Кіріспе

1978 жылғы американдық қылмыстық драмалық фильм

"Көк жаға" – Пол Шредердің режиссерлік дебюті болған 1978 жылғы американдық қылмыстық драмалық фильм. Сценарийін Шредер мен оның інісі Леонард жазған, басты рөлдерде Ричард Прайор, Харви Кейтель және Япет Котто ойнайды. Фильм кәсіподақтардың әрекеттеріне сын көзбен қарап, сонымен қатар жұмысшы табының "Қызыл белдеу" аймағындағы өмірін зерттейді. "Таксиші" (1976) фильмінің сценарийін жазған Шредер, түсірілім кезінде актерлермен (тіпті басты рөлдердегі актерлермен) болған шығармашылық және жеке даулардың салдарынан процестің өте қиын болғанын еске алады. Шредер фильм түсірілімі барысында психикалық күйзеліс кешкенін, бұл оны өзінің мансабын қайта қарастыруға итермелегенін де айтты. Фильм Детройт және Мичиган штатының Каламазуо қалаларында түсірілді.

Сюжет

Мичиган штатының Уэйн округіндегі үш автожұмысшы – екеуі қара, 32 жастағы Детройт қаласының тұрғыны Езекиел "Зик" Браун және Миссисипи штатынан келген, Мичиган штатының түрмесінде отырған 35 жастағы Сэм Джеймс, сондай-ақ 33 жастағы ақ, поляк-американ, Хамтрамк қаласының тұрғыны Джерри Бартовски. Үш ер адам басшылықтың да, кәсіподақ төрағаларының да жасаған зұлымдықтарына тойып, шаршады. Смоки қарыз ойыны үшін қарапайым қарыздарға қарыз, Джерри қызына қажетті тіс түзету жұмысына ақша табу үшін бензин құю станциясында қосымша жұмыс істейді және есеп-шоттарын төлей алмайды, ал Зек отбасының кірісін арттыру үшін жалған мәлімдемелер беру арқылы салықтан жалтарып, IRS-тің ықпалына түсті. Әрқайсысының қаржылық қиындықтарына байланысты үштік Америка автожұмысшылары кәсіподағының кеңсесіндегі сейфті тонау жоспарын құрады. Олар тонауды жасады, бірақ тек 600 доллар ұсақ ақша тапты. Одан да маңыздысы, олар кәсіподақтың заңсыз қарыз беру операциялары мен Лас-Вегас, Чикаго және Нью-Йорктегі ұйымдық қылмыс синдикаттарымен байланыстары туралы мәліметтер бар тізімді алып шықты. Олар кәсіподақты осы ақпаратпен шантаж жасауға бел буды. Сонымен қатар, жергілікті қарапайым қарыздар Смокиге сейфті қалай ашу керектігі туралы кеңес берді, ал тоналған ақшаның бір бөлігін алды. Ол полициямен байланысы жоқ қылмысқа қатысқандығы үшін ұсталды және үштік тонау және шантаж туралы ақпаратты жариялау үшін жазасын жеңілдетуге немесе босатуға тырысты. Бұл ақпарат кәсіподаққа жетті, олар үш досқа қарсы келіп, жағдайды өздеріне тиімді етуге тырысты. Бір күні кешке Джерридің үйіне екі жалданған қарақшы келді, олар оның әйеліне шабуыл жасады, бірақ Смоки оларды ұстап алып, сабап жіберді. Келесі күні жұмыстағы күдікті оқиға салдарынан Смоки қаза тапты, бұл қауіпсіздік ережелерін бұзу салдарынан болған жазатайым оқиға ретінде тергелді, бірақ Зек пен Джерри бұл кәсіподақ басшылары жасаған кісі өлтіру екенін түсінді. ФБР агенті Джон Берроуз Джерриді кәсіподақтың жемқорлығы туралы куәгер ретінде куәлік беруге немесе ынтымақтастық көрсетуге мәжбүрлеуге тырысты, бұл оны әріптестерінің де, кәсіподақ басшыларының да қарсыласына айналдырар еді. Сонымен қатар, жемқор кәсіподақ басшылары Зикті өздері үшін жұмыс істеуге көндірді, оған жоғары лауазымға көтерілуге және жалақысын арттыруға уәде берді. Зек жаңа міндеттері мен жалақысына қуанды, Смокидің өлімі үшін әділет іздеуден бас тартты, өйткені бұл оның кәсіподақтағы жаңа орнына қауіп төндірер еді. Джерри Зикті Смокидің өлімі үшін кек алу үшін шаралар қабылдауға көндіруге тырысты, бірақ Зек оны сөгіп, Смокиді қайтару мүмкін емес екенін және олар алға жылжу керектігін айтты. Кейін сол түні мафия жалдаған екі қарулы адам Детройт-Виндзор туннелі арқылы келе жатқан Джерриге оқ атып өлтіруге тырысты. Бұл Джерри көлігін апатқа ұшыратып, полиция құтқарып қалған қуғын-сүргінге айналды. Зиктің мойынсұнуына наразы және өміріне жасалған тағы бір қастандықтан қорқып, Джерри ФБР-мен және кәсіподақты тергеп жатқан Конгрестің арнайы комитетімен ынтымақтасуға шешім қабылдады. Соңында, Джерри федералды агенттермен бірге зауытқа кіргенде, Зек оған қарсы шықты. Бұрынғы достар Джерри мен Зек қазір бір-біріне қарсы шықты, олардың арасындағы қызу пікір таласқа айналып, бір-біріне шабуыл жасауға тырысты, бұл кәсіподақ жемқорлығы жұмысшыларды бір-біріне қарсы бөледі деген алдын ала болжамды растады.

