Кіріспе

Фотоиндуцированный зарядтың бөлінуі – атом немесе молекуладағы электронның фотонды сіңіру арқылы жоғарырақ энергия деңгейіне өтуі, содан кейін атом немесе молекуладан бос кеңістікке немесе жақын орналасқан электрон қабылдағышқа кетуі.

Рутерфорд үлгісі

Атом – байланысқан электрондармен қоршалған оң зарядталған ядродан тұрады. Ядро зарядталмаған нейтрондар мен оң зарядталған протондардан құралған. Электронның заряды теріс. ХХ ғасырдың басында Эрнест Резерфорд электрондардың тығыз орталық ядроны Күнді айналатын планеталар сияқты айналып жүретінін ұсынды. Электрондарды орбитада ұстауға қажетті центростремителдік күш ядродағы протондардың электрондарға әсер ететін Кулон күшімен қамтамасыз етілді; дәл планетаға Күннің гравитациялық күші әсер етіп, оны орбитада ұстау үшін қажетті центростремителдік күшті қамтамасыз ететіні сияқты. Бұл модель тартымды болғанымен, нақты әлемде қолданылмайды. Синхротрон сәулеленуі айналып жүрген электронның орбиталық энергиясын жоғалтып, спираль тәрізді ішке қарай қозғалуына себеп болар еді, себебі бөлшектің үдеуінің векторлық шамасы оның массасына көбейтілгенде (электронды дөңгелек қозғалыста ұстауға қажетті күштің мәні) протонның электронға әсер ететін электр күшінен кем болады. Электрон ядроға спираль бойынша енгеннен кейін протонмен бірігіп нейтронға айналады, ал атомның өмір сүруі тоқтатылады. Бұл модель әрине дұрыс емес.

Бор моделі

1913 жылы Нильс Бор Ратерфорд моделін электрондар энергия деңгейлері деп аталатын дискретті квантталған күйлерде болатынын айта отырып жетілдірді. Бұл электрондардың тек белгілі бір энергиядағы орбиталарды ғана иеленуі мүмкін дегенді білдіреді. Мұнда кванттық физика заңдары қолданылады, және олар классикалық Ньютон механикасы заңдарына бағынбайды. Атомнан толығымен бөлініп, тұрақты күйдегі электронның энергиясы 0 джоуль (немесе 0 электронвольт) тең. "Негізгі күйде" деп сипатталатын электронның (теріс) энергиясы атомның иондалу энергиясына тең болады. Электрон қалыпты жағдайда осы энергия деңгейінде болады, егер негізгі күй толық болмаса, онда қосымша электрондар жоғары энергиялы күйлерде орналасады. Егер жарық фотоны атомға тисе, ол ғана емес, сондай-ақ фотонның энергиясы атомның негізгі күйі мен басқа энергия деңгейі арасындағы айырмашылыққа тең болған жағдайда ғана сіңіріледі. Бұл электронды жоғары энергия деңгейіне көтереді. Егер атомға түскен жарық фотонының энергиясы иондалу энергиясынан жоғары болса, ол сіңіріледі және энергияны сіңірген электрон фотон энергиясы мен иондалу энергиясының айырмасына тең энергиямен атомнан шығарылады.