1975 жылғы Бейруттегі қақтығыстар мен «Қара жексенбі» трагедиясы
1975 Beirut bus massacre
1975-ші жылы Бейрутте болған қақтығыс, «Қара жексенбі» трагедиясы. Ливан азамат соғысының бастауы болған Фаланга мен Палестина ұйымдары арасындағы қарымталас.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1975 жылы Бейрут қаласында фалангілік және палестиналық ұйымдар арасындағы қарулы қақтығыстар.
1975 armed clashes between Phalangist and Palestinian organizations in Beirut, Lebanon
1975 жылғы Бейрут автобусының қырқыны (مجزرة بوسطة عين الرمانة ,مجزرة عين الرمانة), сондай-ақ Айн-эль-Раман оқиғасы және "Қара жексенбі" деп белгілі, 1970 жылдардың ортасында Ливан азамат соғысын бастаған оқиға ретінде танымал, орталық Бейрут көшелерінде фалангілік және палестиналық топтар арасында болған қарулы қақтығыстардың шағын сериясына берілген жиынтық атау.
The 1975 Beirut bus massacre (مجزرة بوسطة عين الرمانة ,مجزرة عين الرمانة), also known as the Ain el Rammaneh incident and the "Black Sunday", was the collective name given to a short series of armed clashes involving Phalangist and Palestinian elements in the streets of central Beirut, which is commonly presented as the spark that set off the Lebanese Civil War in the mid 1970s.
Өмірбаян
1975 жылғы 13 сәуірде таңертең, Шығыс Бейрут қаласындағы марониттер көп тұратын Айн-эль-Рамманех ауданындағы Нотр-Дам-де-ла-Диливерсенс шіркеуінің сыртында Палестина Азат ету Ұйымының (ПАҰ) шамамен алты қарулы партизаны (арабша: Fedaiyyin) көлікпен өтіп бара жатып, әдеттегідей маусылдап, автоматты мылтықтарын әуеге атып, ал Фланг партиясының Катаеб реттеуші күштеріне (KRF) қарасты біріккен милиция тобы, жаңа ғибадатхананың алдында қозғалысты реттеп тұрғанда араларында жанжал туды. Жарысқан палестиналықтар өз жолынан бұруға келіспегендіктен, шаршаған фалангистер олардың жолын күшпен тоқтатуға тырысты, нәтижесінде қақтығыс болды, соның салдарынан көліктің жүргізушісі қаза тапты. Сағат 10:30-да, шіркеудің алдындағы есік жанында жиналған қауым діни рәсім аяқталған кезде, екі азаматтық көлікпен келген белгісіз қарулы адамдар тобы – көліктері Палестинаны Азат ету Халық фронтының (ПААФ) плакаттарымен және жапсырмаларымен безендірілген – кенеттен шіркеуге және қатысушыларға оқ ашты, төрт адам қаза тапты. Оқтан өлгендердің арасында қызметтен тыс Фаланг милиционері және шомылдырылған баланың әкесі Жозеф Абу Асси, сондай-ақ үш күзетші – Антуан Хусейни, Диб Асаф және Селман Ибрагим Абу, шабуылдаушыларға жауап беруге тырысқанда атылған – марониттік заимнің (саяси басшы) Пьер Джемайелдің жеке құрамында болғандар, ал оңшыл Фаланг партиясының ықпалды көшбасшысы, аман қалды. Шабуылдаушылар сол кездегі кезекші КРФ милициясының және аман қалған күзетшілердің атысымен қашып кетті.
Early in the morning of April 13, 1975, outside the Church of Notre Dame de la Delivrance at the predominantly Maronite inhabited district of Ain el Rammaneh in East Beirut, an altercation occurred between half a dozen armed Palestine Liberation Organization (PLO) guerrillas (Arabic: Fedaiyyin) on a passing vehicle performing the customary wavering and firing their automatic rifles into the air (Arabic: Baroud) and a squad of uniformed militiamen belonging to the Phalangist Party's Kataeb Regulatory Forces (KRF) militia, who were diverting the traffic at the front of the newly consecrated church where a family baptism was taking place. As the rowdy Palestinians refused to be diverted from their route, the nervous Phalangists tried to halt their progress by force and a scuffle quickly ensued, which resulted in the death of the PLO driver of the vehicle after being accidentally shot. At 10:30 a. m. when the congregation was concentrated outside the front door of the church upon the conclusion of the ceremony, a gang of unidentified gunmen approached in two civilian cars – rigged with posters and bumper stickers belonging to the Popular Front for the Liberation of Palestine (PFLP), a PLO faction – and suddenly opened fire on the church and at VIPs present, killing four people. Among the dead caused by the drive by shooting were Joseph Abu Assi, an off duty Phalange militant and father of the baptised child, plus three bodyguards – Antoine Husseini, Dib Assaf and Selman Ibrahim Abou, shot while attempting to return fire on the assailants – of the personal entourage of the Maronite za'im (political boss) Pierre Gemayel, the powerful leader of the right wing Phalangist Party, who managed nevertheless to escape unscathed. The attackers fled the scene under fire by the surviving bodyguards and KRF militiamen on duty at the time.
