Кіріспе
Ford Motor Company компаниясының британдық еншілес кәсіпорны
Ford Motor Company Limited, Ford of Britain деген атпен сауда жасайтын компания, Ford Technologies Limited (бұрын Blue Oval Holdings деп аталған) компаниясының толық меншігіндегі британдық еншілес кәсіпорны болып табылады. Ford Technologies Limited өзі Ford International Capital LLC компаниясының еншілес кәсіпорны. Компанияның қызметі 1909 жылы басталған, тіркелген кеңсесі Эссекс қаласындағы Лейндон жерінде орналасқан. 1960 жылы Ford of Britain атауын қабылдады. Ford of Britain Ұлыбританияда екі ірі өндіріс орнында жұмыс істейді: Дагенхэмде (дизельді қозғалтқыштар өндірісі) және Хейлвудта (беріліс қораптары). Сондай-ақ, Эссекс қаласындағы Дантон жерінде ірі ғылыми-зерттеу және әзірлеу орталығы бар, онда өнімді әзірлеу, өндіру, сату және маркетинг, сондай-ақ қызмет көрсету салаларында шамамен 35 000 адам жұмыс істейді. 2010 жылы Ford Ұлыбританиядағы ең көп сатылатын автомобиль және коммерциялық көлік бренді болды, тиісінше 34 және 45 жыл қатарынан.
19031918 жыл
Бірінші Форд автомобильдері, үш Model A, 1903 жылы Ұлыбританияға импортталды, ал алғашқы дилерлік кеңсе 1910 жылдың қараша айында Саутгемптон қаласында ашылды. 1909 жылы Персиваль Перри төрағалығымен «Форд Мотор Компаниясы (Англия) Лимитед» құрылды, 1909 жылы Лондонның Шафтсбери даңғылындағы 55-ші үй мекенжайында кеңсе ашылды. Компания құрамында үш американдық директор (Генри Форд, Эдсел Форд, Чарльз Е. Соренсен) және төрт британдық директор (Сэр Перси Перри, Роланд Китсон, Сэр Джон Т. Дэвис және Лорд Иллингворт) болды, ал капитал көлемі 7 миллион фунт стерлингті құрады. Бұл компания «Фордтың» Еуропа және Таяу Шығыс бизнесін капиталдың 60 пайызына алмастырды. Жаңа «Форд Мотор Компаниясы Лимитедтің» капиталының 40 пайызы, яғни әрқайсысы 1 фунт стерлинг болатын 2,8 миллион акция, енді жалпыға жазылуға қолжетімді болды. Бұл акцияларға сұраныс өте жоғары болды. АҚШ инвесторлары бұрын Генри Фордтың бизнесіне инвестиция салатын мүмкіндікке ие болмағандықтан, американдық тараптан инвестициялауға қызығушылық күшті болды. Жаңа төраға, Сэр Персиваль Перри, Еуропадағы «Фордтың» дамуының маңызды тұлғасы болды. Перридің Генри Фордпен байланысы 1905 жылға дейін жетеді, ол кезде Перри «Фордтың» алғашқы британдық агенттігінің акционері болды, бірақ олардың арасындағы алғашқы байланыс одан бұрын, 1903 жылы орнады. Екі адам алғаш рет 1906 жылы Детройт қаласында кездесті. Ұлыбританиядан Перри «Фордтың» АҚШ-тан тыс жерде көлік құралдарын өндіріп, оларды Британ империясы мен Еуропаға сатуды жоспарлады. Ол компанияның автомобильдерімен жарысқа қатысты, эксклюзивті дилерлер желісін ұйымдастырды және Траффорд Парк құрастыру зауытының жұмысын қадағалады. 1919 жылы Генри Форд операцияларды Детройттен басқаруды жөн көрді, бірақ Перри барлық еуропалық бизнесті өзі басқаруға бекінді. Перри 1919 жылдың мамыр айында лауазымынан кетті. Американдық менеджерлері оған көмектеспегендіктен, Генри Форд 1928 жылы Перриге жаңа «Форд Мотор Компаниясы Лимитедтің» төрағалығын ұсынды. 1929 жылдың 6 наурызында Лондонда өткен акционерлердің алғашқы отырысында Перри былай деді: «Біздің бірінші жылымыздың алғашқы үш айында біз және Еуропадағы біздің серіктес компанияларымыз 50 000-нан астам «А» үлгісіндегі көліктерді қанағаттанған иелеріне жеткіздік. Жаңартылған «Fordson» тракторы әлі өндіріске енбеген, бірақ келесі айда біздің Корк зауытымызда толықтай өндірілген алғашқы тракторларды жеткізуге үміттенеміз».
