Нарла Венкатешвара Рао: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Нарла Венкатешвара Рао немесе В. Р. Нарла (1 желтоқсан 1908 – 13 наурыз 1985) – Үндістандағы Андхра-Прадештен шыққан телугу тіліндегі жазушы, журналист және саясаткер. Ол 1958 жылдың 3 сәуірінен 1970 жылдың 2 сәуіріне дейін екі рет Раджа Сабха мүшесі болды және телугу тілінде бір сатакам мен бірнеше басқа да кітаптар жазды.

Ерте өмір

Орта тапты шаруа отбасында туған, қарапайым жағдайда өскен Нарла, өмірінің алғашқы жылдарында әлеуметтік жағдайын жақсартуға күшті еңбек етті. Оның ата-бабалары бұрынғы Мадрас президенттігінің Андхра аймағынан қазіргі Мадхья-Прадеш штатының орталық бөлігіне көшіп, Сагар қаласына қоныстанды және астық пен тұтыну тауарларымен сауда жасады. Нарла Венкатешвара Рао мен оның екінші інісі Нарла Говри Шанкар Рао Сагарда, ал оның қарындасы (Лакшми Бай) мен кіші інісі Нарла Тата Рао Андхра-Прадеш штатының Кавутарам қаласында дүниеге келді. Алты жасында Нарла Андхраға оралып, білімін жалғастырып, жоғары білім алды. Нарла Венкатешвара Рао мен Нарла Говри Шанкар Раоның білімін Катни қаласында тұратын белгілі кәсіпкер Нарла Венката Раманна қаржыландырды. Ұлттық тәуелсіздік қозғалысы оған үлкен шабыт беріп, оны осы қозғалысқа белсенді түрде қатысуға жетеледі.

Журналистика

Біріншісі – бала кезінен жазуға деген қабілетінен туған журналистикаға деген құштарлығы. Оның телугу журналистикасындағы беделді тұлға ретінде танылуына көп уақыт кетпеді. Жазуларының әсерінен туған пікір қалыптастырушы ретіндегі оның ықпалы зор болды. Ол сол кезде Раманат Гоенканың "Индиан экспресс" газеттер тобының телугу тіліндегі басылымы – "Андхра Прабха" газетінің редакторы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде де, тәуелсіздік алғаннан кейін де газет оқырмандары жаңалықтарға көшуден бұрын түрлі мәселелер бойынша оның пікірлерін білуге құштарлық танытар еді. Мадраста (қазіргі Ченнаи) шығатын күнделікті газеттің мәртебесі телугу журналистикасының деңгейін көтерді. Нарла Гунтур ауданындағы Туммапуди ауылынан шыққан Сурьядевара Санжив Девті телугу оқырмандарына газетте оның естеліктерін бөліп жариялап, өнер сүйер қауымды қуантты. Нарла қоғам мен саясаттағы әділетсіздікке қарсы табанды күрескен адам еді. Ол Андхра штатының бас министрлері – Тангтури Пракасам, Нилам Санжива Редди, Касу Брахмананда Редди және П. В. Нарасимха Рао сияқтылардың наразылығына көп рет тап болды. 1969 жылы Брахмананда Редди баспасөз бостандығын шектеу мақсатында штаттық мәжілісте заң жобасын ұсынып, "Андхра Джоти" газетін тексеруді көздеген. Журналистер қарсы тұрып, бас министрге қарсы жеңіске жетті. Ол заң жобасын кері тартып алуға мәжбүр болды. Нарла осы күрестің алдыңғы қатарында тұрып, нық қадам жасады.

Шетелдер

Өмірінің екінші кезеңі көптеген елді қамтыған шетел сапарларымен басталды. Осы сапарлары барысында ол өнер мен әдебиетке, сондай-ақ өзекті мәселелерге бірдей көп көңіл бөлді. Белгілі кітапханалардан бастап, ескерткіштерге, өнер галереяларына дейін, ол қонақтап өткен елдердегі өмірдің барлық қырын қызығушылықпен зерттеді. Осы уақытта ол «Андхра Прабхадан» шығып, өнеркәсіпшілер, помещиктер, саясаткерлер және тағы да басқалардың көмегімен жаңа телугу газеті «Андхра Джотиді» жариялады. Көп ұзамай «Андхра Джоти» Виджаявададан басылым шығара бастады, бұл газеттің Андхра-Прадеш штатына алғашқы қадамы болды. 1960 жылдардың соңында Нарла Хайдарабадқа көшіп, газеттің негізгі баспа орталығына айналдырды. Ченнайдағы мекеме таратылды.

