Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы христиан діні

Бұл деноминацияның африкаанс тіліндегі атауындағы "Nederduits" сөзі бұрын "Nederduitsch" деп жазылатын голланд тілінің ескі атауын білдіреді. Бұл Германияның солтүстігіндегі төмен неміс тілінің тікелей аудармасымен шатастырылмауы керек, ол диалект болып табылады. Сондықтан Оңтүстік Африкада бұл дұрыс "Голланд реформаторлық шіркеуі" деп аталады. 17-шы ғасырда Нидерландтағы Голланд реформаторлық шіркеуінен пайда болған NGK, Оңтүстік Африканың Голланд реформаторлық дәстүріндегі ең ірі деноминация болып табылады. Оңтүстік Африкадағы Голланд реформаторлық шіркеуі (NHK) және Оңтүстік Африкадағы реформаторлық шіркеулермен бірге ол Оңтүстік Африканың үш бауырлас шіркеуінің бірі саналады.

Кейп колониясының шығу тегі

Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы 1652 жылы Жақсы Үміт мүйісінде голландиялық елді мекенді құру үшін Ян ван Рибекті жібергенде, компанияның көптеген қызметкерлері Голландия реформаланған шіркеуінің мүшелері болды. Басында Нидерландыдан тағайындалған дін қызметкерлері келмеді, тек науқастарға көмектесетін адам болды. 1665 жылы Йохан ван Аркель Кейп колониясына келді және оның алғашқы пасторы болды. Консистория құрылды, бірақ ол әлі де Амстердам пресвитериінің (классисінің) бақылауында болды. 1688 жылы Кейпке 200 гугенот босқын келді. Алғашқыда оларға француз тілінде қызмет өткізуге рұқсат берілді, бірақ кейіннен олар голланд тілінде сөйлейтін халыққа сіңіп, компания бақылауындағы аумақта монополия құрған Голландия реформаланған шіркеуінің мүшелері болды. Кейптаундағы лютеран шіркеуіне (компанияның көптеген қызметкерлері неміс болғандықтан) кейіннен рұқсат берілді. Наполеон соғыстары кезінде француздардың алдын алу үшін 1795 жылы британдықтар Кейп колониясын басып алды. Француздар Нидерландыны басып алғандықтан, колониядағы шіркеу пен Амстердам пресвитериі арасындағы байланыс үзілді. Бірінші британдық оккупация уақытша болды, бірақ 1806 жылы ұзақ мерзімді оккупация басталды. Келесі ғасыр бойы колония британдықтардың бақылауында болды. Нидерландыдан келген пасторлар енді өздері үшін шетелде қызмет етуге құштар емес еді, ал британдық билік оларды қабылдауға ниеті болмады. Шотландиядан келген пресвитериан пасторлары Кейптегі Голландия реформаланған шіркеуінің қажеттіліктерін қанағаттандыруға шақырылды. Шіркеу жартылай мемлекеттік деңгейде құрылды, ал үкімет пасторларға жалақы төлеуге көмектесті.

Бөлімдер (18531859)

Колония бұрынғы екі ғасырда Кейп түбегінен солтүстікке және шығысқа қарай кеңейді, ал шығыс шекарасында голландиялық фермерлер хоса тілінде сөйлейтін мал өсірушілермен қарым-қатынасқа келді. Шекарада мал ұрлау, жайылым мен су үшін қақтығыстар болды. Шекарадағы фермерлер Кейптаундағы үкіметтің жағдайды шешу әдісін ұнатпады, ал 1834 жылы құлдықты жою тағы бір келіспеушілік тудырды. Африканер кальвинизмі британдық билеушілердің көзқарасынан өзгеше дүниетанымын қалыптастырды, соның салдарынан көптеген фермерлер 1830 және 1840 жылдары Ұлы көшпенділік кезінде Кейп колониясын тастап кетті. Голландия реформаттық дін қызметкерлері көбінесе оларды көшіп кетуден қайтармақ болды, және Голландия реформаттық шіркеуі колонияның ресми шіркеуі болғандықтан, бастапқыда эмигрант фермерлеріне рухани қызмет көрсетпеді, олар кейіннен қазіргі Оңтүстік Африка аумағында бірнеше тәуелсіз республикаларды құрды. Ваалдан ("Трансваль") тыс жердегі бірнеше республикалар 1852 жылы Оңтүстік Африка Республикасын құру үшін бірікті. Треккерлер НГК-ны Кейп үкіметінің өкілі деп қарағандықтан, оның пасторлары мен елшілеріне сенімсіздікпен қарады, оларды Британ империясының Бур республикаларын аннексиялау әрекеттерінің бір бөлігі деп есептеді. Нидерландыдан келген Дирк Ван дер Хофф 1853 жылы Трансваальға барды және 1860 жылы Оңтүстік Африка Республикасының мемлекеттік шіркеуі болған, жаңа құрылған Голландия реформаттық шіркеуінің (NHK) алғашқы пасторы атанды. Треккерлердің арасында да діни бөліністер болды. Консервативтілер ("Допперлер" деп аталды) шіркеуде Киелі кітапқа сәйкес екеніне көз жеткізілмеген әндерді орындауға қарсы болды. Нидерландыда да ән айту мәселесі бойынша даулар болды, нәтижесінде бір топ Голландия реформаттық шіркеуінен бөлініп, Христиан реформаттық шіркеулерін құрды. Осы топтың өкілі, Оңтүстік Африка Республикасына келіп, NHK пасторы болып қабылданды. Бірақ ол және оның қауымы олардан осы тексерілмеген әндерді орындауды талап етуі мүмкін екенін білген соң, ол және Допперлер 1859 жылы мемлекеттік шіркеуден бөлініп, Оңтүстік Африкадағы Реформаттық шіркеулерді (GK) құрды. Осылайша, болашақта Оңтүстік Африка болып қалатын аймақта үш Голландия реформаттық шіркеуі пайда болды: NGK (Кейп Синоды), NHK (Оңтүстік Африка Республикасының мемлекеттік шіркеуі) және GK (Постма басқарады).