Еуропадағы ең ірі автозауыт
1929 жылы Дагенхэмде құрылыс басталды, ал 1931 жылдың қазанында Ұлыбритания мен Еуропаның ең ірі автомобиль зауыты ашылды, ол Ford Model AA жүк көлігі мен Model A көлігін шығарды. Бұл Ұлы депрессияның ең қызып тұрған кезі болатын, ал Model A Ұлыбританияда салық төлеуге және пайдалануға тым қымбат болды; өте аз сатылды: алғашқы үш айда бар болғаны бес дана. Нарыққа қажетті кішкентай автомобильге шұғыл түрде мұқтаждық туды, және 1932 жылы 933 куб.см көлемді Model Y көлігі пайда болды, ол нарыққа әлдеқайда лайықты болды, содан кейін 1935 жылы Ұлыбританиядағы алғашқы 100 фунт стерлингтік автомобиль болып танылды (инфляцияны ескерсек, 1935 жылғы 100 фунт стерлингтің құны қазіргі кезде шамамен тең). Бұл Фордтың Солтүстік Америкадан тыс жерлерде сатуға арналған алғашқы көлігі болды. 1932 мен 1937 жылдар аралығында Дагенхэм мен Корк зауыттарында 157 000-нан астам көлік жасалды, ал өндіріс ең жоғары деңгейге жеткенде нарықтың 41% құрады. 1938 жылы Фордтың Корк зауыты маңызды кезеңге жетті, ол 1932 жылы құрастыру цехы ретінде жұмысын бастағаннан бері 25 000-шы көлігін шығарды. Осы уақытқа дейін Коркте барлығы 73 000 автомобиль, жүк көлігі және трактор жасалды.
Қатысқан компаниялар
1928 жылғы бастапқы жоспар бойынша Канада Императорлық преференция тарифтерінің артықшылығын пайдаланып, Ұлыбритания империясындағы Форд құрастыру зауыттары үшін компоненттер өндіруге тиіс болды. Дагенхам да Еуропадағы құрастыру зауыттары үшін осылай істеді, бірақ 1932 жылы қаржылық дағдарысқа батқан Франция мен Германия импортталған компоненттерге ауыр жаңа тарифтер салу ниеттерін жариялады. Францияда Матис компаниясымен олардың зауытын «Матфорд» деп аталатын бірлескен кәсіпорынға жалға беру және Форд немесе Матфорд өнімдерін толыққанды өндіру үшін шұғыл шаралар қабылданды. Қосымша капитал қажет болды. Осыған байланысты Дагенхам мен Диборн және басқа акционерлер арасында акциялардың алмасуы жүзеге асты.
Фергюсон тракторлары
Британдық және ирландтық компанияның тәуелсіздік сезімін көрсету ретінде, 1938 жылы Генри Форд пен Гарри Фергюсон "джентльмендік келісімге" келді, оған сәйкес Форд Фергюсон жобалаған тракторларды, "Фергюсон жүйесін" пайдалана отырып шығаратын болды. Өндіріс 1939 жылдың маусымында АҚШ-та басталды және өнім ерекше табысқа ие болды, бірақ Генри Форд Ұлыбританиядағы Форд компаниясын Форд Фергюсонды өндіруге көндіре алмады, алайда олар АҚШ-та жасалған тракторларды сатты. 1945 жылы Фергюсон Standard Motor Company компаниясымен британдық өндірісті ұйымдастырды. Гарри Фергюсон АҚШ-тағы Форд компаниясына өзінің патенттерін заңсыз пайдаланғаны үшін сотқа шағымданып, 90 миллион фунт стерлинг өтемақы талап етті; бұл мәселе 1952 жылы соттан тыс шешілді. Компания директоры болған Чарльз Э. Соренсеннің автобиографиясында Фергюсон туралы соншалықты жағымсыз пікірлер келтірілгендіктен, оның Ұлыбританиядағы баспагерлері барлық таралымды жоюға және шығындарды өтеуге мәжбүр болды; Соренсен көпшілік алдында өтініш жасады.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дагенхэм зауыты 360 000 дана көлік шығарды, ал Манчестердегі Траффорд Парктегі жаңа зауыт 34 000 Rolls Royce Merlin қозғалтқышын жасады.