Өзгерістер

Ол кезде Нарла психикалық және физикалық тұрғыдан көп өзгерді. Жүрек талмасынан кейін темекі шегуді тоқтатты. Ол 25 000 кітаптан – ағылшын және телугу тілдеріндегі кітаптардан тұратын кітапханасын ұйымдастырды. Кітапхана кейіннен Хайдарабадтағы Амбдкар ашық университетіне тапсырылды. Оның терең гуманистік қағидалары қалыптасып, ол рационалист ретінде танылды. Ол «Бхагавад-гита», «Упанишадтар» және басқа да индуистік рухани еңбектерді, сондай-ақ М. Н. Ройдың еңбектерін зерттеді. Осы процесте ол Шейх Мұхаммед Абдулла әкімшілігімен Джамму және Кашмирден қуылған Кашмир көшбасшысы Прем Нат Базазбен достық қарым-қатынас орнатты. Базаз М. Н. Ройдың досы және ізбасары болды. Сушил Мукерджи («Минерва Ассошиэйтс», Калькутта, «Радикалды гуманист»), Ниранжан Дхар (Веданта туралы даулы кітаптың авторы, онда ол Свами Вивекананданы көре алмайтындықпен айыптады), судья В. М. Таркунде (Бомбей жоғары сотының судьясы қызметінен кетіп, танымал адам құқықтары жөніндегі белсенді болған), профессор А. Б. Шах (Үндістанның зайырлы қоғамын құрған), Авула Гопалакришна Мурти (Андхра-Прадеш штабындағы гуманистік қозғалыстың адвокаты және көшбасшысы, сондай-ақ телугу тіліндегі гуманистік журналдардың редакторы) оның достары болды.

М.Н. Рой

Нарла М.Н. Ройдің еңбектерін зерттеді, оның ойларын жіті қарастырды. Рой сол кезде Гандиді және Үндістан Ұлттық Конгресіне басшылығын сынады. Ол Конгресс партиясын реформалаудың балама жолдарын ұсынды. Сонымен қатар, Гандидің саясаттағы діни көзқарасын да сынға алды. Рой Ресей, Германия және Қытайда 15 жыл өткізген соң Үндістанға оралған еді. 1930 жылдары Мерет ісіне қатысы барлығы үшін алты жылға қамауға алынып, түрмеде жатты. Сол кезде ол көптеген үнді журналистеріне беймәлім болды. 1938 жылдың шілдесінде Мадраста өткен баспасөз мәслихатында Рой сөз сөйлегенде, Indian Express газетінің редакторы Хаса Суббарао Ройдың әйелі Эллен туралы сарказммен жазды. Бұл Ройды ашуландырып, ол Суббараоға қатал сөздер айтты. Журналистер, Нарла да, Ройдың баспасөз мәслихатын бойкоттады. Содан бері Нарла редактор болып қызмет еткен "Андхра Прабха" газетінде Рой туралы ешқандай жаңалық жарияланбады. 1954 жылдың 25 қаңтарында М.Н. Рой қайтыс болғаннан кейін бүкіл ел құрмет көрсетті, бірақ "Андхра Прабха" оған редакциялық құрмет көрсетпеді. А.Г.К. Муртидің Гунтурдағы қоғамдық жиналыста айтқан сынды пікірі Нарлаға жеткен соң, ол Андхра-Прадеш штатының Радикалдық Демократиялық партиясының хатшысы Гуттиконда Нарахардан Рой туралы барлық қолжетімді кітаптарды алуға асықты және оларды зерттеуге кірісті. Рой 1942 жылдан 1948 жылға дейін партияны басқарды, содан кейін Радикалды Гуманистік қозғалысқа қатысты. Келесі жылы (1956) Нарла Рой туралы редакциялық мақала жазды. Ройдың еңбектерін зерттей бастағанда, ол оның идеяларын ұнатуын қалады. Бұл А.Г.К. Мурти мен Нарла арасындағы жақын достыққа әкелді. Нарла жасы ұлғайған сайын цинизм мен пессимизмге беріліп, адамдар кармаға, тағдырға, мистикалық күштерге сене бастайды және түрлі сенімдерге жемтіреді деген кең таралған пікірді жоққа шығарды. Керісінше, оның сол кездегі жазбалары өмірге құштарлық, үміт, оптимизм және, ең бастысы, гуманизмке толы болды. Нарла оқиғалар, тұлғалар және ойларын мұқият жазып, көптеген жазбалары бар күнделік жүргізді. Нарланың М.Н. Ройға деген қызығушылығының себебі – оның адамгершілік құндылықтарды, этикалық нормаларды, кооперативтік экономиканы, саяси құрылымды орталықсыздандырып, билікті таратуды, қайта жаңғыруды, өмірге сын көзбен қарауды, табиғаттың барлық аспектілерін ғылыми тұрғыдан түсінуді, тарихтан мифтер мен аңызды жоюды, дінді мемлекеттен бөлек ұстайтын секуляризмді, діннің жеке сенім мәселесі болуын және басқарудың негізі болмауын жақтауы еді. Рой ЕРКІНДІКке ең жоғары мән берді. Нарла қазіргі Үндістанның осы оң жақтарын қабылдап, ырым-жырымдар мен соқыр сенімдерден арылуын қалады.