Автобусқа шабуыл жасау
Кейінгі қозғидылықта қарулы фалангистер КРФ және НЛП «Тигрлер» жасағы көшелерге шығып, Айн-эль-Рамане және Ливан астанасының басқа да христиандар тұратын шығыс аудандарында жол тосқауылдарын орнатып, көліктерді тоқтатып, жеке басын тексерді, ал негізінен мұсылмандық батыс секторларда палестиналық топтар да солай істеді. Бұған дейін болған оқиғаға жауап ретінде шабуыл жасаған палестиналық партизандар деп сенген және тарихи көшбасшыларына жасалған қастандықтың қайсарына ашуланған фалангистер дереу жауап беруді жоспарлады. Түстен кейін Палестина Азаттық Ұйымының (ПАҰ) автобусы Палестина Араб Азаттық Майданының (АААМ) күдіксіз жауынгерлері мен ливандық қолдаушыларын (Тел-эль-Заатардағы Палестинаны Азат ету Халықтық Фронты – Бас Қолбасшылығының (PFLP GC) саяси митингісінен қайтып келе жатқан) Айн-эль-Рамманеден өтіп, Сабра босқындар лагеріне бет алды. Автобус тар көшелер арқылы жүріп бара жатып, сол шіркеудің сыртында Фалангистер КРФ жасағының жасағы жасаған тұтқыншаға түседі. Фалангистер дереу көлікке оқ атып, 27 адамды өлтіріп, 19 жолаушыны, соның ішінде жүргізушіні жаралады. Әлеуметтанушы Самир Халафтың айтуынша, 28 жолаушының барлығы қаза тапты, басқа дереккөздер 22 ПАҰ мүшесінің фалангистердің қолынан қаза тапқанын хабарлады.
In the commotion that followed, armed Phalangist KRF and NLP Tigers militiamen took the streets, and began to set up roadblocks at Ain el Rammaneh and other Christian populated eastern districts of the Lebanese Capital, stopping vehicles and checked identities, while in the mainly Muslim western sectors the Palestinian factions did likewise. Believing that the perpetrators were Palestinian guerrillas who carried the attack in retaliation for the earlier driver incident, and outraged by the audacity of the attempt on the life of their historical leader, the Phalangists planned an immediate response. Shortly after mid day, a PLO bus carrying unsuspecting Palestinian Arab Liberation Front (ALF) militants and Lebanese sympathizers (returning from a political rally at Tel el Zaatar held by the Popular Front for the Liberation of Palestine – General Command (PFLP GC) passed through Ain el Rammaneh on its way to Sabra refugee camp. As the bus drove through the narrow street alleys, it fell into an ambush outside the same Church perpetrated by a squad of Phalange KRF militiamen. The Phalangists promptly fired upon the vehicle, killing 27 and wounding 19 of its passagers, including the driver. According to sociologist Samir Khalaf all 28 passengers were killed, although other sources stated that 22 PLO members were shot dead by the Phalangists.
