда айтқандай, жарып жіберуге бұйрық берді. Портер жел тағы да басылғанда және жағаға жүзуге үміт болмағанда капитуляциялауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, команданың көп бөлігі ауыр жарақат алғандықтан, кемені тастай алмады. Дегенмен, 60 немесе 70 американдық кемені тастап, жағаға қайықпен жүрді. Кейбіреулері жүзіп кетіп, батып кетті, бірақ көпшілігі британдық қайықтармен жиналды. Шамамен 40 адам құрлыққа қашып кетті. Сағат 18:20-де Портер туын түсірді. «Эссекс» арматурасының және Портер көтерген көптеген тулардың, байрақтардың және энсигнтердің шатағынан кейін, британдықтарға «Эссекс» капитуляциялағанын түсінуге он минут кетті. Жүлдеге ие болу үшін қайық жіберілді. Портер жарақат алғандарға қатты қайғырды, жеңілістен ұялған және шаршағандықтан ашық жылады және Хиллиярға қылышын ұсынды. Ертесіне Портер есін жинап, «Эссекс» кемесін жоғалтқаны үшін сотқа тартылмауы үшін шайқастың егжей-тегжейлерін талқылай бастады. Барлық шайқас бойында «Эссекс Жуниор» британдықтармен қатыспады, өйткені олар оны қауіпті деп санамады.
Porter, having lost his topmast, had no hope of escape. He wore Essex to starboard and cut away the wreckage. Porter was unable to sail back into the port and dropped anchor in a small bay out of sight of the nearest Chilean fort at 3:45 at from the shore. Essex flew three ensigns, "FREE TRADE AND SAILORS RIGHTS" from the foretop, "GOD OUR COUNTRY AND LIBERTY. TYRANTS OFFEND THEM" from the mizzen top and the United States colors from the mizzen peak. Hillyar considered that because Essex was out of the range of Chilean cannon, she was in international waters. At 4:10 Hillyar signaled Cherub to fight at anchor roving extra cables to the anchor so the ship could be worn around and the broadside brought to bear. He sailed Phoebe intent on bringing her broadside to bear on Essexs stern. The battle began at 4:20 at half gunshot while Phoebe was still underway. Phoebe opened on Essexs stern and starboard quarter. Cherub fired on Essexs bow. Heavy fire from Essexs long 12 pounder chase guns caused badly wounded Commander Tucker of Cherub to move alongside Phoebe. Tucker nevertheless remained on deck throughout the action. Porter was desperate to bring his guns to bear. He attempted to have a spring rove into his anchor cable and Essex worn, but they were shot away before they could be used. Essexs 32 pounders, despite Porter claiming they were of no use, were of devastating effectiveness against Phoebe. Phoebes popular first lieutenant was mortally wounded by splinters. Hillyar was forced to increase the range at which he fought to take advantage of the range of his long 18 pounders over the 32 pounder carronades. Hillyar had not seen that his firing was effective, but Essex had effectively launched dismantling projectiles from the long 12 pounders and Phoebes topsails were flying loose as their sheets had been cut, the mainsail cut up, the jibboom damaged, and the fore main and mizzen stays shot away. Once out of carronade range, Hillyar had his crew mend the rigging and furl the mainsail. Before Hillyar engaged again, he hailed Tucker to keep Cherub underway instead of fighting at anchor. Hillyar approached again in Phoebe engaging with his 9 pounder chase guns and received steady fire from Essex at 5:35. At this point the wind died down, occasionally being completely calm. Hillyar anchored at a greater range of a that he had done the first time. Phoebe's long 18 pounders were effective against Essex while Essexs carronades were not against Phoebe because of the distance. When the wind picked up, Porter cut his cable and sailed toward Phoebe to board her. At 5:50 Hillyar set sail and avoided Essex. Essexs rigging had been shredded by Phoebe making Essex hard to control while underway. Phoebe continued to devastate the drifting Essex cutting down her crew. Hillyar had purposefully targeted the standing rigging and upper deck throughout the battle. Many of the guns aboard Essex had been disabled. A small pile of powder exploded near Essexs main hatch. Essexs crew began to lose morale. Porter ordered Essex to be run ashore and blown up as James Lawrence had said about USS Chesapeake when HMS Shannon took her. Porter was forced to surrender when the wind died down again and there was no hope of sailing on shore. Furthermore, too many of the crew were so badly wounded that they could not abandon ship. Nevertheless, 60 or 70 Americans abandoned ship and took boats to the shore. Some swam and drowned, but most were collected by British boats. Approximately 40 escaped to the land. At 6:20 Porter struck his colors. The chaos of Essexs rigging and the numerous banners, flags, and ensigns that Porter hoisted caused the British to take ten minutes to realize that Essex had struck. A boat was sent to secure the prize. Porter had been traumatized by the casualties, humiliated by defeat and overwrought by his exertions. Due to the shell shock, he openly wept as he offered his sword to Hillyar. By the next morning, Porter had regained his composure and began debating the specifics of the battle as not to be court martialled for the loss of Essex. Throughout the whole battle Essex Junior was not engaged by the British as they considered her too weak to be a threat.