Narla studied the works of M. N. Roy scrutinizing his ideas. Roy was then critical of Gandhi and his leadership of the Indian National Congress. He suggested alternative methods of reforming the Congress party. He also criticized Gandhi's religious approach to politics. Roy had just then returned to India after 15 years' sojourn in Russia, Germany and China. Soon after he was arrested and detained for six years in the 1930s in connection with the Meerut Conspiracy Case. He was then a relative stranger to most Indian journalists. When Roy addressed a press conference in Madras 1938 July, Khasa Subbarao, editor of Indian Express wrote sarcastically of Ellen, Roy's wife. That made Roy furious and he castigated Subbarao with harsh words. The journalists including Narla could not take it and boycotted Roy's press conference. From then onwards no news of Roy appeared in the Andhra Prabha as long as Narla remained its editor. The entire nation paid tributes to M. N. Roy after his death on 25 January 1954, but the Andhra Prabha did not editorially pay homage to him. When AGK Murthy's critical comment on it at a public meeting at Guntur was reported to Narla, he lost no time in obtaining as many books on Roy as possible from Guttikonda Narahari, secretary of the Radical Democratic Party of Andhra Pradesh and set out to study them. Roy had run the party from 1942 to 1948, until he moved towards the Radical Humanist Movement. The next year (1956) Narla wrote an editorial on Roy. As he began to study Roy's writings he started immensely liking his ideas. That also led to close friendship between A. G. K. Murthy and Narla. Narla disproved the popular belief that as age advances, cynicism and pessimism set in and that people start believing in karma, fate, the supernatural and the like and fall prey to all sorts of superstitions. On the other hand, his writings at that time were brimming with life, hope, optimism and above all humanism. Narla had meticulously maintained a diary, with copious notes on events, personalities and his thoughts. The secret of Narla's fascination for M. N. Roy was his advocacy of human values, ethical norms, co operative economy, decentralisation of the political structure with power being spread out, renaissance, critical outlook towards life, scientific approach in understanding every aspect of nature, purging history of myths and parables, secularism keeping the State and religion apart, so that religion remains a matter of personal faith and not the basis of administration. Roy gave utmost importance to the value of FREEDOM. Narla wanted these positive aspects to be adopted by modern India so that it can discard superstitions and blind beliefs.

