Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жылдық еврей Тора оқу циклының он төртінші бөлігі (Ва'э́ра, Ва'эра, Ваэра) (ивритше "мен көріндім", Құдайдың парашадағы алғашқы сөзі, Шығу кітабы 6:3) – Тораның он төртінші апталық бөлігі (פָּרָשָׁה, параша) және Шығу кітабындағы екінші бөлім. Ол Шығу кітабы 6:2–9:35 аралығын қамтиды. Параша Мысырдың алғашқы жеті апаты туралы баяндайды. Яһудилер оны Симхат Торадан кейінгі он төртінші сенбі күні (Шаббат) оқиды, көбінесе қаңтар айында, сирек жағдайларда желтоқсанның соңында. Бұл бөлімде 6701 еврей әрпі, 1748 еврей сөзі, 121 аят және Тора парқыншасында 222 жол бар, ол еврей Библиясының бір бөлігі саналады.
Fourteenth portion in the annual Jewish cycle of weekly Torah reading
Va'eira, Va'era, or Vaera (וָאֵרָא—Hebrew for "and I appeared," the first word that God speaks in the parashah, in Exodus 6:3) is the fourteenth weekly Torah portion (פָּרָשָׁה, parashah) in the annual Jewish cycle of Torah reading and the second in the Book of Exodus. It constitutes Exodus 6:2–9:35. The parashah tells of the first seven Plagues of Egypt. Jews read it the fourteenth Sabbath (Shabbat) after Simchat Torah, generally in January, or rarely, in late December. It is composed of 6,701 Hebrew letters, 1,748 Hebrew words, 121 verses, and 222 lines in a Torah Scroll, and is considered part of the Hebrew Bible.
Оқулар
Дәстүрлі сенбі күнгі Тора оқу кезінде "бөлім" (параша) жеті оқылымға немесе עליות, алиотқа бөлінеді. Еврей Киелі кітаптарының (Танах) масореттік мәтінінде Парашат Ва'эйра тоғыз "ашық бөлік" (פתוחה, petuchah) бөлімінен тұрады (бұл шамамен абзацтарға тең, көбінесе еврей әрпімен қысқартылады פ (peh)). Парашат Ва'эйрада "жабық бөлік" (סתומה, setumah) деп аталатын жеті қосымша бөлім бар (иврит әрпімен қысқартылған ס (samekh)), олар ашық бөліктердің ішінде орналасқан. Бірінші және екінші ашық бөліктер бірінші оқылымды бөліп тұрады. Үшінші ашық бөлік бірінші оқылымның қалдығын және екінші оқылымның бір бөлігін қамтиды. Төртінші ашық бөлік екінші оқылымның қалған бөлігін қамтиды. Бесінші ашық бөлік төртінші оқылымды бөліп тұрады. Алтыншы ашық бөлік төртінші оқылымның қалдығын, бесінші оқылымның толық бөлігін және алтыншы оқылымның бір бөлігін қамтиды. Жетінші ашық бөлік алтыншы оқылымның бір бөлігін бөліп тұрады. Сегізінші ашық бөлік алтыншы оқылымның қалған бөлігін және жетінші оқылымның бір бөлігін қамтиды. Тоғызыншы ашық бөлік жетінші оқылымның қалған бөлігін қамтиды. Жабық бөліктер бірінші және екінші оқылымдарды, екінші және үшінші оқылымдарды, сондай-ақ төртінші, бесінші және алтыншы оқылымдарды бөліп тұрады.
In traditional Sabbath Torah reading, the "portion" (parashah) is divided into seven readings, or עליות, aliyot. In the Masoretic Text of the Hebrew Bible (Tanakh), Parashat Va'eira has nine "open portion" (פתוחה, petuchah) divisions (roughly equivalent to paragraphs, often abbreviated with the Hebrew letter פ (peh)). Parashat Va'eira has seven further subdivisions, called "closed portion" (סתומה, setumah) divisions (abbreviated with the Hebrew letter ס (samekh)) within the open portion divisions. The first and second open portion divisions divide the first reading. The third open portion covers the balance of the first and part of the second readings. The fourth open portion covers the balance of the second reading. The fifth open portion divides the fourth reading. The sixth open portion covers the balance of the fourth, all of the fifth, and part of the sixth readings. The seventh open portion separates part of the sixth reading. The eighth open portion covers the balance of the sixth and part of the seventh readings. And the ninth open portion covers the balance of the seventh reading. Closed portion divisions separate the first and second readings, separate the second and third readings, and divide the fourth, fifth, and sixth readings.
Бірінші оқу Шығ. 6:2 13
Бірінші оқылымда Құдай Мұсамен сөйлесіп, Өзінің ата-бабаларының Құдайы екенін мәлімдеді және израильдіктердің ары-жанының даусы естілгенін мойындады. Құдай Мұсаға израильдіктерге Ол оларды азат ететінін, өз халқы ететінін және Уәде етілген жерге жеткізетінін айтуды бұйырды. Бірақ израильдіктер қиындықтары мен қажырлы еңбектерінің салдарынан тыңдамады. Бірінші ашық бөлім осы жерде аяқталады. Оқылымның жалғасында Құдай Мұсаға перғауынға израильдіктерді босатуды айтуды бұйырды. Мұса, өзінің сөйлеу қабілетінің жетілмегендігіне байланысты, перғауынның тыңдамайтынынан қынжылды. Екінші ашық бөлім осы жерде аяқталады. Оқылымның жалғасында Құдай Мұса мен Харонға израильдіктерді Мысырдан шығаруды бұйырды. Бірінші оқылым және жабық бөлім осы жерде аяқталады.
In the first reading, God spoke to Moses, identified God's Self as the God of the Patriarchs, and acknowledged hearing the moaning of the Israelites. God instructed Moses to tell the Israelites that God would free them, make them God's people, and bring them to the Promised Land. But the Israelites would not listen because of their distress and hard labor. The first open portion ends here. In the continuation of the reading, God told Moses to tell Pharaoh to let the Israelites go, but Moses complained that Pharaoh would not heed him, a man of impeded speech. The second open portion ends here. In the continuation of the reading, God commanded Moses and Aaron to bring the Israelites out of Egypt. The first reading and a closed portion end here.
Екінші оқылым:
Екінші оқылымда Рубен, Симеон және Левидің, соның ішінде Мұса мен оның отбасының ішінара шежіресі келтіріледі. Екінші оқылым мен жабық бөлім шежіремен аяқталады.
The second reading interjects a partial genealogy of Reuben, Simeon, and Levi, including Moses and his family. The second reading and a closed portion end with the genealogy.
Үшінші оқылым:
Үшінші оқылымда Құдай Мұсаға перғауынға Құдайдың Мұсаға айтатын барлық нәрсені жеткізуді бұйырды, бірақ Мұса сөйлеуінде қиындық бар екенін айтты. Үшінші ашық бөлім осы жерде аяқталады. Құдай перғауынның жүрегін қатайтуды қалаған, осылайша белгілер мен кереметтер арқылы египеттіктердің Құдайдың ғана Раб екенін білуін ниет етті. Мұса мен Һарон Құдайдың бұйрығымен әрекет етті. Олар перғауынмен сөйлескенде Мұса 80 жаста, ал Һарон 83 жаста болды. Үшінші оқылым және төртінші ашық бөлім осымен аяқталады.
In the third reading, God instructed Moses to tell Pharaoh all that God would tell Moses, but Moses protested that he had a speech impediment. The third open portion ends here. God intended to harden Pharaoh's heart, so that God might show signs and marvels, so that the Egyptians would know that the Lord was God. Moses and Aaron did as God commanded. Moses was 80 years old, and Aaron 83 years old, when they spoke to Pharaoh. The third reading and the fourth open portion end here.