Кеңейту (1860-шы жылдар 1902)

Ал НГК-да теологиялық либерализм мен консерватизм мәселесінде де пікір таластар жиі болды. Эндрю Мюррей бастаған евангелистік жаңару теологиялық либерализмнен тепе-теңдікті өзгертіп, ықпалын азайтты. Осы жаңарудың бір салдары ретінде көптеген жас жігіттер дін қызметкері болуға шақырылғандай сезінді, соның нәтижесінде Стелленбошта семинария ашылды. Осылайша, НГК енді дін қызметкерлерін шетелден әкелуге мұқтаж болмады, және қызметке қабылданғандардың көпшілігі осы жаңарудан туғандықтан, бұл басты күш болды. Оның бір ерекшелігі – Көтерілу күні мен Пентикост мерекесі арасындағы реформаттық сипаттағы "Тұру" (ұзақ ораза) болды, бұл дәстүр ақырында НГК шегінен тысқары да тарады. Жаңару миссионерлік жұмыстарға қызығушылықты күшейте түсті, нәтижесінде түсті терілі адамдар үшін Голланд реформаттық миссионерлік шіркеуі мен қара нәсілділер үшін Африкадағы Голланд реформаттық шіркеуі құрылды. Бұл шіркеулер ақ шіркеулерден толығымен бөлініп, кейіннен Оңтүстік Африкадағы Біріккен реформаттық шіркеуін құру үшін бірікті. НГК Кейп колониясынан кеңейді, бірақ Наталь және екі ішкі республикада ол бастапқыда еркін федерацияланған, бірақ кейін жақынырақ қарым-қатынас орнатқан жеке синодтар құрды. Англо-бур соғысынан (1899–1902) кейін НГК қайта құру ісінде маңызды рөл атқарды және британдық билеушілердің африканерлерді ағылшындандыруға талпынуына қарсы тұрды. Шіркеу пасторлары африканер халқын көтеруге белсенді түрде қатысқандықтан, олар да саяси белсенділікке ие болды, соның салдарынан көптегендері африканер ұлтшылдығының өкілдеріне айналды.

Жақында болған тарих

Шіркеу апартеидті қолдады және 1982 жылы апартеидті күнә деп жариялаған Реформацияланған шіркеулердің әлемдік альянсынан шығарылды. 1986 жылы Бас Синод кезінде шіркеу апартеидке қатысты ұстанымын өзгертіп, барлық нәсіл өкілдеріне есігін ашты (Голландиялық реформацияланған шіркеудегі Эндрю Мюррей миссиясы, құрылғаннан бастап-ақ, әртүрлі мәдениеттер мен этникалық топтардың адамдарына есігін ашты). Әртүрлі процестерден кейін шіркеу Реформацияланған шіркеулердің әлемдік альянсына қайта қабылданды. Соңғы жылдары Оңтүстік Африканың Голландиялық реформацияланған дәстүрінің түрлі тармақтарын біріктіруге бағытталған күш-жігер жұмыстары жүргізілуде. 2006 жылдың 6-8 қарашасында ГК, Біріккен реформацияланған шіркеу және Голландиялық реформацияланған шіркеудің 127 өкілі Крюгерсдорп маңындағы Ахтербергте бірігу мәселесін және оны қалай іске асыруды талқылау үшін кездесті. Оңтүстік Африка Парламентінің 2008 жылғы Голландиялық реформацияланған шіркеулер одағын тарату туралы заңының мақсаттарының бірі – "Verenigende Gereformeerde Kerk, Африканың реформацияланған шіркеуі және Голландиялық реформацияланған шіркеулердің бірігу процесіне кедергі келтіретін факторларды заңнамалық араласусыз жою" болып табылады.