Кітапханалар

Ол кітапханаларға барып, бұрын оқымаған кітаптарды табуға талмайтын құштарлыққа ие еді. Сол сияқты, ол сирек кездесетін кітаптарды іздеп, екінші қол кітап сататын орындарды аралап жүрді. Осының нәтижесінде, ол өзінің сүйікті тақырыптары бойынша заманауи зерттеуші болды. Ол Кандукури Веерасалингам (Брахмо Самадж мүшесі және Андхра Прадештің белгілі әлеуметтік реформаторы), Гуржада Аппа Рао туралы монографиялар жазды. Оның "Канясулькам" пьесасы, яғни "қыз сату" деген мағынаны білдіретін шығармасы, балалардың ерте некелесуі мен жас қыздардың қарт адамдарға күйеуге берілуі салдарынан болатын сату практикасын жойды. Сондай-ақ, ол Вемана, қарапайым өлеңдерімен надандыққа қарсы күрескен телугу ақыны туралы жазды. Ол шығармаларын жазу алдында тақырыптарын мұқият зерттеуді қалыптастырғандықтан, Нарла тамаша кітаптар жазды. Кітап оқушылар, өнер сыншылары және басқалар Нарланың үйіне терең әңгімелесу үшін және оның мол кітапханасын көру үшін келіп тұратын. "National Herald" газетінің көрнекті редакторы Маниконда Чалапати Рао Нарланың үйіне жиі қонақ болатын. Гутала Кришна Мурти (Лондондағы Sri Sri Audio баспасының иесі) Нарланың тағы бір жақын досы болды және ол Хайдарабадқа келген сайын онымен бірге тұратын. Нарла сонымен қатар түрлі елдерден будда мүсіндерін жинап, олардың ерекшеліктерін зерттеуге бейімділік танытты.

Зерттеу

Нарланың басты қабілеті – тарих, философия, теология және үнді мәдениеті сияқты пәндерді терең зерттеу еді. Ол түпнұсқа мәтіндерді оқып, оларды батыс әдебиеттерімен салыстырды. Мысалы, «Бхагавадгита» немесе халық арасында «Гита» деп аталатын кітапқа қатысты, ол әртүрлі басылымдарды, соның ішінде түрлі авторлардың түсіндірмелерін жинақтады. Гита индуизм философиясының мәні саналатындықтан және Үндістанға әсері мол болғандықтан, ол оны әртүрлі көзқараспен зерттеді. Сондай-ақ ол Упанишадтардың мәтіндерін, оларға жасалған түсіндірмелерді және әртүрлі нұсқаларын зерттеді. Ол өзінің зиялық ізденісіне Макс Мюллер, Шопенгауэр, Ницше сияқты шетелдік сарапшыларды да қосты. Нарланың үнді мәдениетін түсінуге қатысты кең көзқарасы оң және теріс аспектілерді қамтыды. Ол өзінің байқауларын бірнеше томдық кітаптарда жариялады. Кітаптардың арасында «Гита туралы шындық», «Упанишадтар туралы эссе», «Үндістандағы зиялылықтың кедейлігі» (Майсур университетінің лекциялары), «Шығыс-Батыс дихотомиясы» кіретін еді. Нарла өзінің ойларын екі томдық «Құдайлар, гоблиндер және адамдар: Адам мен оның әлемі» атты кітабында да жазды. Нарла ғалымдарға жасалған әділетсіздікке де қарсы тұрды. Мысалы, Мадрас университеті телугу ғалымы Г.В. Кришнараодың «Калапурнодайамдағы эстетиканы зерттеу» (ағылшын тілінде) атты диссертациясын ұзақ уақыт қарастырмады. Андхрадан келген сарапшылар оған көзқарастың ықпалымен диссертацияны қабылдауға кедергі келтіргені айтылды. Касталық фактор да рөл атқарды. Кришнарао марксизмді сынаған және белгілі жазушы болған. Диссертацияның мазмұны мен логикасында кемшілік таба алмағандықтан, емтихан комиссиясы оның тіліндегі қателерді іздеуге тырысты. Кришнарао бакалавр дипломын алған болатын, бірақ докторлық диссертациясын тапсыруға рұқсат етілді. Нарла бұл мәселені мұқият зерттеп, емтихан комиссиясының баяндамаларындағы тілдік қателерді анықтады! Ол бұл туралы вице-канцлер доктор Говиндаражулу Найдуға жолданған қатысты хатында баяндады. Вице-канцлерге касталық көзқарастағы емтихан комиссиясының жатқан әрекетін жеткізіп, егер олар диссертацияны одан әрі қарастырса, бұл мәселені жұртшылыққа жариялауға мәжбүр болатынын айтты. Содан кейін емтихан комиссиясы мәселені қайта қарастырып, Кришнараоға диплом беруді ұсынды. Кейін «Андхра Прабха» Кришна Раоның марксизм және марксистік әдебиет, өнер және эстетика туралы бірнеше сын мақалаларын жариялады.

