Кіріспе
Флорида және Джорджия штатындағы сулы-батпақты жерлер, АҚШ
Окефеноки батпағы – АҚШ-та Джорджия мен Флорида штатарының шекарасында орналасқан, 438 000 акр (177 000 га) аумақты алып жатқан, торфқа толы сулы-батпақты жер. Батпақтың көп бөлігі Окефеноки ұлттық жабайы табиғат қорығы және Окефеноки еңсіздігімен қорғалады. Окефеноки батпағы Грузияның жеті табиғи кереметінің бірі саналады және Солтүстік Америкадағы ең ірі "қара сулы" батпақ болып табылады. 1974 жылы батпақ Ұлттық табиғи ескерткіш деп жарияланды.
Этимология
Okefenokee атауының оннан астам әртүрлі жазылу нұсқасы тарихи әдебиеттерде кездеседі. Көбінесе "дірілдеген жер" деп аударылғанымен, бұл атау шынтуадында хитчит тіліндегі oki fanôːki "көпірген су" деген сөзден туындаған.
Шығу тегі
Окефеноки соңғы 6500 жыл ішінде ежелгі Атлант мұхитының жағалау террасасының шетіндегі қалың алапта торфтың жиналуы нәтижесінде пайда болды, бұл Плейстоцен кезеңіндегі сағаның геологиялық қалдығы. Саздықты Trail Ridge қоршап тұрады, ол жағалау төбелері немесе жағалаудан тыс бөгеттік арал ретінде қалыптасқан деп саналатын көтерілген жердің жолағы. Сент-Мэрис және Суанни өзендерінің бастауы осы батпақта. Суанни өзені Окефеноки батпағының ортасынан басталып, батпақтың суайдыма аймасының кемінде 90 пайызын Мексика шығанағына қарай оңтүстік-батысқа ағызады. Сент-Мэрис өзені батпақтың оңтүстік-шығыс бөлігінің 5-10 пайызын ғана құйып, Trail Ridge-тің батыс жағымен оңтүстікке қарай ағып, Сент-Мэрис өзенінің шағылысындағы жотадан өтеді, содан кейін Атлант мұхитына бұрылмас бұрын Trail Ridge-тің шығыс жағымен солтүстікке қарай ағып өтеді.
Тарих
Окефеноки батпағының ең ерте белгілі тұрғындары – батпақтың шығыс жағында қоныстанған, тимукуа тілінде сөйлейтін окони тайпасы болды. Испан миссионерлері оларды христиан дініне өткізу үшін жақын жерде Сантьяго-де-Окони миссиясын салған. Оконилердің қауіпті батпақтарда дамытқан қайық жүргізу шеберлігі, кейіннен испандықтардың Солтүстік Флоридадағы камино-реалдың жағалаудағы соңғы нүктесіне жақын Сент-Джонс өзенінен адамдарды пароммен тасымалдауға жұмысқа алуына мүмкіндік берген. Бүгінгі күні Окефеноки батпағында ұзақ жылдар бойы тұрып жатқан тұрғындар “Свамперлер” деп аталады. Оқшауланған жағдайға байланысты, Окефеноки тұрғындары Елизавета заманының тіркестерін мен синтаксисін қолданған, бұл тіл Англияда кең таралған кезде, ерте отаршылдық кезеңнен бастап 20-ғасырға дейін сақталған. 19-ғасырдың соңында Суанни каналы Окефеноки батпағын кептіру мақсатымен қазылған. Суанни каналы компаниясы банкрот болғаннан кейін, батпақтың көп бөлігін Филадельфиялық Хебард отбасы сатып алып, 1909 жылдан 1927 жылға дейін кипарис ағаштарын кең көлемде кесу жұмыстарын жүргізді. 1942 жылға дейін бірнеше басқа ағаш өңдеу компаниялары батпаққа теміржол желілерін салды; олардың кейбір қалдықтары батпақ су жолдарында көрінеді. Батпақтың батыс жағында, Билли аралында 1920 жылдарға қатысты 600 тұрғыны бар ағаш кесуші қаласының қалдықтары, ағаш кесу жабдықтары және басқа да артефакттар сақталған. Окефеноки батпағының көп бөлігі Окефеноки ұлттық жануарлар қорығының құрамына кіреді. Батпақтың тарихындағы ең ірі өрт 2007 жылдың 5 мамырында қорықтың ортасына жақын жерге шағын болған найзағайдан басталды, кейіннен 16 сәуірде Джорджия штатының Уэйкросс қаласының жанында бір ағаш электр сызығына құлап, тағы бір өртпен бірікті. “Бугабу Скраб” деп аталған бұл өрт 31 мамырға дейін 500 мың акрдан астам, немесе 935 шаршы мильден астам аумақты өртеді және бұл Джорджия мен Флорида тарихындағы ең үлкен өрт болып табылады. 2011 жылы “Honey Prairie” өрті батпақтағы жерді жалмап кетті.