Төртінші оқу Шығ. 7:8 8:6
Төртінші оқылымда Құдай Һаронға таяғын лақтыруды және оның жыланға айналатынын айтты, Һарон осыны Перғауынның алдында жасады. Перғауын өз сиқыршыларын да солай істеуге бұйырды, бірақ Һаронның таяғы олардың таяқтарын жұтып қойды. Перғауынның жүрегі қатты. Мұнда жабық бөлім аяқталады. Оқылымда жалғасқанда, Құдай Мысырға он дұрыс апат жіберді. Құдай Мұсаға Перғауынның таңғы жуынуында оның алдына барып, израильдіктерді шөлде құдайға табынуға жіберуін талап етуді және Һаронның таяғымен Нилді соғып, оны қанға айналдыруды бұйырды. Мұнда жабық бөлім аяқталады. Оқылымда жалғасқанда, Құдай Мұсаға Һаронға Мысырдың суларына таяғын созып, оларды қанға айналдыруды айтуды бұйырды. Мұса мен Һарон осылай істеді, теңіз жануарларын өлтіріп, суды қолдануға жарамсыз етті. Бірақ Мысырдың сиқыршылары да солай істегенде, Перғауынның жүрегі қатты. Жеті күн өтті. Бесінші ашық бөлім осы жерде аяқталады. Оқылым жалғасқанда, Құдай Мұсаға Һаронға өзенге таяғымен қолды ұстап, бақаларды шығаруды бұйырды, және олар осылай істеді. Сиқыршылар да солай істеді. Перғауын Мұса мен Һаронды шақырып, бақаларды кетіру үшін Құдайға жалбарынуды өтінді, және ол израильдіктерді жіберуге келісетінін айтты. Мұса Перғауыннан Құдайдан қай күні сұрау керектігін сұрады, Перғауын ертең деп жауап берді, және Мұса ертең сұрайтынын айтты, сонда Перғауын Құдайға теңдес ешкім жоқ екенін білсін. Төртінші оқылым осымен аяқталады.
In the fourth reading, God told how Aaron could cast down his rod and it would turn into a snake, and Aaron did so before Pharaoh. Pharaoh caused his magicians to do the same, but Aaron's rod swallowed their rods. Pharaoh's heart stiffened. A closed portion ends here. In the continuation of the reading, God began visiting ten plagues on Egypt. God told Moses to go to Pharaoh at his morning bath, demand of him to let the Israelites go to worship in the wilderness, and have Aaron strike the Nile with his rod and turn it into blood. A closed portion ends here. In the continuation of the reading, God told Moses to tell Aaron to stretch his rod over the waters of Egypt and turn them into blood. Moses and Aaron did so, killing the marine life and rendering the water unusable. But when the Egyptian magicians did the same, Pharaoh's heart stiffened. Seven days passed. The fifth open portion ends here. As the reading continues, God told Moses to have Aaron hold his arm with the rod over the river and bring up frogs, and they did so. The magicians did the same. Pharaoh summoned Moses and Aaron to plead with God to remove the frogs and said he would let the Israelites go Moses asked Pharaoh when Moses should ask God, Pharaoh replied the next day, and Moses said that he would do so the next day, so that Pharaoh would know that there is none like God. The fourth reading ends here.
Бесінші оқу Шығ. 8:7 18
Бесінші оқығанда бақалар кетіп қалды, бірақ Перғауын жатып алып, ізраилдіктерді жібермеді. Мұнда жабық бөлім аяқталады. Одан әрі оқығанда, Құдай Мұсаға Ааронға таяғымен жерге соғып, оны бүкіл елде биттерге айналдыруын айтты, және олар солай істеді. Сиқыршылар да солай жасауға тырысты, бірақ олардың қолынан келмеді. Сиқыршылар Перғауынға: «Бұл – Құдайдың сұйқы», – деді. Бірақ Перғауынның жүрегі қатты. Мұнда жабық бөлім аяқталады. Одан әрі оқығанда, Құдай Мұсаға ерте тұрып, Перғауын суға келгенде оның алдына тұрып, «Менің халқымды жібер», – деді, әйтпесе Құдай Мысырға жәндіктер мен жабайы жануарлардың тобын жібереді, бірақ Гошенге емес. Бесінші оқылым осымен аяқталады.
In the fifth reading, the frogs departed, but Pharaoh became stubborn and did not let the Israelites leave. A closed portion ends here. In the continuation of the reading, God told Moses to have Aaron strike the dust with his rod, to turn it to lice throughout the land, and they did so. The magicians tried to do the same, but they could not. The magicians told Pharaoh, "This is the finger of God!" But Pharaoh's heart stiffened. A closed portion ends here. In the continuation of the reading, God told Moses to rise early and stand before Pharaoh as he came to the water and tell him that God said, "Let My people go," or else God would send swarms of insects and wild animals on Egypt, but not on Goshen. The fifth reading ends here.
Алтыншы оқу Шығ. 8:19 9:16
Алтыншы оқылымда Құдай мысырлықтарға жәндіктер мен жабайы аңдарды жіберді, бірақ израильдіктер тұратын Гошенге емес. Перғауын Мұса мен Һаронға: «Аллаға құрбан шалу үшін Мысырға барыңдар!» деді. Бірақ Мұса үш күн шөлге баруды талап етті. Перғауын, Мұсаның дұғасымен апатты жою шартымен келісті. Бірақ Құдай жәндіктер мен жабайы аңдарды жойғаннан кейін, Перғауын қайтадан жалғандықта қалды. Алтыншы ашық бөлім осы жерде 8-тараудың соңымен аяқталады. Оқу 9-тараумен жалғасқанда, Құдай мысырлықтардың малын індетпен жазалады, ал израильдіктердің малына тиіспеді. Бірақ Перғауын жалғандығынан айнымады. Жетінші ашық бөлім осы жерде аяқталады. Оқуды жалғастырғанда, Құдай Мұсаға пештен бір-бір уыс күл алып, оны аспанға лақтыруды бұйырды, сонда ол ұсақ тозаңға айналып, Мысырдың барлық жерінде адамдар мен малдың денесінде іріңді жаралар пайда болады, және ол солай істеді. Бірақ Құдай Перғауынның жүрегін қатайтты. Жабық бөлім осы жерде аяқталады. Оқуды жалғастырғанда, Құдай Мұсаға ерте тұрып, Перғауынға: «Менің халқымды жібер!» деп айт, әйтпесе бұл жолы Құдай Перғауын мен оның халқына Өзінің күшін көрсету үшін барлық апаттарын жібереді, деді. Алтыншы оқу осы жерде аяқталады.
In the sixth reading, God loosed swarms of insects and wild animals against the Egyptians, but not Goshen, where the Israelites dwelt. Pharaoh told Moses and Aaron to go sacrifice to God within Egypt, but Moses insisted on going three days into the wilderness. Pharaoh agreed, in exchange for Moses' prayer to lift the plague. But when God removed the insects and wild animals, Pharaoh became stubborn again. The sixth open portion ends here with the end of chapter 8. As the reading continues with chapter 9, God struck the Egyptian's livestock with a pestilence, sparing the Israelites' livestock. But Pharaoh remained stubborn. The seventh open portion ends here. In the continuation of the reading, God told Moses to take handfuls of soot from the kiln and throw it toward the sky, so that it would become fine dust, causing boils on man and beast throughout Egypt, and he did so. But God stiffened Pharaoh's heart. A closed portion ends here. In the continuation of the reading, God told Moses to rise early and tell Pharaoh that God said, "Let My people go," or this time God would send all God's plagues upon Pharaoh and his people to demonstrate God's power. The sixth reading ends here,
Жетінші оқу Шығ. 9:17 35
Жетінші оқылымда Құдай Мұсаға Мысыр елінде бұрын-соңды болмағандай апаттық бұршақ жаууды және мысырлықтарға малдарын даладан әкелуді бұйырды, осылайша олар өлмейді. Құдайдың сөзінен қорқып, оған сенгендер құлдарын және малдарын үйге кіргізді, ал Құдайдың сөзінен қорқып, сенбегендер оларды далада қалдырды. Сегізінші ашық бөлім осы жерде аяқталады. Оқылымның жалғасында Құдай Мұсаға қолын созуды айтты, сонда Құдай нұрсың мен бұршақ жаудырды, ол Мысырдағы барлық әшкере жатқан нәрсені құртты, бірақ Ғосенге тимеді. Перғауын өзінің қателігін мойындап, израильдіктерді жіберуге келісіп, Мұса мен Аароннан бұршақты тоқтату үшін дұға етуді сұрады. Мұса оған бұршақ тоқтатылатынын, осылайша Перғауынның Жер Құдайға тиесі екенін білуі үшін айтты, бірақ Мұса Перғауын мен оның қызметкерлерінің әлі де Құдайға қорқынышпен қарамайтынын білді. Бұршақ зығыр мен арпаны жойды, бірақ кешірек пісетін бидай мен қара бидайға зиян келтірмеді. Парашаны аяқтаушы мафтир (מפטיר) оқылымында Мұса қолын Құдайға созып, нұрсың мен бұршақ тоқтады, бірақ Перғауын мұны көргенде жүрегін қатайтып, израильдіктерді жібермеді. Жетінші оқылым, тоғызыншы ашық бөлім және параша 9-тараудың соңымен аяқталады.