Narla's forte was deep study of subjects he took up, whether history, philosophy or theology as well as Indian culture. He read the original texts comparing them with their western counterparts. On the Bhagavadgita or the Gita as it is popularly called, for instance, he collected different editions, including commentaries by various authors. He studied the Gita from different perspectives since it is regarded as the quintessence of Hindu philosophy with an undying impact on India. Similarly he studied the texts of the Upanishads, their interpretations, and different versions. He included in his intellectual sweep, foreign experts like Max Mueller, Schoephenhour, Nietzsche etc. Narla's broad approach to the understanding of Indian culture was both positive and negative. He published his observations in several volumes. The books include The Truth about the Gita, An essay on Upanishads, the Poverty of Intellectualism in India (Mysore University Lectures), The East West dichotomy. Narla also brought out his stray thoughts in two volumes, Gods Goblins and Men: Man and his universe. Narla also stood against injustice to scholars as well. A thesis of a Telugu scholar G. V. Krishnarao, entitled Studies of aesthetics in KALAPOORNODAYAM (in English) – was held up by the University of Madras The examiners from Andhra were said to be prejudiced against him and therefore holding up the acceptance of the thesis. The caste factor also played a part in it. Krishnarao was a critic of Marxism and a well known writer. Unable to find fault with the content and reasoning of the thesis, the examiners were on a fishing expedition to spot loopholes in his language. Krishnarao was only a graduate but allowed to submit his thesis for a Ph. D. degree. Narla studied the matter thoroughly and pointed out howlers in the language of examiner's reports! He pointed them out in a strongly worded letter to the Vice Chancellor, Dr. Govindarajulu Naidu. Apprising the vice chancellor of the mischievous role of caste minded examiners, he said he would have to expose the case before the public if they sat on his thesis further. The examiners then reconsidered the case and recommended Krishnarao for the award of the degree. The Andhra Prabha later published several critical articles of Krishna Rao on Marxism and the Marxian approach to literature, the art and aesthetics/

Нарла сонымен қатар Үндістанның өткен мен қазіргі уақыттағы жағымсыз жақтарын да зерттеді. Ол ежелгі абыз Ягнавалкьяның еркін ойлауға кедергі келтіретін себеп екенін ойлады, өйткені оның идеялары сұрақ қою мен зерттеуге жол бермейді. Ол авторитарлық көзқараста болды. Ол халыққа қасиетті мәтіндерді диктаторлық тәсілмен таңуды қалады. Бұл Үндістанның бұрынғыда артта қалуының түпкі себебі еді. Қазіргі заманда Махатма Ганди тәуелсіздік алу үшін дінді саясатқа араластырды. Ол өзінің ішкі сезіміне сүйенді, оны тексеру мүмкін емес еді. Оның шешім қабылдауында жиі қателіктер кездесетін. Ганди британдық үкіметке қарсы тұру үшін заң бұзуды қолдады. Оның сатьяграхасы зорлық-зомбылыққа әкелді. Оның тамақтану әдеттері де денсаулықты сақтауға кедергі келтірді. Ганди өмірдің ешбір саласында ғылыми көзқарас танытпады. Ол Гитаға сүйеніп, оны күнделікті дұғаларында оқыды. Нарла Гандидің азаттық қозғалысындағы рөлін бағалай отырып, оның саяси және басқа да мәселелерді шешуге діни көзқарасына қарсы болды. Нарла үнді мәдениетінің кемшіліктерін әртүрлі көзқараспен көрсетіп, жас ұрпақты карма мен қайта тууға сенуден бас тартуға шақырды, себебі бұл өмірлік күштілікті және өзіне сенуді әлсіретеді. Индуизмнің тағдырға деген көзқарасы Үндістанның қайта өрлеуіне, ғылыми революцияға және гуманизмге қадам басуына кедергі келтірді. Сондықтан Нарла проблемаларды шешуде адамдар өз күштеріне сүйенетін гуманистік құндылықтарды қабылдауды жақтады.