Шығындар
Фибиде 4 адам қаза тауып, 7 адам жарақат алды, Керубте 1 адам қаза тауып, 3 адам жарақат алды. Эссекс кемесінде 58 адам қаза тауып, 65-і жараланды. Фибидің су сызығының астындағы бөліктеріне саңылаулар түсті, сондай-ақ оның такелажы қатты қирады. Эссекске 200-ден астам оқ тиді, оның кормасы қирады, кормасында тесік пайда болды, руль және бағыттағыш механизмі зақымдалды, үш мачтасы зақымдалды, 15 зеңбірек істен шықты, 55 зеңбірек экипажы қаза тапты, 60 зеңбірек экипажы жараланды, ал кеменің жоғарғы құрылысы мен такелажы қатты зақымдалды.
Салдары
Соңғы баяндамасында Дэвид Портер британдықтардың бейтараптықты бұзғанын, өзін арсыз және адамдықтан безгендей ұстағанын, сондай-ақ шайқастан кейін жеке мүлігін тонағанын мәлімдеді. Ол "Эссекс" кемесінің жоғалуына бірқатар бақытсыздықтар себеп болғанын айтты және Пол Гамильтонды оның тек қысқа қашықтыққа арналған каронадтық қару-жарағы үшін кінәлады. Ол министр Джонсқа: "Еліміз үшін біздің мінез-құлқымыз қанағаттанарлық болады деп үміттенемін" деп жазды. Портер соңында АҚШ-тың "Эссекс" кемесін британдықтардан қайтарып алуға құқығы бар екенін мәлімдеді. Портердің баяндамасындағы жалғыз дұрыс мәлімет – "Эссекс" кемесі тек қысқа қашықтыққа арналған каронадтармен қаруланған және ол жоғарғы мачтасын жоғалтқан. Британдықтар бейтараптықты бұзған жоқ, оны арсыздыққа итермеген, жеке заттарын тонамаған. "Эссекс" кемесінде басқа бақытсыздықтар болған жоқ. Портердің британдықтарды жеңіп, жеке даңққа жеткісі келуінен басқа, шайқастың өзінен аулақ болуға болар еді, өйткені ол бұйрыққа бағынбай, шайқасқа түсуге тырысқан. Портер "Фиби" мен "Шеруб" кемелері келетінін білгендіктен, блокадаға түсуі мүмкін болған Вальпараисоға қайтып оралмауы мүмкін еді. Шайқастың жағдайына байланысты АҚШ-тың "Эссекс" кемесін қайтарып алуға ешқандай құқығы болған жоқ. Керісінше, Хилляр Портердің жақсы мінез-құлқы үшін мақтады және ол барлық мүмкіндіктері таусылғанда ғана қарсылық көрсетуді тоқтатты деді. Хилляр "Эссекс" кемесінде алты айлық саяхатқа жеткілікті азық-түлік болғанын анықтады. Ол барлық кемелерді Вальпараисоға көшіріп, тұтқындарды испан түрмесіне жеткізді. 1814 жылдың 2 сәуірінде Хилляр "Фиби" кемесінің су сызығынан төменгі бөлігіндегі тесіктерді жөндеді. 13 сәуірде "Тагус" және "Нерей" кемелері келді. 26 сәуірде тұтқындар "Эссекс-Жүніор" кемесіне ауыстырылып, кемемен жөнелтілді. Хилляр перулік және чилилік үкіметтердің келісуіне көмектесті, ал британдықтар алтыншы коалиция соғысы аяқталғаннан кейін және Наполеон жер аударылғаннан кейін бұл мәселеге көбірек назар бөлді. 