Кіріспе

Өнімді сынау әдісі

Жеделдетілген қартаю – бұл жылу, ылғал, оттегі, күн сәулесі, діріл және т.б. сияқты күшейтілген жағдайларды қолданатын сынау түрі. Ол заттардың қалыпты ескіру процестерін үдету үшін қолданылады. Бұл, әдетте зертхана жағдайында бақыланатын стандартты сынақ әдістері арқылы, күтілетін жүктеме деңгейінің қысқа мерзім ішіндегі ұзақ мерзімді әсерін анықтауға көмектеседі. Өнімнің қызмет ету мерзімін немесе оның сақталу мерзімін бағалау үшін қолданылады, егер нақты қызмет ету мерзімі туралы деректер болмаса. Мұндай жағдайлар әсіресе жаңа өнімдерде кездеседі, олар әлі толық қызмет ету мерзімінен өте қойған жоқ: мысалы, автомобиль қозғалтқышының жаңа түрі немесе алмастыруға арналған жаңа полимер. Физикалық немесе химиялық сынақтар өнімді ұзақ уақыт бойы белгілі бір жүктемеге ұшырату арқылы жүргізіледі, сондай-ақ табиғи ескірудің әсерін үдету үшін қолданылатын жоғары жүктеме деңгейлері немесе сәтсіздіктерді анықтау үшін мақсатты түрде қолданылатын жүктеме деңгейлері қолданылады (кейін талдау үшін). Механикалық бөлшектер қалыпты пайдаланудан әлдеқайда жоғары жылдамдықпен жұмыс істеді. Полимерлер көбінесе химиялық ыдырауды үдету үшін жоғары температурада ұсталады. Көбінесе арнайы камералар қолданылады. Сондай-ақ, сыналып жатқан құрылғы немесе материал температураның, ылғалдылықтың, қысымның, деформацияның және т.б. жылдам (бірақ бақыланатын) өзгерістеріне ұшырауы мүмкін. Мысалы, жылу мен суықтың циклдары бірнеше сағат немесе минут ішінде күн мен түннің әсерін имитациялай алады.

Кітапханалық және мұрағаттық сақтау ғылымдары

Жедел қартаю кітапхана және мұрағат сақтау ғылымында да қолданылады. Осы ретте, материал, әдетте қағаз, табиғи қартаю процесін үдету мақсатымен экстремалды жағдайларға түсіріледі. Көбінесе, экстремалды жағдайлар жоғары температурадан тұрады, бірақ шоғырланған ластағыштарды немесе күшті жарықты қолданатын тесттер де бар. Бұл тесттер бірнеше мақсатта қолданылуы мүмкін. Атап айтқанда, нақты консервациялық шаралардың ұзақ мерзімді әсерін болжау үшін. Мұндай тестте өңделген және өңделмеген қағаздардың екеуі де бірдей, белгіленген стандартты жағдайларға түсіріледі. Содан кейін олар салыстырылып, осы шара қағаздың қызмет ету мерзіміне оң немесе теріс әсер ететінін анықтауға тырысылады. Белгіленген жағдайлар жиынтығы қолданылғанда. Қағаздарға қолданылатын жағдайлардың өзгеруінен басқа, тестті жүргізудің де бірнеше тәсілдері бар. Мысалы, климатты бақылайтын камераға жеке парақтарды орналастырудың орнына, АҚШ Конгресі кітапханасы үлгілерді ауа өткізбейтін шыны құбырға мөрлеп, қағаздарды қатарлап қоюды ұсынады. Бұл қағаздардың қалыпты жағдайларда ескіруіне көбірек ұқсайды, жеке парақтарда емес.

Тарих

Қағазды жылу арқылы жасанды түрде нашарлауын үдету әдісі 1899 жылы белгілі болды, оны В. Герцберг сипаттады. Басқа зерттеушілер оған келіспейді. Көптегендер бұл әдіс сынақтан өткен қағаздардың нақты қызмет ету мерзімін болжауға мүмкіндік бермейді, бірақ оны қағаздарды беріктігі бойынша реттеу үшін қолдануға болады деседі. Кейбір зерттеушілер тіпті мұндай рейтингтер де жаңылыстырушы болуы мүмкін, және осындай үдетілген қартаю сынақтары тек қағаздың беріктігіне белгілі бір емдеудің немесе қағаз сапасының оң немесе теріс әсерін анықтау үшін ғана қолданылуы мүмкін деп мәлімдейді. Мұндай күмәнданудың бірнеше себебі бар. Бір аргумент – жоғары температурада төмен температурадан мүлдем басқа химиялық процестер жүреді, яғни үдетілген қартаю процесі мен табиғи қартаю процесі параллель емес. Тағы бір мәселе – қағаз – «күрделі жүйе». Автомобиль өнеркәсібінде коррозияға төзімділікті бағалау әдісі ретінде осы әдістің тиімділігі туралы ескертулер жазылған.

Үдетілген қартаю сынақтарының сапасын жақсарту үшін кейбір зерттеушілер үдетілген қартаюға ұшыраған материалдарды табиғи қартаюға ұшыраған материалдармен салыстыруды бастады. Мысалы, Конгресс кітапханасы 2000 жылы жасанды түрде қартайтылған материалдарды жүз жыл бойы табиғи түрде қартайтылған материалдармен салыстыру үшін ұзақ мерзімді эксперимент жүргізді.