Америка Құрама Штаттары

Ар-ожданды журналист ретінде Нарла Конституцияда бекітілген негізгі құқықтар тоқтатылғанда және 1975 жылы сол кездегі премьер-министр Индира Ганди «ішкі төтенше жағдай» жариялағанда қатты күйзелді. Ол «Андхра Жйоти» газетінің (өзі редакторы болған) редакторлық бағанын бос қалдырып, наразылық білдіргісі келді. Бірақ басшылық оған рұқсат бермеді, себебі үкімет мұндай наразылыққа қатысты қатаң шаралар қолданып, тіпті сол кездегі қатаң заңдарға сәйкес газетті жабуы мүмкін еді. Осыдан туындаған шатасу мен белгісіздікті болдырмау үшін Нарла жеті баласы мен олардың отбасыларымен бірге болу үшін АҚШ-қа кетті. Оның жеті баласы – ұлдары мен қыздары АҚШ-та медициналық тәжірибемен айналысады. «Төтенше жағдай» аяқталғаннан кейін ол Үндістанға оралып, «Андхра Жйоти» газетінің редакторы қызметінен кетті. Бұл Нарланың редактор ретінде өз құқығын қорғау үшін жұмысынан бас тартқанының тұңғыш реті емес. 1940 жылдардың соңында ол «Андхра Прабха» газетінің редакторынан бас тарту туралы өтініш беріп, газеттің иесі Раманатх Гоенканың газетті Мадрастан аудандарға тарату әрекетіне қарсы тұрған журналистерді қолдады. Бірақ ақырында Гоенка Нарланы отставкасын кері алуға көндірді. Нарла сондай-ақ Конгресс партиясының қоғамдық өмірге деген популисттік көзқарасына наразылық білдірді. Раджья Сабха мүшесі ретінде ол сыбайлас жемқор саясаткерлердің жұмысын жақыннан көрді, бұл оны қоғамдық өмірден одан да шеттетті.

Қоғам алдында сөйлеу

Нарла сөйлеуші емес, көбінесе ойшыл және жазушы еді, бірақ бұл оны қоғамдық жиналыстардан, оқу лагерьлерінен, конференциялардан және т.б. алқапқа қатысудан тоқтатпады, онда ол өз пікірін нақты және түсінікті түрде жеткізе білді. Өмірінің соңғы күндерінде ол радикалды гуманистік, рационалистік және атеистік жиналыстарға белсенді қатысып, түрлі касталардың іс-шараларына қатысты. Нарланың Гита, Упанишадтар және Пураналар (үнді діни мәтіндері) туралы зерттеулері оның өлімінен кейін жарияланды. Ол сонымен қатар Сахитья Академиясы басып шығарған телугу тіліндегі "Сита Жосьям" (Ситаның болжамы) атты пьесаның авторы болды. Пьеса діни және әдеби ортада үлкен қызығушылық тудырды. Алайда Нарла Сахитья Академиясының ресми журналының пьесаны сынауына наразылық білдірді, өйткені журнал баспагердің ресми органы болғандықтан, туындыны сынауға құқығы жоқ деп есептеді. Ол осыны Сахитья Академиясы сыйлығын қабылдамауының себебі етіп көрсетті, бұл әдеби ортада сенсация тудырды. Нарланың Вемана, Верасалингам және Гураджада Аппа Рао туралы монографиялары бірнеше үнді тілдеріне аударылды. Өмірінің соңғы күндерінде Нарла Вишванатта Сатьянараянаға қарсы күресті, оның консерватизмді жақтауына қарсы шықты. Сонымен қатар ол әйелдерді азат етуді қолдап, еркін сексуалдық қатынасты жақтаған танымал телугу жазушысы Гудипати Венката Чаламның жазбаларын мақұлдамады.