Салдарлар
Шіркеудегі қырғын, "Автобустағы қырғын" деп аталатын қанды оқиғаға дейін болған, ұзақ жылдар бойы діни араздық пен сенімсіздікке ұйтқы болды. Ол бүкіл елде Катаіб Регуляциялық күштерінің жасақтары мен Палестинаның Федайийин және олардың Ливан Ұлттық қозғалысы (ЛҰҚ) одақтастары арасында ауыр шайқастарға себепкер болды, нәтижесінде үш күн ішінде 300-ден астам адам қаза тапты. Ливанның жаңа тағайындалған премьер-министрі, суннит мұсылманы Рашид әл-Сұлх, қырғын болған күнінен кейінгі кешке Ливанның Ішкі қауіпсіздік күштерінен (ІҚК) Жандармерия бөлімін Айн-эль-Рамманеге жіберіп, жағдайды мүмкіндігінше тез реттеуге тырысты, ол бірнеше күдіктіні ұстады. Сонымен қатар, премьер-министр Сұлх Фаланг партиясының президенті Пьер Джемайелге палестиналық жүргізушінің өліміне жауапты Фаланг КРК жасақтарын билік органдарына тапсыруға қысым жасауға тырысты. Алайда, Джемайел өзі мен партиясы енді үкімет билігін мойындамайтынын мәлімдеп, бас тартты. Кейіннен ол Ливан билігі ұстап тұрған бұрынғы ұсталған күдіктілерді босату үшін Фаланг делегациясын жіберді, олар оқиғаға қатысқан адамдар тек өзін-өзі қорғағандарын және оларға қарсы айыптаулар қойылмайтынын мәлімдеді. Қылмыстар туралы хабар тарағаннан кейін Ливан астанасында БҰҰ партизандары мен басқа христиандық жасақтары арасында қарулы қақтығыстар басталды. Көп ұзамай Ливан Ұлттық қозғалысының (ЛҰҚ) жасақтары палестиналықтармен бірге шайқасқа қосылды. Халықаралық делдалдық арқылы өткізілген көптеген атысты тоқтату келісімі мен саяси келіссөздер нәтижесіз аяқталды. Кездейсоқ зорлық-зомбылық келесі екі жылда толыққанды азаматтық соғысқа ұласты, ол Ливан азаматтық соғысының 1975–1977 жылдардағы кезеңі ретінде белгілі болды, оның салдарынан 60 000 адам қаза тауып, Ливанды тағы 15 жылға фракциялық және діни бағыттар бойынша бөліп тастады.
The Church Massacre that preceded the bloody incident known as the "Bus Massacre," incited long standing sectarian hatred and mistrust. It sparked heavy fighting throughout the country between Kataeb Regulatory Forces militiamen and the Palestinian Fedaiyyin and their leftist allies of the Lebanese National Movement (LNM) alliance, resulting in over 300 dead in just three days. The recently appointed Lebanese prime minister, the Sunni Muslim Rashid al Sulh, tried vainly to defuse the situation as quickly as possible by sending in the evening of the day following the massacre a Gendarmerie detachment from the Lebanese Internal Security Forces (ISF) to Ain el Rammaneh, which detained a number of suspects. In addition, Prime Minister Sulh tried to pressure Phalangist Party' President Pierre Gemayel to hand over to the authorities the Phalangist KRF militiamen responsible for the death of the Palestinian driver. Gemayel publicly refused however, hinting that he and his Party would no longer abide by the authority of the government. He later sent a Phalangist delegation on a mission to secure the release of the previously detained suspects held in custody by the Lebanese authorities, stating that the individuals involved in the incident were just defending themselves and that no charges could be pressed against them. As news of the murders spread, armed clashes between PLO guerrilla factions and other Christian militias erupted throughout the Lebanese Capital. Soon Lebanese National Movement (LNM) militias entered the fray alongside the Palestinians. Numerous ceasefires and political talks held through international mediation proved fruitless. Sporadic violence escalated into a full fledged civil war over the next two years, known as the 1975–77 phase of the Lebanese Civil War, in which 60,000 people lost their lives and split Lebanon along factional and sectarian lines for another 15 years.