Доктрина және саясат

Теологиялық тұрғыдан алғанда, Нидерланд реформацияланған шіркеуі протестантизмнің реформацияланған тармағына жатады. Ол Киелі кітапты Құдайдың Сөзі деп санайды, оның арқылы барлық діни ілімдер бағаланады. Оның үш діни стандарты бар: Бельгиялық жаралысы, Гейдельберг катехизисі және Дорт қағидалары. НГК-да билік синодтар, пресвитериялар және шіркеу кеңестері арасында бөлінген. Шіркеу кеңестері жергілікті қауымдарды басқарады. Жергілікті шіркеулер географиялық принцип бойынша 146 пресвитерияға ("сақиналарға") бөлінеді, олар өз кезегінде синодтарға біріктіріледі. Әр төрт жыл сайын 10 синод жиналып, Бас синод ретінде отырыс өткізеді. Бас синод кеңсесі Гаутенг провинциясының Претория қаласында орналасқан.

Қазіргі кездегі мәселелер

Әрбір шіркеу кеңесі, сенімнің ресми түрде қабылданған алты жарияланымында қарастырылмаған, ағымдағы нақты мәселелерді қауым ішінде қалай шешуге болатынын өздері анықтай алады. Бұл неке, құмар ойындар, сексуалдық мәселелер, жалпы күнәлар, әлеуметтік мәселелер сияқты тақырыптарда қауымдар арасында әртүрлі көзқарастарға алып келуі мүмкін. Бас Синод та, аймақтық синодтар да кейбір мәселелер бойынша ресми мәлімдеме жасауға құқылы, және жергілікті шіркеу кеңестері осы мәлімдемелерді көбінесе ұстанады. Әлеуметтік мәселелерге қатысты синодтар арасында айқын айырмашылықтар болуы мүмкін. Егер бір мәселе бойынша көптеген пікірлер болса, синодтар мен Бас Синод қауымдардың пікірін белгілі бір бағытта жылжыту мақсатында "талқылау құжаттарын" жариялайды.

Аборт

1994 жылға дейін шіркеудің абортқа қатысты көзқарасы негізінен Оңтүстік Африка заңнамасына сәйкес келіп, мәжбүрлі аборт ананың өміріне тікелей қауіп төнген жағдай ғана немесе полицияға хабарланған зорлау салдарынан болған жағдайда ғана қабылданды. 1982 жылғы Бас Синод абортты Библиялық және ғылыми тұрғыдан қорғауға болмайтынын, ал аборттың әрқашан "өмірді тоқтату" екенін жариялады. Шіркеу өмірдің тұқымдану кезінде басталатынына сенеді, сондықтан ұрықтанған жұмыртқаның шығарылуына себеп болатын контрацепцияны қолдану да күнә болып саналады. 1986 жылғы Бас Синодта абортқа рұқсат етуге болатын ерекше жағдайлардың тізімін жасау туралы ұсыныс қарастырылды. Сарапшылармен, оның ішінде медицина мамандарымен кеңескеннен кейін, Синод абортқа қатысты ұстанымын тек қана Библияға негіздеп, медициналық дәлелдерге немесе ерекшеліктер тізіміне сүйенбейтін деңгейде қабылдауға шешім қабылдады. 1994 жылы Оңтүстік Африкада жаңа үкімет сайланып, жаңа конституция қабылданғаннан кейін, талап бойынша аборт заңдастырылуы мүмкін екені анық болды, және шіркеу өз ұстанымын қайта қарастырып, жаңадан айқындауға мәжбүр болды. 1997 жылы Оңтүстік Африкада талап бойынша аборт заңдастырылды. Шіркеудің абортқа қатысты қазіргі шешімі 1994 жылғы Бас Синодта қабылданды. Шіркеу барлық түрдегі абортты, оның ішінде еріксіз жасалған абортты да күнә деп санайды. Алайда, егер аборт "өздігінен болатын" жағдай болса, ананың абортқа қарсылық білдіріп, өзінің кінәсін мойындауы және шынайы өкінуі жеткілікті. Аборт жасауға көмектесу де күнә. 1999 жылғы "Geloofsverklaring" атты ресми жарияланымда, қазіргі заманғы түрлі мәселелерге қатысты айтылғандай, талап бойынша аборт моральдық тұрғыдан қорғауға келмейді, бірақ егер ол "екі жамандықтың азғыны" болса, аборттан бас тартуға болмайды.