Туризм
Жыл сайын Okefenokee ұлттық жануарлар қорығына көптеген келушілер келеді. Бұл батпақ Оңтүстік-Шығыс Джорджия және Солтүстік-Шығыс Флорида үшін маңызды экономикалық ресурс болып табылады. Жыл сайын 46 елден келген 600 000-нан астам келуші Окефеноки қорығына оның ең керемет жабайы табиғатын тамашалау үшін саяхаттайды. Бұл туризм 750-ден астам жергілікті жұмыс орнын қолдайды және жергілікті экономикаға 64 миллион доллардан астам табыс әкеледі.
Титан өндіру операциялары
DuPont компаниясының 50 жылдық титан өндіру операциясы 1997 жылы басталуға тиіс еді, бірақ 1996-2000 жылдар аралығында қоршаған ортаға мүмкін болатын қауіпті әсерлеріне байланысты туған наразылықтар мен мемлекеттік-қоғамдық қарсылықтар компанияны 2000 жылы жобадан бас тартуға және минералдық құқықтарын мәңгілікке жоюға мәжбүр етті. 2003 жылы DuPont компаниясы кен өндіру үшін сатып алған жерін The Conservation Fund қорына сыйлады, ал 2005 жылы сыйланған жердің шамамен бөлігі Okefenokee Ұлттық Жабайы Табиғат Қорғағына берілді. 2018 жылы Twin Pines Minerals LLC Okefenokee батпағының жанында тағы бір титан өндіру операциясын ұсынды. 60 мыңнан астам адам бұл операцияға қарсы пікір білдірді. Кейін, 2020 жылы Трамп әкімшілігінің жаңа қағидасы Таза Су Заңымен қорғалған аумақты қысқартып, ұсынылған кен алаңының федералдық қорғаудан алып тастады. Жаңартылған жоспарға титан мен цирконийді Okefenokee қорғағының оңтүстік-шығысында өндіру кіреді. Алайда, 2022 жылы АҚШ сенаторы Джон Оссофф АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі жабайы табиғат қорғағына ауыр зиян келтіруі мүмкін екенін ескерткеннен кейін ұсынылған титан кенішін тоқтатты. Окефеноки батпағы 2020 жылы және 2023 жылы кен өндіру қауіптеріне байланысты Американың ең қауіпті өзендерінің бірі деп тізілді.
Қоршаған орта
Окефеноки батпағы Оңтүстік-Шығыс қылқан жапырақты ормандар экорегионының бір бөлігі болып табылады. Окефенокинің көп бөлігі – оңтүстік жағалаудың өзендерге тікелей байланыссыз алапты батпағы, ол аққабақ кипарис (Taxodium distichum) және батпақтық тупело (Nyssa biflora) ағаштарымен жабылған. Көтеріңкі жерлер оңтүстік жағалаулық жазық еменді күмбездер мен гамактарды, тығыз мәңгі жасыл еменді ормандарды қолдайды. Құрғақ және жиі өртелетін аймақтар Атлант жағалауының жазық жеріндегі ұзын жапырақты сосна (Pinus palustris) ормандарын қамтамасыз етеді. Батпақта көптеген етқоректі өсімдіктердің түрлері өседі, оның ішінде Utricularia, Sarracenia psittacina және алып Sarracenia minor var. okefenokeensis түрлері бар. Бұл батпақта Rogersiomyces okefenokeensis сияқты саңырауқұлақ түрі де кездеседі. Окефеноки батпағы – қасқырлар, балықшылдар, қазтар, лебіздер және суырлар сияқты көптеген су құстарының мекені, бірақ олардың саны маусымдар мен су деңгейіне байланысты өзгереді. Батпақта сонымен қатар көптеген тоқылдақтар мен әнші құстар да бар. Окефеноки бақалар, құбыршақбас жануарлар, тасбақалар, кесірткелер, жыландар және американдық аллигаторлардың көптігімен әйгілі. Эколог Окефеноки Джо атымен аталған ең ескі аллигатор, "Окефеноки Джо" 2021 жылдың қыркүйек айында шамамен 80 жасында қайтыс болды. Окефеноки батпағы Флориданың қара аюлары үшін де өте маңызды мекен.