In the seventh reading, God instructed Moses to threaten hail such as Egypt had never seen, and to instruct the Egyptians to bring their cattle in from the field so that they would not die. Those who feared God's word brought their slaves and livestock indoors, and those who did not fear God's word left them in the field. The eighth open portion ends here. In the continuation of the reading, God told Moses to stretch out his hand, and God sent thunder and hail, which struck down all exposed in Egypt, but did not strike Goshen. Pharaoh confessed his wrong, agreed to let the Israelites go, and asked Moses and Aaron to pray to end the hail. Moses told Pharaoh that he would do so, and the hail would end so that Pharaoh would know that the earth is God's, but Moses knew that Pharaoh and his servants would not yet fear God. The hail had destroyed the flax and the barley, but not the wheat and the spelt, which ripened later. In the maftir (מפטיר) reading that concludes the parashah, Moses spread forth his hands to God, and the thunders and hail ceased, but when Pharaoh saw, he hardened his heart and did not let the Israelites go. The seventh reading, the ninth open portion, and the parashah end here with the end of chapter 9.
Мысырдан шығу 8-тарау
Шығу кітабының 8:15 аятындағы Мысырлық сиқыршылардың сөздерін оқығанда: «Бұл – Құдайдың саусағы!» Гюнтер Плаут Мысыр әдебиетінде обаны «Құдайдың қолы» деп атағанын, ал вавилондықтарда бұл тіркес аурудың атауын білдіргенін хабарлады.
Reading the Egyptian magicians' words in Exodus 8:15, "This is the finger of God!" Gunther Plaut reported that in Egyptian literature, a plague is called "the hand of God," while among Babylonians, the expression was the name of a sickness.
Мысырдан шығу 6-тарау
Мысырдан шығу 2:24 және 6:5–6 аяттарында Құдай Ыбырайым, Ысқақ және Жақыппен Исраил халқын Мысыр құлдығынан азат ету туралы өзінің келісімін еске түсірді. Сол сияқты, Құдай Нойды су тасқынынан құтқару үшін еске алды (Төзім 8:1); Құдай Жерді қайтадан су тасқынымен жойламау туралы келісімін еске алуге уәде берді (Төзім 9:15–16); Құдай Ыбырайымды Содом және Гоморраның қырылысынан Лотты құтқару үшін еске алды (Төзім 19:29); Құдай Рахилді баласыздықтан құтқару үшін еске алды (Төзім 30:22); Мұса Құдайға Ыбырайым, Ысқақ және Жақыппен жасалған келісімін еске алуын өтінді, алтын бұзау оқиғасынан кейін Исраил халқын Құдайдың ашуынан құтқару үшін (Мысырдан шығу 32:13 және Тора 9:27); Құдай Исраил халқын және Израиль жерін құтқару үшін Яқып, Ысқақ және Ыбырайыммен жасалған келісімін «еске алатынын» уәделейді (Леуіліктер 26:42–45); Исраил халқы өз жарналарын соғып, жауларынан құтқарылу үшін еске алынуын қадағалау керек еді (Сандар 10:9); Самсон Құдайға палестиналықтардан құтқару үшін шақырды (Сөлемдер 16:28); Ханна Құдайға өзін еске алуын және баласыздықтан құтқаруын тіледі (1 Самуил 1:11), және Құдай Ханнаның баласыздықтан құтқарылуы үшін оның дұғасын еске алды (1 Самуил 1:19); Хизия Құдайға аурудан құтқару үшін Хизияның адалдығын еске алуын өтінді (2 Патшалар 20:3 және Ишая 38:3); Иеремия Құдайға Исраил халқымен жасалған келісімін еске алуын өтінді, оларды жазаламау үшін (Иеремия 14:21); Иеремия Құдайға өзін еске алуын, оны ойлауын және оның қудалаушыларынан кек алуын өтінді (Иеремия 15:15); Құдай Исраил халқымен жасалған келісімін еске алуге және мәңгілік келісім орнатуға уәде береді (Езекиел 16:60); Құдай Сиондағы қарапайым адамдардың айқайын еске алып, олардан кек алады (Псалм 9:13); Давид Құдайға өзінің мейірімі мен рақымын еске алуын өтінді (Псалм 25:6); Асаф Құдайға оның қауымын жауларынан құтқару үшін еске алуын өтінді (Псалм 74:2); Құдай Исраил халқының тек адам екенін еске алды (Псалм 78:39); Езралық Итан Құдайға Итанның өмірі қаншалықты қысқа екенін еске алуын өтінді (Псалм 89:48); Құдай адамдардың тек тозаң екенін еске алады (Псалм 103:14); Құдай Ыбырайым, Ысқақ және Жақыппен жасалған келісімін еске алады (Псалм 105:8–10); Құдай Ыбырайымға берген уәдесін еске алып, Исраил халқын Израиль жеріне жеткізеді (Псалм 105:42–44); Псалмші Құдайға оның халқына жақсылық жасау үшін, Құдайдың құтқаруында оны ойлау үшін еске алуын өтінеді, осылайша ол Құдай халқының гүлденуін көре алады (Псалм 106:4–5); Құдай келісімін еске алып, Исраил халқын олардың бүйреуі мен күнәларынан кейін құтқару үшін өзінің рақымына қарай тәубе етті (Псалм 106:4–5); Псалмші Құдайға оның қызметшісіне үміт беру үшін оның сөзін еске алуын өтінеді (Псалм 119:49); Құдай бізді төмендегенде еске алды және бізді дұшпандарымыздан құтқарып алды (Псалм 136:23–24); Айоп Құдайға өзін еске алуын және Құдайдың ашуынан құтқаруын өтінді (Айоп 14:13); Нехемия Құдайға Мысырдан шығу туралы Мұсаға берген уәдесін еске алуын өтінді (Нехемия 1:8); және Нехемия Құдайға өзін жақсылыққа жеткізу үшін еске алуын өтінді (Нехемия 13:14–31). Нахум Сарна Еврей жазбаларындағы 6:7 аятындағы алғашқы екі етістіктің, «Мен сені Өзіме халық етіп қабылдаймын, Мен саған Құдай боламын» деген сөздердің екеуі де некеге байланысты қолданылатынын атап өтті. Олар: «қалып алу» (לקח, l k ch) Төзім 4:19; 6:2; 11:29 және 70-тен астам басқа Киелі кітап оқиғаларында, және «біреудің (біреудің) болуы» (היה ל, h y h le) Леуіліктер 21:3; Сандар 30:7; 5-ші заң 24:4; Сөлемдер 14:20; 15:2; 2 Самуил 12:10; Иеремия 3:1; Езекиел 16:8; және Ошия 3:3. Джеффри Тигей мен Брюс Уэллс еврей Киелі кітапта да бала асырап алу үшін осыған ұқсас тіл қолданылғанын атап өтті, мысалы, 2 Самуил 7:14 («Мен оған боламын») және сондықтан Құдай исраилдіктерді асырап алды деп айтуға болады.