Соғыстан кейінгі кезең
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін азаматтық өндіріс қайта жанданды. 1946 жылы Дагенхам 115 000 көлік құралын жасады, сондай-ақ Эссекстегі (кейін Лондон) Уолтемстоу және Букингемширдегі (кейін Беркшир) Лэнглидегі зауыттар иелігіне өтті. 1931 жылдың қазанында Дагенхэм зауытында өндіріс басталғаннан бері жасалған миллионыншы көлік 1946 жылдың 27 тамызында конвейерден түсіп, кремі түсті Ford Prefect 10 а.к. седан болды.
1950 жылы Dearborn Ford Europe компаниясын қайта сатып алады
Генри Форд 1945 жылы немересі Генри Форд II-ге орын беру үшін отставкаға кетті және 1947 жылдың сәуір айында қайтыс болды. Перри, Ford Motor Company Limited компаниясының және Ford Group компаниясының барлық еуропалық еншілес компанияларының негізін қалаушы төрағасы, 1948 жылы зейнетке шықты. 1950 жылы Ford-тың еуропалық бизнестегі бақылау үлесі Ford Dearborn компаниясына сатылды. 1953 жылы, Детройт қаласын негіздеген адамның қайтыс болуына байланысты, Ford America компаниясына кузов жасайтын Briggs Motor Bodies компаниясы сатып алынды, бұл компанияға өнімді жабдықтауды толық бақылауға мүмкіндік берді және Донкастер, Саутгемптон, Кройдон және Ромфордтағы өндіріс орындарына ие болды. 1953 жылға қарай, Фордтың Ұлыбританиядағы филиалында тікелей 40 000 адам жұмыс істеді.
Ford Motor Company компаниясының еншілес компаниясы
1960 жылға дейін Ford Motor Company Limited компаниясы акциялары британдық биржаларда еркін саудаланып, 10 000-нан астам акционері бар, ашық компания болып қала берді. Ол кезде Мичиган штатының Дирборн қаласындағы Ford Motor Company компаниясы акциялардың тек 54%-ын ғана иеленді. Сол жылы, он сегіз ай бойы тараған қауесеттер мен жоққа шығарулардан кейін, АҚШ компаниясы қалған акционерлерді сатып алу туралы ұсыныс жасады. Ұсыныс қабылданды және Ford 1961 жылдың қаңтар айының соңында Ford Motor Company Limited компаниясының қалған 46%-ы үшін төлемді аяқтады. Осылайша, Ford of Britain, яғни Ford Motor Company Limited, Ford компаниясының толық иелігіне көшті.