Дау
Айн-эль-Рамманех шіркеуіндегі оқиғалар тізбегі және 1975 жылғы сәуір айындағы «Автобустағы қырғын» (немесе «Қара жексенбі») 1990 жылы Азамат соғысы аяқталғаннан бері Ливанда қызу пікірталастар мен болжамдардың нысаны болып келеді. Оқиғаның екі қайшы нұсқасы бар: фалангистер бұл әрекетті өзін-өзі қорғау деп сипаттап, автобуста қарулы ALF жасақтарының қару-жарақпен келгенін мәлімдеді. Фалангистер мұндай реакцияны күтіп, шіркеуді күзеткен. Соңғы атысқанда олар 14 палестиналық Федаийінды өлтіргендерін айтты. Көптеген PLO есептері оқиғаның бұл нұсқасын жоққа шығарып, автобустағы жолаушыларды қудашалаудың құрбандары, толық қаруланған жасақтар емес деп сипаттады. Бірақ, жылдар өткен соң ALF-тың Абд әл-Рахим Ахмады олардың бір бөлігінің осы фракцияның қызметтен тыс мүшелері болғанын растады. PLO-ның тағы бір жоғары лауазымды өкілі Әбу Ияд кейіннен бұл оқиғаға Фаланганың емес, бұрынғы президент Камиль Шамун басқарған, басым христиан консервативті партиясы Ұлттық Либералдық партиясының (ҰЛП) қасақана жасаған қастық екенін айтты. Басқа палестиналық көшбасшылар осы қастықты фалангистер жасады деп күдіктенді. Алайда, бұл нұсқалардың ешқайсысы сенімді дәлелдермен расталмады, көптеген адамдар Палестиналық PFLP-нің бұрынғы шіркеуге жасаған шабуылға шынымен жауапты екеніне күмәндана бастады. Шындығында, сыншылар PLO фракциясының үгіт-насихатымен жабысқан азаматтық көліктердің болуын және қолданылған тактиканы (көлікпен ату) атап өтті, бұл сол кездегі палестиналық партизандық қозғалыстарының әдістеріне сай келмеді. Сондықтан оның нағыз себепкерлері – әсіресе олардың фракциясы немесе партиясы – 1990-шы жылдардың соңына дейін құпия сақталды. Кейіннен пайда болған жаңа деректер олардың палестиналық Федаийін емес, керісінше, Сирияның көпконфессиялық, жалпысириялық оңшыл ұйымы – Сирияның Әлеуметтік Ұлттық партиясының (СӘҰП) мүшелері екенін көрсетті. СӘҰП 1961-1962 жылдар аралығында сол кездегі Ішкі істер министрі Пьер Джемайел ұйымдастырған сәтсіз төңкеріс әрекетінен кейін олардың жауынгерлеріне қатыгездікпен қарсылық көрсеткені үшін жазалау шарасын жүргізді. 1975 жылғы сәуір айындағы көлікпен атуға қатысқан СӘҰП қарулы адамдары ешқашан ұсталмады және із-түзсіз жоғалып кетті. Кейбір расталмаған мәліметтер бойынша, олар кейіннен шайқаста қаза тапқан. Автобус кейіннен табылған және 2011 жылдың ортасында көрмеге қойылды.
The chain of events that led to the Ain el Rammaneh church shooting and the subsequent "Bus massacre" (or "Black Sunday") of April 1975 have been the subject of intense speculation and heated debate in Lebanon since the end of the Civil War in 1990. There are two conflicting versions of what happened that day, with the Phalangists describing it as an act of self defense by insisting that the bus carried armed ALF guerrilla reinforcements firing weapons. The Phalangists anticipated such a reaction by guarding the church, and in the ensuing shoot out they claimed to have killed 14 Palestinian Fedaiyyin. Although most PLO accounts refute this version of the events by describing the bus passengers as civilian families' victims of an unprovoked attack and not fully armed guerrillas, Abd al Rahim Ahmad of the ALF did confirm years later that some of them were off duty members of that faction. Another high ranking PLO official, Abu Iyad, later suggested that the incident was not the responsibility of the Phalange, but rather a deliberate provocation engineered by the National Liberal Party (NLP), a predominantly Christian conservative Party led by former President Camille Chamoun. Other Palestinian leaders suspected instead that the provocateurs were the Phalangists. However, none of these versions was ever substantiated by plausible evidence, and many began to doubt that the Palestinian PFLP was really responsible the earlier Church attack. Indeed, critics pointed to the all too obvious presence of civilian automobiles plastered with propaganda of that PLO faction and the tactic employed (a drive by shooting), which did not fit well into the methods commonly used by the Palestinian guerrilla movements at the time. Therefore the true identity of the moral authors behind it – and particularly that of their faction or Party – remained shrouded in mystery until the late 1990s. New evidence that then came to light seems to confirm that they were not Palestinian feday’ but actually members of the Syrian Social National Party or SSNP, a rival Lebanese multi confessional, pan Syrian right wing organization. The SSNP carried out the action in retaliation for the brutal clamp down on their militants following their abortive coup attempt in the turn of 1961 62, orchestrated by the then Interior Minister Pierre Gemayel. As for the SSNP gunmen involved in the April 1975 drive by shooting, they were never apprehended and apparently disappeared without a trace. Some unconfirmed reports suggest that they were later killed in action. The bus was later found and exhibited in mid 2011.