In Exodus 2:24 and 6:5–6, God remembered God's covenant with Abraham, Isaac, and Jacob to deliver the Israelites from Egyptian bondage. Similarly, God remembered Noah to deliver him from the flood in Genesis 8:1; God promised to remember God's covenant not to destroy the Earth again by flood in Genesis 9:15–16; God remembered Abraham to deliver Lot from the destruction of Sodom and Gomorrah in Genesis 19:29; God remembered Rachel to deliver her from childlessness in Genesis 30:22; Moses called on God to remember God's covenant with Abraham, Isaac, and Jacob to deliver the Israelites from God's wrath after the incident of the Golden Calf in Exodus 32:13 and Deuteronomy 9:27; God promises to "remember" God's covenant with Jacob, Isaac, and Abraham to deliver the Israelites and the Land of Israel in Leviticus 26:42–45; the Israelites were to blow upon their trumpets to be remembered and delivered from their enemies in Numbers 10:9; Samson called on God to deliver him from the Philistines in Judges 16:28; Hannah prayed for God to remember her and deliver her from childlessness in 1 Samuel 1:11 and God remembered Hannah's prayer to deliver her from childlessness in 1 Samuel 1:19; Hezekiah called on God to remember Hezekiah's faithfulness to deliver him from sickness in 2 Kings 20:3 and Isaiah 38:3; Jeremiah called on God to remember God's covenant with the Israelites to not condemn them in Jeremiah 14:21; Jeremiah called on God to remember him and think of him, and avenge him of his persecutors in Jeremiah 15:15; God promises to remember God's covenant with the Israelites and establish an everlasting covenant in Ezekiel 16:60; God remembers the cry of the humble in Zion to avenge them in Psalm 9:13; David called upon God to remember God's compassion and mercy in Psalm 25:6; Asaph called on God to remember God's congregation to deliver them from their enemies in Psalm 74:2; God remembered that the Israelites were only human in Psalm 78:39; Ethan the Ezrahite called on God to remember how short Ethan's life was in Psalm 89:48; God remembers that humans are but dust in Psalm 103:14; God remembers God's covenant with Abraham, Isaac, and Jacob in Psalm 105:8–10; God remembers God's word to Abraham to deliver the Israelites to the Land of Israel in Psalm 105:42–44; the Psalmist calls on God to remember him to favor God's people, to think of him at God's salvation, that he might behold the prosperity of God's people in Psalm 106:4–5; God remembered God's covenant and repented according to God's mercy to deliver the Israelites in the wake of their rebellion and iniquity in Psalm 106:4–5; the Psalmist calls on God to remember God's word to God's servant to give him hope in Psalm 119:49; God remembered us in our low estate to deliver us from our adversaries in Psalm 136:23–24; Job called on God to remember him to deliver him from God's wrath in Job 14:13; Nehemiah prayed to God to remember God's promise to Moses to deliver the Israelites from exile in Nehemiah 1:8; and Nehemiah prayed to God to remember him to deliver him for good in Nehemiah 13:14–31. Nahum Sarna noted that the first two verbs in Exodus 6:7, “I will take you to Me for a people, and I will be to you a God,” are both used in connection with matrimony—"to take" (לקח, l k ch) in Genesis 4:19; 6:2; 11:29, and more than 70 other Biblical occurrences, and "to be (someone's)" (היה ל, h y h le ) in Leviticus 21:3; Numbers 30:7; Deuteronomy 24:4; Judges 14:20; 15:2; 2 Samuel 12:10; Jeremiah 3:1; Ezekiel 16:8; and Hosea 3:3. Jeffrey Tigay and Bruce Wells noted that the Hebrew Bible also uses similar language for adoption, for example in 2 Samuel 7:14 (“I will be to him”), and thus one can say that God adopted the Israelites.
Мысырдан шығу 7-тарау
Шығу кітабының 7:7 аятында Мұса пайғамбар Фараонмен сөйлескен кезде 80 жаста болғаны айтылады, ал 40 жыл өткен соң Мұса Исраил халқына Құдай сөзін жеткізді (Құдай заңы 31:2), және Құдай заңы 34:7 аятында көрсетілгендей, 120 жасында қайтыс болды.
As Exodus 7:7 notes that Moses was 80 years old when he spoke to Pharaoh, it would be 40 years later when Moses delivered his speech to the Israelites in Deuteronomy 31:2 and when he died, as reported in Deuteronomy 34:7, at age 120.
Мысырдан шығу 6-тарау
Құдайға ешбір нақты есім берудің мүмкін еместігін түсіндіру үшін, Филон Шығу кітабы 6:3-тегі: «Мен оларға Өзімнің атымды таныстырмадым», – деген сөздерді оқыды. Филон Құдайдың Мұсаға Шығу кітабы 3:14-те: «Мен Бармын», – дегенін атап өтті, оны Филон «Мен болуым керек, есіммен сипатталмаймын» дегенмен теңестірді. Бірақ, адамдардың Құдайды атау үшін мүлдем ештеңесі болмауы үшін, Құдай бізге «Ие» деген есімді қолдануға рұқсат берді. Құдай осы есімді Өзінің есіміне мұқтаж болған өлшеулі адамдарға сыйлады, егер олар ең жақсы нәрсеге қол жеткізе алмаса, кемінде ең жақсы есімді білсін. Филон Шығу кітабы 6:3-те Құдайдың Өзінің нақты есімін ешкімге ашпағанын айтты. Филон Құдайдың Шығу кітабы 6:3-тегі сөздері, Оның оларға нақты есімін емес, жалпы қолданылатын есімді ғана білдіргенін көрсетеді. Себебі Филон Құдайдың толықтай сипаттауға келмейтін жаратылысы бар екенін, тіпті Оған қызмет ететін күштер де Оның нақты есімін бізге жарияламайды деп мәлімдеді. Осылайша, Яқып Жабоқ өзені жанындағы күрестен кейін көрінбейтін иесінен есім сұрады, бірақ оның қарсыласы оған нақты есімді айтпады, Яқыпқа қарапайым түсіндірмелер жеткілікті екенін айтты. Алайда, нәрселердің шын мәніндегі аттарын мәңгіліктер үшін іздемеуге бізге үйретілді.
Philo read the words of Exodus 6:3, "I did not make Myself known to them by My name," to teach that no proper name can properly be assigned to God. Philo noted that God told Moses in Exodus 3:14, "I Am that I Am," which Philo equated with, "It is my nature to be, not to be described by name." But in order that human beings not be wholly without anything to call God, God allowed us to use the Name "Lord." God addressed this Name to mortal humans who have need of the Divine Name so that, if they cannot attain to the best thing, they may at least know the best possible Name. Philo noted that in Exodus 6:3, God speaks of the proper name of God never having been revealed to anyone. Philo suggested that God's statement in Exodus 6:3 meant that God had not revealed to them God's proper Name, but only that which could commonly be used. For Philo argued that God is so completely indescribable, that even those powers that minister to God do not announce God's proper Name to us. And thus after Jacob's wrestling match at the Jabok, Jacob asked the invisible master for a name, but Jacob's opponent did not tell him a proper name, saying that it was sufficient for Jacob to be taught ordinary explanations. But as for names that are the true symbols of things, we are taught not to seek them for the immortal.