Өндіріс

Фильм Мичиган штатының Каламазу қаласындағы Checker зауытында және Детройт маңындағы жерлерде, соның ішінде қаланың оңтүстік-батысындағы Форд Ривер Руж кешені мен Белл Айлға апаратын Макартур көпірінде түсірілді. Басты үш актер арасында қарым-қатынас жақсы болмады және түсірілім кезінде үнемі дауласып жүрді. Шіреніс осыншалыққа жетеді ki, бір сәтте Ричард Прайор (демек, есірткі күйінде) Шрейдерге тапаншаны бағыттап, бір көрікке үш реттен артық түсірілмейтінін айтты. Джек Ницшенің блюз үлгісіндегі музыкалық қосымшасында "Hard Workin' Man" әні бар, ол Captain Beefheart-пен бірлесіп жазылған.

Қабылдау

"Көк жағалы" сыншылар тарапынан бірауызды түрде жоғары бағаланды. Фильм 46 рецензияға негізделген Rotten Tomatoes сайтында 96% "Таза" рейтингісіне ие. Сайттың консенсусы былай деді: "Пол Шредердің "Көк жағалы" фильмі еңбек құқығын бұзу мен шектен тыс тұтынушылықты өткір, қараңғы қызықпен сынап, керемет актерлік шеберлігімен қуаттандырылған." Роджер Эберт пен Джин Сискел екеуі де фильмді жоғары бағалады; Эберт фильмге төрт жұлдыз берді, ал Сискел оны 1978 жылғы он үздік фильмнің тізімінде төртінші орынға қойды. Режиссер Спайк Ли бұл фильмін "Кез келген болашақ режиссер көруі тиіс фильмдер" тізіміне енгізді. The New York Times оны "Барлық уақыттағы 1000 үздік фильм" тізіміне қосты. Брюс Спрингстин "Туғанға дейін жүгіру" автобиографиясында "Көк жағалы" мен "Такси жүргізушісі" фильмдерін 1970-ші жылдардағы өзінің ең сүйікті фильмдері деп атады.