Кіріспе

Флоридадағы лагуна, АҚШ

Лейк-Уорт лагунасы – Флорида штатының Палм-Бич округінде орналасқан лагуна. Ол жағалау бойымен параллель созылып жатыр және Палм-Бич аралы сияқты кедергі жағажайлары арқылы Атлант мұхитынан бөлінген. Лагуна Атлант мұхитымен екі тұрақты, адам қолмен жасалған арналармен байланысқан.

География

Уорт көлінің лагунасы белгілі координаталарда орналасқан. Оның ұзындығы шамамен 21 миль (34 км), ал ені – бір мильге дейін жетеді. Уорт көлінің шығару арнасы лагунаның солтүстік бөлігін мұхитпен байланыстырады. Бұл Палм-Бич портына кіретін канал. Оңтүстік Уорт көлінің шығару арнасы (Бойнтон шығару арнасы деп те аталады) лагунаның оңтүстік бөлігін мұхитпен байланыстырады. Оны көбінесе демалыс қайықтары пайдаланады. Атлантикалық жағалау су жолы лагунаның барлық ұзындығы бойымен өтеді. Сегіз көпір және тас жол материкті Палм-Бич аралы сияқты тосқауыл жағажайларымен байланыстырады.

Этимология

Лагуна Уильям Дж. Уорттың құрметіне "Lake Worth" деп аталған, ол Екінші Семиноль соғысындағы АҚШ әскерлерінің соңғы қолбасшысы болған. 1870 жылы семиналь ақпарат көзі берген семиналь тіліндегі лагунаның атауы Hypoluxo, мағынасы "қоршалған судан шығу жоқ", бұл лагунаның теңізге шығу мүмкін еместігін көрсетеді.

Тарих

19 ғасырдың ортасында Уорт көлінің лагунасы тұщы сулы көл болған. Көлге өзендер мен арналар құятын емес, көлге су Эверглейдстен батысқа қарай жер астымен сіңіп кіретін. Су деңгейінің тым жоғары көтерілуі мен толқындар, көлдегі судың көп болуы және дауылдар кейде уақытша шығанақтардың пайда болуына себеп болар еді, бірақ олар тез жабылып қалатын. Егер шығанақ болмаса, аймақтағы қоныс аударушылар қайықтарын мұхит пен көл арасында жылжыту үшін жағалаудағы бөгеттерден сүйреп тасуға мәжбүр болатын. 1866 жылы саяхатшылар көлден мұхитқа қарай, шамамен 16 шақырым (10 миль) қашықтықта тұщы су ағып жатқанын хабарлаған. Бір мәлімет бойынша, Аугуст Ланг есімді қоныс аударушы арна қазып, шығанақ ашқан, ол бір кезде "Ланг шығанағы" деп аталған. Бұл арна көлдегі суды теңіз деңгейіне дейін төмендетіп жіберді. Шығанақ арқылы мұхит суының шектеулі түрде келуі және Эверглейдстен тұщы судың үнемі сіңіп кіруі көлдің шамалы ғана тұзды болуына себеп болды. Ланг шығанағы тұрақсыз болғандықтан, оны әрбір бірнеше ай сайын қайтадан қазу қажет болатын. 1877 жылы Ланг шығанағынан солтүстікке қарай 2 шақырым (1 миль) жердегі "Қара тастарда" тұрақты шығанақтың құрылысы аяқталды. Көл бірден тұзды сулы лагунаға айнала бастады. 1880 жылдары Уорт көлінің солтүстік жағынан Юпитер шығанағына дейінгі кеме жүзу каналының салынуы лагунаға тұщы су ағынын арттырды. 1900 жылдардың басында Атлантикалық жағалауаралық су жолы Лагунаның оңтүстік жағынан Бискейн шығанағына дейін аяқталды. 1915 жылы Палм-Бич порты Ланг шығанағының бұрынғы орнында төрт фут тереңдікте тұрақты шығанақ жасады, ол 1925 жылы 16 футқа (5 метрге) дейін тереңдетілді. 1917 жылы Оңтүстік Лейк Уорт шығанағы жасалды, бірақ ол тасқын айналымын жақсарту және лагунаның оңтүстік жағын тазарту мақсатында сәтсіз аяқталды. 1925 жылы Батыс Палм-Бич каналының (Окичоби көлімен байланысты, Батыс Палм-Бич пен Эверглейдстің батысындағы жерлерді кептіруге арналған) аяқталуы лагунаға көп мөлшерде тұщы су ағынын әкелді.

Даму

Лейк-Уорт лагунасы Палм-Бич округінің қалалық аймағымен толық қоршалған. Жағалаудың көп бөлігі қазылып, толтырылған. Қазір лагуна жағалауының 81 пайызы тік қабырғалармен бекітілген. Бұрын лагунаның жағалауының басым бөлігін құраған мангр тоғайлары қазірге тек қалдықтары ғана сақталған. Лагуна арқылы бірнеше көпірлер салынған. Адам жасаған теңіз бұлақтары лагунадағы тұзды және тәтті судың араласуына жағдай жасайды. Адам жасаған каналдар лагунаға түрлі көлемде тәтті су құяды. Қоршаған қалалық аймақтардан тазартылмаған ағынды сулар лагунаға ағып түседі. Палм-Бич порты, бірнеше мариналар және лагуна жағалауындағы электр станциясы лагунаның ластануына себеп болады. 1994 жылдан бері су сапасын жақсарту және лагунадағы табиғи ортаны қалпына келтіру және күшейту қажеттілігіне назар аударылып келеді. Лагунаны қалпына келтіру және күшейтуді басқару мақсатында 1998 жылы бекітілген, 2013 жылы жаңартылған Лейк-Уорт лагунасының басқару жоспары бар.

"Құқық жындысы"

2009 жылдың 24 тамызында лагунадағы түсіндіріле алмайтын толқынды жергілікті "LagoonKeepers" тобы бейнеға түсірді және оны "қоқыс монстр" деп атады. Осы жаратылыстың кім екені және оның бар екені әлі де расталмады, себебі бақылау уақытында ол су бетіне шыққан жоқ. Ол кең толқынды із қалдырды, бірақ бақылаушылар 10 футқа жақындағанда тереңге түсетіндей болды.