Мысырдан шығу 7-тарау
Тосефта Мысырдан шығу 7:1-ге сілтеме жасайды, онда кіші Һарон үлкен Мұсаның орнына сөйледі, сондықтан синагогта оқығанда, кәмелетке толмаған адам ересек үшін аударма жасай алады, бірақ ересек кісінің кәмелетке толмаған үшін аударма жасауы жөнсіз. Рабби Финеес, рабби Һаманың ұлы, діни қызметкер, Құдайдың Перғауынның жүрегін қасарыстыруын (мысалы, Мысырдан шығу 7:3) Әйүп 36:13 аятының жарығында түсіндірді: «Жүректерінде Құдайсыздық барлар ашу жинайды, Ол оларды байлағанда көмекке шақырмайды». Рабби Финеес былай үйретті: егер Құдай олардың тәубесін күтсе де, олар осыны істемесе, кейіннен, тіпті олар бұл туралы ойласа да, Құдай олардың жүректерін тәубеден бұрып алады. Рабби Финеес Әйүп 36:13-тегі «Жүректерінде Құдайсыздық барлар» деген сөздерді осылай түсіндірді: Құдайсыздықпен бастағандар өздеріне Құдайдың ашуын келтіреді. Ал рабби Финеес Әйүп 36:13 аяттағы «Олар Алла оларды байлағанда көмекке шақырмайды» деген сөздерді осылай түсіндірді: Құдайға қайта оралып, Оған дұға етуді қалағандар да, енді олай жасай алмайды, себебі Құдай оларды байлап, жолын кеседі. Бірнеше апаттан кейін Перғауын Құдайға дұға етуді қалады, бірақ Құдай Мұсаға Мысырдан шығу 8:16-да былай деді: «Ол дұға етуге шығар алдында, Перғауынның алдында тұр». Пирке де Рабби Элиезер Мұсаның Алтын бұзау ісінен кейін Құдайға Мысырдан шығу 7:4-тегі сөздерін қайта айтқандығын айтады. Пирке де Рабби Элиезер айтады, Алтын бұзаудан кейін Құдай Мұсаға израильдіктер Құдайдың күшін ұмытып, жалған құдай жасағандарын айтты. Мұса Құдайға, израильдіктер әлі күнә жасаған жоқ, бірақ Құдай оларды «Менің халқым» деп атады, Мысырдан шығу 7:4-те айтылғандай, «Мен Менің әскерлерімді, Менің халқымды шығарамын» деді. Бірақ Мұса, израильдіктер күнә жасағаннан кейін, Құдай Мұсаға (Мысырдан шығу 32:7) «Төмен түс, өйткені сенің халқың бұзылып кетті» деді. Мұса Құдайға израильдіктердің шынымен де Оның халқы және мұрасы екенін айтты, Есімдер кітабы 9:29-да Мұсаның айтқан сөздеріне сәйкес: «Олар – Сенің халқың және Сенің мұраң». Бір мидраш Мысырдан шығу 7:11-ді оқыды: «Содан кейін Перғауын да даналар мен сиқыршыларды шақырды», осылай Киелі кітап сенбегендерді «даналар» деп атайды, олар шеберлік қажетті нәрсе жасағанда. Рабби Айву бар Нагри рабби Хия бар Аббаның атынан айтты: «Олардың сиқырларымен» деген сөздер Мысырдан шығу 7:11-де сыртқы көмексіз сиқыршылықты білдіреді, ал «Олардың сиқыршылығымен» деген сөздер Мысырдан шығу 7:22-де жындар арқылы сиқыршылықты білдіреді. Рабби Элазар Мысырдан шығу 7:12-дегі «Аронның таяғы олардың таяқтарын жұтты» деген сөздерді оқып, бұл екі керемет болғанын айтты (Аронның жыланы алдымен таяққа айналды, содан кейін таяқ олардың жыландарын жұтты). Перғауын мұны көргенде таң қалды және Мұса енді таяққа Перғауын мен оның тағын жұтуға бұйрық берсе, не болады деп қорқып, қорқынышын білдірді. Рабби Хосе бар Ханина сол таяқпен үлкен керемет болғанын айтты, себебі ол он қапқа жететін таяқтарды жұтып қойғанмен, таяқтың қалыңдығы артпады және оны көргендердің бәрі оны Аронның таяғы деп таныды. Осылайша Аронның таяғы Израиль үшін болашақтағы ұрпақтарда болатын кереметтер мен ғажаптардың символына айналды. Бір мидраш Мысырдан шығу 7:13-те «Перғауынның жүрегі қатаңдады» деп Құдайдың әрекетінсіз айтылғанын және алғашқы бес апат кезінде де осылай болғанын айтады. Алғашқы бес апат Перғауынды израильдіктерді босатуға итермеді. Сондықтан Құдай алтыншы апаттан бастап (Мысырдан шығу 10:27-де айтылғандай) «Жаратқан Ие Перғауынның жүрегін қатаңдатты» деді. Бір Бараитада рабби Яһуда басқалар рабби Меирдің Құдайдың әрбір адамға жасаған ісі үшін жазасын беретінін айтқандығы айтылады. Бір мидраш Құдайдың Перғауынға апаттарды бірінен соң бірі жібергенін айтады. Құдай мысырлықтардың суын қанға айналдырды, себебі мысырлықтар израильдіктерге ырымдық ваннаны (микве) пайдалануға тыйым салғандықтан, израильдік әйелдер күйеулерімен қарым-қатынас жасай алмады. Құдай бақаларды жіберді, себебі мысырлықтар израильдіктерге жорғалаушылар мен иттің жақын туыстарын әкелуді бұйырған. Құдай масаларды жіберді, себебі мысырлықтар израильдіктерді лас көшелер мен базарларды тазалауға мәжбүрлеген. Құдай жабайы жануарларды жіберді, себебі мысырлықтар израильдіктерді аю, арыстан және барыс аулауға мәжбүрлеген, осылайша израильдік еркектерді әйелдерінен ажыратуға тырысты. Құдай мысырлықтардың мал-мүлкін індетпен жазалады, себебі олар израильдіктерді малшылар қызметіне мәжбүрлеген, осылайша израильдік еркектерді әйелдерінен ажыратуға тырысты. Құдай мысырлықтарға қайнап жара жіберді, себебі мысырлықтар израильдіктерден олар үшін суды жылытуды талап еткен. Құдай аспаннан нөсер жаңбыр жаудырып, мысырлықтардың егісін жойды, себебі мысырлықтар израильдіктерді егін егуге жіберген. Құдай құрттарды жіберді, мысырлықтардың астығын жойды, себебі мысырлықтар израильдіктерді бидай мен арпа егуге мәжбүрлеген. Құдай қараңғылықты жіберді, себебі израильдіктердің арасында Құдайға мойынсұнбайтын, Египетте байлық пен құрметпен өмір сүретін және Египетті тастағысы келмейтін адамдар болды. Сондықтан Құдай осы күнәлілерді египеттіктердің көзінше өлтіру үшін қараңғылықты жіберді. Абитол шаштарушы Равтың сөзін келтіріп, Мұсаға сөйлеген Перғауынның бойы кішкентай, бір метрдей болған, сақалы бойындай ұзын болған, Даниял 4:14-тегі «Жоғары билік адамдардың патшалығында билейді және оны кімді қаласа, сол билікке қояды» деген сөздерді бейнелегенін айтты. Абитол шаштарушы Равтың сөзін келтіріп, «Перғауын суға барады» деген сөздерден Перғауынның сиқыршы болғанын және сиқыр жасау үшін суға барғанын түсіндірді. Басқа бір мидрашта «Перғауын суға барады» деген сөздерді оқып, Перғауын тек таңда суға барғанын айтты, себебі Перғауын өзі құдай екенін мақтан еткен және табиғи қажеттіліктері болмайды деп ойлаған. Сондықтан Перғауын таңда суға барып, ешкім оның табиғи қажеттіліктерін көрмесін деп ойлаған. Сондықтан Құдай Мұсаға оны осы уақытта ұстауды бұйырды. Бір мидраш Мысырдан шығу 7:20-ны Құдайдың барлық нәрсені бір уақытта жасайтынының дәлелі ретінде келтірді: Құдай бір уақытта өлтіреді және тірілтеді, бір уақытта жаралайды және емдейді. Сондықтан мидраш Мысырдан шығу 7:20-да «өзендегі барлық су қанға айналды» делінгенін, кейін қан қайтадан суға айналды. Рабби Абин Левит, рабби Яһуда басшысының ұлы, израильдіктердің қан апатынан байығанын айтты. Егер мысырлық пен израильдік суге толы шелек бар үйде болса және мысырлық шелекке су құюға келсе, ол шелекте қан боларын көреді, ал израильдік сол шелекке су ішеді. Мысырлық израильдікке өзінің қолымен су беруін сұраса, ол да қанға айналады. Егер мысырлық израильдікке бір ыдыстан бірге ішуді ұсынса, израильдік су ішеді, ал мысырлық қан ішеді. Мысырлық израильдіктен ақшаға су сатып алғанда ғана су іше алады. Осылайша израильдіктер байыды. Гемара «балық» сөзінің «Мысырдан шығу 7:21-дегі «өзендегі балықтар өлді» деген фразада қолданылуын оқып, «балық» сөзі үлкен де кішкентай балықтарға қатысты екенін түсіндірді. Бір мидраш бақалардың он апаттың ең ауыр апаты болғанын айтты. Мидраш бақалар мысырлықтардың денесін жойды, Зәбүр 78:45-те «бақалар оларды жойды» делінген, және бақалар мысырлықтарды жалаңаштап қалдырды, Мысырдан шығу 7:28-де бақалар «олардың жатын бөлмесіне және төсектеріне кірді» делінген. Мидраш...