Жаңа зауыттар
1962 жылы Форд Ливерпульдің Хейлвуд қаласында «Англия» машинасын жасау үшін зауыт ашты. Бұл зауыт 2000 жылы соңғы «Escort» машинасы конвейерден түскен кезде «Форд» зауыты статусын жойды (бірақ «Форд» компаниясының меншігінде қалды), содан кейін 2001 жылы «Jaguar X Type» және кейіннен «Land Rover Freelander» машиналарын жасау үшін қайта жабдықталды. 2008 жылы «Halewood» зауыты «Jaguar» және «Land Rover» компанияларын «Tata Motors» компаниясына сатуға қосылды, бірақ «Форд» өзінің беру жұмыстарын (transmission works) меншігінде қалдырды. 1964 жылы Базильдон қаласында трактор жасау үшін тағы бір жаңа зауыт ашылды, ал 1965 жылы Суонсидегі Кримлин Бэрроуста шасси компоненттері мен осьтер жасау үшін қосымша зауыт сатып алынды. Корк зауыты 1967 жылы 50 жылдық мерейтойын тойлады. Осы маңызды оқиғаның құрметіне құрастыру зауытын қайта жаңарту, жаңа жабдықтармен толықтыру және модернизациялау үшін 2 миллион фунт стерлинг инвестициялық бағдарлама жарияланды. Нәтижесінде зауыт Ирландиядағы ең ірі және ең заманауи зауытқа айналды. Сол жылы Генри Форд пен Ұлы Limited компаниясымен бірлесіп «Ford of Europe» құрылды. Бұл бастапқыдағы маңызды серіктестік болды. Құрастыру цехтары мен операцияларын жақсартуға тағы 2 миллион фунт стерлинг жұмсалды, бұл Корк зауытының өнімдері Еуропаның ең жоғары сапа стандарттарына сай келетініне кепілдік берді. 1977 жылға қарай зауыттың жалпы ауданы 450 000 шаршы футтан асты. Қолданылған рационализация жоспарының нәтижесінде 1972 жылы Корк зауыты Ирландияда ең көп сатылған екі автомобиль – «Escort» және «Cortina» машиналарын шығаратын екі автомобильді зауытқа айналды. Осы екі модельдің үлесінде сол кездегі «Форд» компаниясының Ирландиядағы сатылымының 75% құрады. Ирландиялық компания сондай-ақ шамамен 4000 автомобильді (көбінесе «Escort») Ұлыбританияға экспорттады. Корк зауыты 1984 жылы жабылды.
1968 жылғы Форд тігін машиналары жұмысшыларының ереуілі
1968 жылғы Форд тігін машиналарын тігушілерінің ереуілі Ұлыбританиядағы еңбек қатынастары тарихындағы маңызды оқиға болды. Ереуіл 1968 жылдың 7 маусымында Дагенхэм зауытындағы тігін машиналарын тігуші әйелдердің жұмыстан қағысуымен басталды, содан кейін Хейлвуд Body & Assembly зауытының тігушілері де оларға қосылды. Әйелдер автомобиль орындықтарының қаптамасын жасауға жауапты болды, және олардың ереуілі нәтижесінде автомобиль өндірісі толығымен тоқтады. Дагенхэм тігін машиналарын тігушілері жұмыс орындарының қайта жіктелуі барысында, оларға бұрынғы C категориясының (жоғары білікті өндіріс жұмыстары) орнына B категориясына (төмен білікті өндіріс жұмыстары) жіктелетіні және ерлерге төленетін толық B тарифінен 15%-ға кем төленетіні туралы хабарланғаннан кейін жұмыстан бас тартты. Ереуіл үш аптадан кейін, Жұмыс және өнімділік жөніндегі мемлекеттік хатшы Барбара Каслдың араласуынан кейін аяқталды. Келісім нәтижесінде олардың жалақысы ерлердің жалақысынан 8%-ға төмен болды, ал келесі жылы толық B тарифіне дейін көтерілді.
Коммерциялық көліктер
Форд 1917 жылы TT моделімен коммерциялық көліктерді шығаруды бастады. 1933 жылдан 1939 жылға дейін олар "Фордсон" таңбасымен сатылды; 1957 жылға дейін "Фордсон Темза" деп өзгертілді, содан кейін қарапайым "Темза" атанды. 1965 жылдан бастап олар қайтадан "Форд" деп белгіленді. Траффорд Парк зауыты жабылғаннан кейін, көптеген үлкен көліктер Лэнглиде құрастырылды. 1986 жылы жүк көліктерінің басқару құқығы Италияның Iveco тобына сатылды, осыдан кейін "Iveco Ford" (48% үлесі Фордқа тиесілі) компаниясы құрылды. Лэнгли зауыты 1997 жылы жабылды.
2013: Өндірістің аяқталуы
2013 жылдың 26 шілдесі күні түскі уақытта Ford Ұлыбританияда 100 жылдан астам көлік өндіру тарихын аяқтады, Transit фургондарының құрастырылуын тоқтатты. Келесі ұрпақ Transit өндірісі Түркиядағы Ford Otosan зауытына көшірілді. Ford Southampton зауыты 28 000 фургон өндірді, бұл 2007 жылғы өндірістің үштен бір бөлігіне жетпейді.
Еуропаның Форды
Ford of Europe 1967 жылы Ford Motor Company Limited және Ford Werke GmbH компанияларының қосылуы нәтижесінде құрылды.