Пьеса жазушысы

Газет редакторынан бас тартқаннан кейін Нарла Джордж Бернанд Шоудың шығармаларына ұқсас, ұзақ алғы сөздері бар, маңызды тақырыптардағы пьесалар жазуға кірісті. Мұндай пьесалардың бірі – "Наракам ло Харишандра" ("Төңкергендегі Харишандра") пьесасы, ұзақ алғы сөзбен бірге, оның көп жылдық досы және журналист Иннаия Нарисеттиге арналған еді. Харишандра – шындықтың жақтасы әрі құлшынып құрметтеуші адам еді. Ол өтірік айтудың орнына патшалығынан айырылуға дайын еді. Сондықтан оны Сатья Харишандра деп атады. Нарланың тағы бір пьесасы бес Пандава ханзадасының ортақ әйелі Драупади туралы мифологиялық оқиғаға негізделген. Нарла пьесаға тән, ұзақ алғы сөзін аяқтауға үлкермеді, ол бастапқыда "Панчали" немесе "Бес адамның әйелі" деп аталатын. Нарланың "Паата Кота" ("Ескі және Жаңа") атты эсселер жинағы қазіргі телугу әдебиетінің ең үздік кітаптарының бірі деп танылды. Ол Виджаявададағы New Student Book House баспасы арқылы оның отбасы мүшелері тарапынан қайтысынан кейін жарияланды. "Пурана Вайрагьям" тақырыбында аяқталмаған эссе бар. Соңында Нарла телугу тілінде "Нарла Маата" ("Нарланың сөзі") атты мың шумақтан тұратын жобамен жұмыс істеді. Әр шумақ "Навайугаала Баата Наарла Маата" ("Жаңа дәуірдің жолы және Нарланың сөзі") деген ұранмен аяқталады. Бұл шумақтарда қоғамға қатысты өткір сын айтылып, сатираға толы, сонымен қатар адамгершілік құндылықтарына баса назар аударылады.

Мемуарлары

Нарла өзінің өмірлік тәжірибесін, соның ішінде бірнеше адамдармен болған кездесулерін және түрлі мәселелер бойынша ой-пікірлерін естеліктер түрінде жазып алуға бел буды. Бірнеше очерктері "Андхра Прабха" апталығында жарияланған, бірақ түрлі тараптардың қысымы салдарынан жариялану тоқтатылды. Нарла Телугу Десам партиясының (ТДП) негізін қалаушысымен, бас министр Н. Т. РамаРаоның мәдениет мәселелері жөніндегі кеңесшісі ретінде қысқа мерзімге қатысты болды.

Жеке өмір

1938 жылы Нарла Сулоханаға үйленді. Бұл ғана емес, бақытты да, үлгілі неке болды, сонымен қатар ол осындай жарға ие болғаны үшін өте бақытты еді. Ол өмірінің қиын кезеңдерінде оған берік қолдау көрсетті. Сегіз баласының үлкен қызы Сарада Колли Гангадар Раоға тұрмысқа шықты. Олар екеуі де Гунтур қаласындағы дәрігерлер. Үшінші қызы Минакси Махараштрадан келген доктор Шарадқа үйленді. Нарла екі түрлі тілдегі адамдардың үйленуіне қуанды, мұндай тілдер аралық некелер қазіргі заманда жиі кездеседі. Олар АҚШ-тың Финикс қаласында қоныстанды. Екінші, төртінші және бесінші қыздары Чандракала, Ума және Рама – барлығы да дәрігерлер, дәрігерлерге үйленген және АҚШ-та тұрады. Нарла көбінесе әзілдеп, әйелі мен өзінен басқа отбасының барлық мүшелері дәрігер екенін айтар еді. Әрине, ол бірнеше университеттен құрметті докторлық дәрежесін алған, бірақ оны есімдерімен мақтанған емес. Нарлалардың үлкен ұлы Мохан Дас Нью-Йорк қаласында жасуша биологиясы бойынша профессор болып жұмыс істейді. Екінші ұлы Дурга Дас және кіші інісі Лакшман Дас та АҚШ-та дәрігерлер. Олар ата-аналарын АҚШ-қа көшіруді қалады, бірақ Нарла оған келіспеді. Ол Үндістанда тұрып, ұлдары мен қыздарына, олардың отбасыларына АҚШ-қа барып тұруды жөн көрді.

Қайырымдылық

Нарла тірі кезде кітапханасынан және бағалы өнер жинақтарынан айырылмайтын. Университеттер мен мұражайлардан бірнеше ұсыныс түсті, бірақ ол оларға келіспеді. Ол қайтыс болғаннан кейін, әйелі кітаптарды бірнеше жыл бойы сақтап, соңында кітапхананы Хайдарабадтағы Доктор Б. Р. Амбедкар ашық университетіне сыйға берді. Университет әр жыл сайын оның құрметіне еске алу лекцияларын өткізеді.