The Tosefta cited Exodus 7:1, where the lesser Aaron spoke for the greater Moses, for the proposition that in synagogue reading, a minor may translate for an adult, but it is not honorable for an adult to translate for a minor. Rabbi Phinehas, the priest, son of Rabbi Hama, interpreted God's hardening of Pharaoh's heart (for example in Exodus 7:3) in light of Job 36:13, "But they who are godless in heart lay up anger; they cry not for help when He binds them." Rabbi Phinehas taught that if the godless, for whose repentance God waits, do not do so, then later, even when they do think of it, God distracts their hearts from penitence. Rabbi Phinehas interpreted the words of Job 36:13, "And they who are godless in heart," to teach that those who begin by being godless in heart end up bringing upon themselves God's anger. And Rabbi Phinehas interpreted the words of Job 36:13, "They cry not for help when He binds them," to teach that though the godless wish later to return to God and to pray to God, they are no longer able, because God binds them and bars their way. Thus, after several plagues, Pharaoh wished to pray to God, but God told Moses in Exodus 8:16: "Before he goes out [to pray to God], stand before Pharaoh." The Pirke De Rabbi Eliezer told that Moses quoted God's words in Exodus 7:4 back to God after the sin of the Golden Calf. The Pirke De Rabbi Eliezer told that after the incident of the Golden Calf, God told Moses that the Israelites had forgotten God's might and had made an idol. Moses replied to God that while the Israelites had not yet sinned, God had called them "My people," as in Exodus 7:4, God had said, "And I will bring forth My hosts, My people." But Moses noted that once the Israelites had sinned, God told Moses (in Exodus 32:7), "Go, get down, for your people have corrupted themselves." Moses told God that the Israelites were indeed God's people, and God's inheritance, as Deuteronomy 9:29 reports Moses saying, "Yet they are Your people and Your inheritance." A Midrash read Exodus 7:11, “Then Pharaoh also called for the wise men and the sorcerers,” to teach that Scripture calls nonbelievers “wise men” when they do something that requires skill. Rabbi Aivu bar Nagri said in the name of Rabbi Hiyya bar Abba that the words "with their enchantments" in Exodus 7:11 refer to sorcery without exogenous assistance, while the words "with their sorcery" in Exodus 7:22 refer to magic through the agency of demons. Reading the words, "Aaron's rod swallowed up their rods," in Exodus 7:12, Rabbi Eleazar observed that it was a double miracle (as Aaron's serpent first became a rod again, and as a rod it swallowed up their serpents). When Pharaoh saw this, he was amazed and expressed his fear of what would happen if Moses now told the rod to swallow up Pharaoh and his throne. Rabbi Jose bar Hanina taught that a great miracle happened to that rod, for although it swallowed up all the rods that had been cast down, sufficient to make ten heaps, still the rod did not all become any thicker, and all who saw it recognized it as Aaron's rod. On this account, Aaron's rod became a symbol for all the miracles and wonders that were to be performed for Israel throughout the generations. A Midrash noted that Exodus 7:13 reports that "Pharaoh's heart was hardened" without God's action, and that this was so for the first five plagues. As the first five plagues did not move Pharaoh to release the Israelites, God decreed that from then on, even if Pharaoh had agreed to release the Israelites, God would not accept it. Thus, starting with the sixth plague and thereafter (as Exodus 10:27 reports), the text says, "the Lord hardened Pharaoh's heart." It was taught in a Baraita that Rabbi Judah the Prince (or others say Rabbi Meir) used to say that Providence repays a person measure for measure. Thus, a Midrash taught that God sent the plagues against Pharaoh measure for measure. God changed the Egyptians' water into blood because the Egyptians prevented the Israelites from using the ritual bath (mikveh) so as to prevent the Israelite women from having marital relations with their husbands. God brought frogs because the Egyptians had ordered the Israelites to bring them reptiles and creeping creatures (which were an abomination to the Israelites). God sent lice because the Egyptians had made the Israelites clean the dirty streets and marketplaces. God sent swarms of wild animals because the Egyptians had demanded that the Israelites catch bears, lions, and leopards so as to separate the Israelite men from their wives. God brought the pestilence upon the Egyptians' cattle because they had forced the Israelites to serve as shepherds so as to keep the Israelite men away from their wives. God sent boils because the Egyptians had demanded that the Israelites warm things for them. God sent hail to destroy the Egyptians' crops because the Egyptians had sent the Israelites into the fields to plow and sow. God brought the locusts to destroy the Egyptians' grain because the Egyptians had forced the Israelites to plant wheat and barley for them. God brought darkness because among the Israelites were transgressors who had Egyptian patrons and lived in affluence and honor in Egypt and did not want to leave Egypt, and so God brought darkness so that God could kill these transgressors without the Egyptians' seeing. Abitol the barber, citing Rav, said that the Pharaoh whom Moses addressed was a puny fellow, a cubit tall, with a beard as long as he was tall, embodying the words in Daniel 4:14 that "the Most High rules in the kingdom of men, and . sets up over it the lowest of men." And Abitol the barber, citing Rav, deduced from the words "Pharaoh . goes out to the water" in Exodus 7:15 that this Pharaoh was a magus who went to the water to perform sorcery. Alternatively, a Midrash, reading the words "Pharaoh . goes out to the water" in Exodus 7:15, taught that only in the morning did Pharaoh go out to the water, because Pharaoh used to boast that he was a god and did not need to relieve himself. Therefore, Pharaoh used to go early in the morning to the water (when no one else was there to witness that he relieved himself like other humans). God, therefore, told Moses to catch him just at this critical moment. A Midrash cited Exodus 7:20 as one proof for the proposition that God does all things together: God puts to death and brings to life at the same time; God wounds and heals at the same time. And thus the Midrash noted, in Exodus 7:20, "all the waters that were in the river were turned to blood," and later, the blood became water again. Rabbi Abin the Levite, the son of Rabbi Judah the Prince, taught that the Israelites became wealthy from the plague of blood. If an Egyptian and an Israelite were in a house where there was a barrel full of water, and the Egyptian went to fill a pitcher from the barrel, the Egyptian would find that it contained blood, while the Israelite would drink water from the same barrel. When the Egyptian asked the Israelite to give the Egyptian some water with the Israelite's own hand, it still became blood. Even if the Egyptian said to the Israelite that they should both drink from one vessel, the Israelite would drink water, but the Egyptian would drink blood. It was only when the Egyptian bought water from the Israelite for money that the Egyptian was able to drink water. And this is how the Israelites became rich. The Gemara deduced from the use of the word for fish, dagah, in the phrase "And the fish that were in the river died" in Exodus 7:21 that the word dagah applies to fish both large and small. A Midrash taught that the frogs were the most grievous of the ten plagues. The Midrash taught that the frogs destroyed the Egyptians' bodies, as Psalm 78:45 says "frogs . destroyed them," and the frogs emasculated the Egyptians, as Exodus 7:28 says that the frogs would "come into . [the Egyptians'] bedchamber, and upon [their] bed." The Midrash taught that the frogs told the Egyptians that the coinage of their gods was abolished, and the Egyptians' own coinage—their ability to procreate—was also rendered invalid. The Midrash reasoned that as the word "destroyed" in Genesis 38:9 applied to checking procreation in the passage about Onan's seed, as "he destroyed it on the ground," so the Midrash reasoned that Psalm 78:45 means to convey that the Egyptians' procreation was checked as well when it says, "frogs . destroyed them." And the Midrash deduced that the frogs spoke because Exodus 8:8 says, "concerning the frogs," and the words for "concerning," al debar, may also be read, "because of the words of." Thaddeus of Rome taught that Hananiah, Mishael and Azariah (also known as Shadrach, Meshach, and Abednego) delivered themselves to the Fiery Furnace to sanctify the Divine Name in Daniel 3:8–30 because they deduced from Exodus 7:28 that the frogs of the plague, which had not been commanded to sanctify the Divine Name, nonetheless jumped into hot ovens at God's behest. So Hananiah, Mishael and Azariah reasoned that people, whom Leviticus 22:32 does command to sanctify the Divine Name, should be willing to bear hot ovens for that reason. Thaddeus of Rome deduced that the ovens into which the frogs jumped were hot from the proximity of the words "ovens" and "kneading troughs" in Exodus 7:28, reasoning that kneading troughs are found near ovens when ovens are hot. The Tosefta deduced from Exodus 1:8 that Pharaoh began to sin first before the people, and thus as indicated by Exodus 7:29 and 8:4, God struck him first and then the people.