21 мамырда "Бритон" кемесі Вальпараисоға келді. Соңында 31 мамырда "Фиби" кемесі Британияға қайтып оралды. 20 маусымда Диксон Анды тауларын басып өткен Хиллярдың жеңісі туралы хабар алды. Диксон Лиркай келісімін бекітті. "Бритон", "Тагус" және "Керуб" кемелеріне балық аулау флотын бақылау үшін Оңтүстік Тынық мұхитында қалу бұйырылды. Бұл жетістік туралы хабар тамыз айында Лондонға жетті. "Эссекс" кемесі 1837 жылға дейін Корольдік флотта HMS "Эссекс" ретінде қызмет етті. "Эссекс-Жүніор" кемесі АҚШ-қа тұтқындарды алып бара жатқанда кездесті. Сатурн "Эссекс-Жүніор" кемесін тексеріп жатқанда, Портер кемеден қайықпен қашып кетті. Американдық жағалау батареялары кемеге күдікпен қарап, оқ ашты. АҚШ Портердің түсіндірмесіне сенді. Министр Джонс олардың "қамауға алынғанына қарамастан, жеңіске жетіп" оралғандарын мәлімдеді. Содан кейін ол Сатурн Портердің шарт бойынша босатылу шарттарын бұзған және Портер мен оның командасы қызмет етуге ерікті болуы керек деп шешті. Адмирал Александр Кокрейн ашуға буырды, ол қауіпті капитан Портерді тұтқынға алуға ниеттенген. Ол бұл оқиғаның қалай болғанын жариялап, халықтан қолдау таба алмады. Портер жаңа 44 зеңбірекке ие "USS Columbia" фрегатының командасын алды, бірақ оны британдықтар аяқталмай тұрып өртеп жіберді. Соғыс Портер теңізге қайта шығар алмай тұрып аяқталды. Портер өзін батыр деп жариялап, шайқас туралы айтқандарын қайталады. Ол өзінің 2,5 миллион долларлық зиян келтіргенін және британдықтарға 6 миллион долларлық шығын келтіргенін, оның саяхатын тоқтату үшін АҚШ-қа қарсы кемелерді қайта орналастыруға мәжбүр болғанын мәлімдеді. Шын мәнінде, нәтижелер көңілсіз болды, өйткені АҚШ-қа тек бір ғана жүлде қайтарылды және 1814 жылға қарай британдықтарда 100-ден астам фрегаттар болды, өйткені олар енді Наполеонмен соғыспады. Сондықтан Вальпараисоға жөнелтілген төрт кеме де маңызды күш емес еді. Дегенмен, Портердің саяхаты соғыстағы американдық фрегат капитандығының ең табыстысы болды. Герман Мелвилл Портердің жағдайдың үмітсіз екендігі анық болған кезде өз түстерін көрсетуден бас тартқанын сынады, оның орнына "өзін құлдыраудың даңқымен тәждейді, үмітсіз экипажының көз алдында қырғынға ұшырауына жол берді". "Сондай-ақ, осылай соғысуды жалғастыру арқылы, американдық фрегат, бір иота да елінің нағыз мүдделерін ілгерілетуге көмектеспеді". Вальпараисодағы Диссиденттер зиратында американдықтардың құрбандарына ескерткіш орнатылған.