Соңғы оқиғалар
2007 жылдың сәуір және шілде айлары аралығында Окефеноки аймағының жартысынан астам бөлігі өртенді. Іс жүзінде, бүкіл батпақ өртенді, бірақ әсер ету дәрежесі әртүрлі болды. Өрттен шыққан түтін Атланта және Орландо қалаларына дейін жетті. Төрт жыл өткен соң, 2011 жылдың сәуірінде, суық құрғақшылық салдарынан батпақ әдеттегіден гөрі құрғақ болған кезде Honey Prairie өртін бастады. 2012 жылдың қаңтарына қарай Honey Prairie өрті Окефенокидің жартысынан астам бөлігін қамтыды, Оңтүстік Атлантика жағалауына түтін таратып, жануарлар дүниесіне әсері әлі белгісіз. Құрғақшылық жалғасуда болғандықтан, Honey Prairie өртінің 75% ғана тоқтатылды. 2012 жылдың 17 сәуірінде Honey Prairie өрті толығымен сөндірілді деп жарияланды. Мыңдаған өрт сөндірушілер, қорық аумағының тұрғындары және кәсіпкерлер осы өртті қауіпсіз жоюға үлес қосты. 2011 жылдың 27 маусымындағы өрт белсенділігінің ең жоғары нүктесінде Honey Prairie өртіне 202 техника, 112 бульдозер, 20 су тасымалдаушы, 12 тікұшақ және 6 топ, барлығы 1458 адам жұмылдырылды. Өрт кезеңінде қаза болғандар немесе ауыр жарақат алғандар жоқ. Өрт сөндірушілер өрттің көп бөлігін 402 000 акрлық Окефеноки ұлттық жануарлар қорығының шегінде ұстап тұруға тырысты, тек бір бөлігі ғана қорықтан тыс өртенді. 2017 жылдың 6 сәуірінде нөсер жаңбырдың нәтижесінде Батыс Мимс өрті басталды, ол шамамен .
Танымал мәдениетте
"Окефеноки" атауы американдық поп-мәдениетте көп рет кездеседі, оның ішінде Уолт Келлидің "Пого" комиксінде, кейіпкерлер Окефеноки батпағында тұрады, сондай-ақ "Скуби Ду" мультфильмінде, онда Скуби Дэм де Окефенокиден шыққан. 1941 жылы Жан Ренуар режиссерлік еткен, Уолтер Бреннан мен Уолтер Хьюстон жұлдыздық құрамында ойнаған, Вэрин Беллдің романы негізінде түсірілген "Батпақтық су" фильмі Джорджия штатының Уэйкросс қаласының жанындағы Окефенокиде түсірілген. 1952 жылғы "Жабайы табиғаттың тартымдылығы" фильмі, Джеффри Хантер, Уолтер Бреннан (оның "Батпақтық су" рөлін қайталап) және Джин Питерс қатысқан "Батпақтық су" фильмінің қайта түсірілімі Окефеноки батпағында өрбітіп өтеді. 1974 жылы батпақтың дыбыстары жазылған екі LP дискісі "Environments" сериясының 6-шы дискісі ретінде жарық көрді. "Окефеноки әңгімелері" – Джоэл Чандлер Харристің "Uncle Remus" әңгімелерінен шабыттанған тематикамен Джорджиядағы "Six Flags Over Georgia" аттракционында 1967 жылдан 1980 жылға дейін жұмыс істеген диірменменге саяхаты. Донна М. Бейтменнің 2007 жылы жарық көрген "Батпақтың тереңдігінде" атты суреттелген балалар кітабы Окефеноки батпағының өсімдіктері мен жануарларын сипаттайды. "Stratosfear" альбомындағы Tangerine Dream тобының 1976 жылы жазылған әндерінің бірінің атауы – "3AM at the Border of the Marsh from Okefenokee".