Мысырдан шығу 8-тарау
Раввин Элеазар Мысырдан шығу 8:2-де (ЖТ) «қақапырлар шығып, Мысыр елін жауып тастады» деп жазылған кезде, бұл сөздердің бастапқыда тек бір ғана қақа туралы айтылғанын, ол көбейіп, жерді толтырды деп үйреткен. Таннайлар бұл мәселеге таласқан. Раввин Акива бір қақаның бүкіл Мысырды көбейту арқылы толтырғанын айтқан. Бірақ раввин Элеазар бен Азария Акиваны аггадаға ден қойғаны үшін сынап, бір қақа екіншілері үшін дауыс салғанын, ал олар бірінші қақаға қосылғанын үйреткен. Раввин Элеазар Мысырдан шығу 8:15-те (ЖД) «Құдайдың саусағын» тану туралы сиқыршылардың пікірінен, демондық рух арпа дәнінен кішірек жаратылысты жасай алмайды деп қорытынды жасады. Рав Папа рух тіпті түйедей үлкен нәрсені де жасай алмайды, бірақ рух үлкен заттың элементтерін жинап, оны жасаудың иллюзиясын тудыра алады, бірақ кішкентай зат үшін тіпті мұны да жасай алмайды деді. Раввин Финеас бен Хама Мысырдан шығу 8:15-тегі «Құдайдың саусағы» деген сөз тіркесі 10 апатты білдірсе, Әйүп 19:21-дегі (Әйүптің кедейлігіне қатысты) «Құдайдың қолы» деген сөз тіркесі 50 апатты білдіреді деп түсіндірді. Раввин Исмаил Мысырдан шығу 8:15-те «Құдайдың саусағын» оқып, Құдайдың оң қолының бес саусағының әрқайсысы құтқарылу құпиясына қатысты екенін айтты. Раввин Исмаилдің айтуынша, Құдай Нұхқа кішкентай саусағын көрсетіп, Кеме қалай жасалатынын көрсетті. Жаратылыс 6:15-те Құдай: «Сен оны осылай жаса» деді. Екінші саусағымен, кішкентай саусағының жанында, Құдай мысырлықтарды он апатпен жазалады, Мысырдан шығу 8:15 (8:19 KJV) былай дейді: «Солқындар перғауынға: "Бұл Құдайдың саусағы."» Ортаңғы саусағымен Құдай Заңның тақталарын жазды, Мысырдан шығу 31:18 былай дейді: «Ол онымен сөйлесіп болғаннан кейін, тас тақталарды, Құдайдың саусағымен жазылған, берді». Бас бармағымен Құдай Мұсаға (а.с.) ізраилдіктердің жандарын құтқару үшін не төлеу керектігін көрсетті, Мысырдан шығу 30:13 былай дейді: «Олар жарты шекелді, Иеге арналған құрбандық ретінде берсін». Бас бармағымен және бүкіл қолымен Құдай болашақта Құдайдың жауларын (раввин Исмаил Есау мен Исмаилдің балалары деп атаған) жазалайды, Михей 5:9 былай дейді: «Жауларыңнан жоғары қолыңды көтеріп, барлық жауларыңды жоқ қыл». Мидраш Мысырдан шығу 8:22 (8:26 KJV) сөздерін былай түсіндірді: «Егер біз олардың көз алдында мысырлықтардың жек көретін нәрселерін құрбандыққа шалсақ, олар бізді таспен атқыламас па еді?» Мысырлықтар тоқтыны құдай деп санайтынын үйрету үшін. Сонда Құдай Мұсаға (а.с.): «Бұрынғы замандағыдай, бүгін де (Құдайдың) құдайларын алдарыңда құрбандыққа шалыңдар!» - деп бұйырды. Құдай оларға: «Мысырдың құдайларын олардың көз алдында жоқ қылмайынша, Мысырдан шықпайсыңдар», - деп жауап берді. Құдай осылай істеді, өйткені Мысырдың тұңғыштарын өлтірген түні ізраилдіктер Құрбандық шалуға арналған тоқтыларын сойып, жеп қойды. Мысырлықтар тұңғыштарының өлтірілгенін және құдайларының сойылғандығын көргенде, олар ештеңе істей алмады. Сандар 33:4 былай баяндайды: «Мысырлықтар, Ие өлтіргендерін жерлегенде, барлық тұңғыштарын; Ие олардың құдайларына да үкім шығарды».
Rabbi Eleazar taught that when Exodus 8:2 (8:6 in the KJV) reports that "the frog came up, and covered the land of Egypt," it was initially just one frog, which bred prolifically and filled the land. The Tannaim disputed the matter. Rabbi Akiva said that one frog filled the whole of Egypt by breeding. But Rabbi Eleazar ben Azariah chastised Akiva for dabbling in aggadah, and taught that one frog croaked for others, and they joined the first frog. Rabbi Eleazar deduced from the magicians' recognition of "the finger of God" in Exodus 8:15 (8:19 in the KJV) that a demonic spirit cannot produce a creature less than a barleycorn in size. Rav Papa said that a spirit cannot even produce something the size of a camel, but a spirit can collect the elements of a larger object and thus produce the illusion of creating it, but a spirit cannot do even that with a smaller object. Rabbi Phinehas ben Hama reasoned that as the phrase "the finger of God" in Exodus 8:15 (8:19 in the KJV) referred to 10 plagues, "the hand of God" in Job 19:21 (in connection with Job's poverty) must refer to 50 plagues. Reading “the finger of God” in Exodus 8:15 (8:19 in the KJV), Rabbi Ishmael said that each of the five fingers of God's right hand appertain to the mystery of Redemption. Rabbi Ishmael said that God showed the little finger of the hand to Noah, pointing out how to make the Ark, as in Genesis 6:15, God says, "And this is how you shall make it." With the second finger, next to the little one, God smote the Egyptians with the ten plagues, as Exodus 8:15 (8:19 in the KJV) says, “The magicians said to Pharaoh, ‘This is the finger of God.’” With the middle finger, God wrote the Tablets of the Law, as Exodus 31:18 says, “And He gave to Moses, when He had made an end of communing with him . tables of stone, written with the finger of God.” With the index finger, God showed Moses what the children of Israel should give for the redemption of their souls, as Exodus 30:13 says, “This they shall give . half a shekel for an offering to the Lord.” With the thumb and all the hand, God will in the future smite God's enemies (who Rabbi Ishmael identified as the children of Esau and Ishmael), as Micah 5:9 says, “Let your hand be lifted up above your adversaries, and let all your enemies be cut off.”
A Midrash interpreted the words of Exodus 8:22 (8:26 in the KJV), "Lo, if we sacrifice the abomination of the Egyptians before their eyes, will they not stone us?" to teach that the Egyptians saw the lamb as a god. Thus, when God told Moses to slay the paschal lamb (as reflected in Exodus 12:21), Moses asked God how he could possibly do so, when the lamb was as Egyptian god. God replied that the Israelites would not depart from Egypt until they slaughtered the Egyptian gods before the Egyptians' eyes, so that God might teach them that their gods were really nothing at all. And thus God did so, for on the same night that God slew the Egyptian firstborn, the Israelites slaughtered their paschal lambs and ate them. When the Egyptians saw their firstborn slain and their gods slaughtered, they could do nothing, as Numbers 33:4 reports, "While the Egyptians were burying them whom the Lord had smitten among them, even all their firstborn; upon their gods also the Lord executed judgment."
Мысырдан шығу кітабының 9 - тарауы
Пирке де Рабби Елиезер Құдай мысырлықтарға жіберген әрбір апат үшін сиқыршылар да сол апатты жасағандығын үйретті, бірақ Құдай оларға жараларды жібергенде, сиқыршылар оған қарсы тұра алмады. Мысырдан шығу кітабының 9:11-ші тарауында айтылғандай: «Сиқыршылар Мұсаның алдында жараларға қарсы тұра алмады». Мысырдан шығу кітабының 9:12-ші таравында Перғауынның жүрегі қатаңдайды. Бір Мидраш кітабында жүректің Ибрани кітаптарында айтылған қосымша қабілеттерінің кең ауқымы сипатталған. Жүрек сөйлейді, көреді, жүреді, құлайды, тұрады, қуанады, жылайды, жұбатады, уайымдайды, әлсірейді, қайғырады, қорқады, сындырылуы мүмкін, мақтаншыл болады, бүлік шығарады, ойлап табады, таласады, толқиды, жоспарлайды, тілейді, адасады, құмарлық танытады, сергітеді, ұрланады, ұялады, азғырылады, қателеседі, дірілдейді, оянады, сүйеді, жек көреді, қызғанады, іздейді, жыртылады, ой жүгіртеді, оттай, тастай болады, тәубеге келеді, қызады, өледі, балқиды, сөзді қабылдайды, қорқуға бейім, алғыс айтады, ашкөздік танытады, қатаңдайды, қуанады, алдап айтты, өзінен-өзі сөйлейді, пара алады, жазады, жоспар жасайды, пәрмендерді қабылдайды, мақтаншыл болады, ұйымдастырады және өркөкіректеніп, мақтаншады. Мысырдан шығу кітабының 9:13–34-ші таравында бұршақ жауғаны туралы айтылған. Гемарада Езекиел кітабының 13:11, 13:13 және 38:22-ші тараларында айтылған құмшаранның кереметі туралы айтылған. Бір Мидраш кітабында олар адам үшін (ал-гавиш) аспанда тоқтаған және адам үшін төмен түскен тастар (аванимдер) екендігі айтылған. Мұса пайғамбар туралы Сандар кітабының 12-ші таравында: «Мұса өте кішіпейіл адам еді» делінген, ал Мысырдан шығу кітабының 9-шы таравында: «Көккіреу мен бұршақ тоқтады, жаңбыр жерге жаумады» делінген. Бұл – Нұн ұлы Ешуа туралы Сандар кітабының 27:18-ші таравында: «Нұн ұлы Ешуаны рухы бар адам ретінде таңдаңдар» делінген, ал Ешуа кітабының 10:11-ші таравында: «Олар Израильден қашып бара жатқанда, Бейт-Хорон төмендігінде Ие үлкен тастарды төңкерді» делінген. Хаққананың ұлы Рабби Нехуния Құдай Перғауынды өлтірді, бірақ Перғауынның тәубесінен кейін оны өлгендерден қайтарды деп үйретті. Рабби Нехуния Перғауынның Мысырдан шығу кітабының 9:15-ші таравында Құдай Мұсаға Перғауынға: «Мен қолымды созып, сені жазаладым» деген сөздерінен өлгенін түсіндірді. Мысырдан шығу кітабының 9:20-шы таравын оқығанда: «Перғауынның сарайындағы қызметкерлер Иенің сөзінен қорқып, құлдарын және малдарын ішке алып кірді», – делінген. Мидраш Хагадолдан мынаны білеміз: егер Құдайдан қорқатындар белгілі бір жағдайда жазадан құтылса, онда Құдайдан қорқатындар өмір бойы қаншалықты құтылатынын білуге болады. Парызшылар Мысырдан шығу кітабының 5:2-ші таравында Перғауынның Құдай кім екенін сұрағанын, ал Құдай оны жазалағаннан кейін, Мысырдан шығу кітабының 9:27-ші таравында Перғауынның Құдайдың әділ екенін мойындағанын айтты. Осы бір-біріне қарама-қарсы келтірілген сөздерді келтіріп, парызшылар Құдайдың атын емес, жер бетіндегі билеушілердің атын жоғары қоятын еретиктерге қарсы шықты. Мишна Мысырдан шығу кітабының 9:31–32-ші таравын қайталап, бидай, арпа және қышаны әдеттегі астықтар ретінде тізімдеді. Бір Мидраш кітабы Мысырдан шығу кітабының 9:34-ші таравын түсіндіріп: «Перғауын жаңбырдың, бұршақ пен күн күркірі тоқтағанын көргенде, одан да көп күнә жасады», – деді. Олар қиындықтан құтылғаннан кейін, бұрынғы жамандықтарына қайта оралады.
The Pirke De Rabbi Eliezer taught that for every plague that God brought upon the Egyptians, the magicians also produced the plague, until God brought upon them the boils, and then the magicians were not able to stand to do likewise, as Exodus 9:11 says, "And the magicians could not stand before Moses because of the boils." In Exodus 9:12, Pharaoh's heart is hardened. A Midrash catalogued the wide range of additional capabilities of the heart reported in the Hebrew Bible. The heart speaks, sees, walks, falls, stands, rejoices, cries, is comforted, is troubled, grows faint, grieves, fears, can be broken, becomes proud, rebels, invents, cavils, overflows, devises, desires, goes astray, lusts, is refreshed, can be stolen, is humbled, is enticed, errs, trembles, is awakened, loves, hates, envies, is searched, is rent, meditates, is like a fire, is like a stone, turns in repentance, becomes hot, dies, melts, takes in words, is susceptible to fear, gives thanks, covets, becomes hard, makes merry, acts deceitfully, speaks from out of itself, loves bribes, writes words, plans, receives commandments, acts with pride, makes arrangements, and aggrandizes itself. Exodus 9:13–34 sets forth the plague of hail. The Gemara told of the miracle of the hailstones (avnei elgavish) of which Ezekiel 13:11, 13:13, and 38:22 speak. A Midrash taught that they were stones (avanim) which remained suspended for the sake of a man (al gav ish) and came down for the sake of a man. The hailstones remained suspended for the sake of a man—this was Moses, of whom Numbers 12:3 says, "Now the man Moses was very meek," and Exodus 9:33 says, "And the thunder and hail ceased, and the rain poured not upon the earth." The hailstones came down for the sake of a man—this was Joshua, of whom Numbers 27:18 says, "Take Joshua the son of Nun, a man in whom there is spirit," and Joshua 10:11 says, "And it came to pass as they fled from before Israel, while they were at the descent of Beth Horon, that the Lord cast down great stones." Rabbi Nechunia, son of Hakkanah, taught that God killed Pharaoh, and then because of Pharaoh's repentance, delivered him from among the dead. Rabbi Nechunia deduced that Pharaoh had died from Exodus 9:15, in which God told Moses to tell Pharaoh, "For now I had put forth my hand, and smitten you." Reading Exodus 9:20, “Those among Pharaoh’s courtiers who feared the Lord’s word brought their slaves and livestock indoors to safety,” the Midrash HaGadol taught that one can surely draw the inference that if those who fear God on a particular occasion are saved from punishment, how much more will those who fear God all their life be saved. The Pharisees noted that while in Exodus 5:2, Pharaoh asked who God was, once God had smitten him, in Exodus 9:27 Pharaoh acknowledged that God was righteous. Citing this juxtaposition, the Pharisees complained against heretics who placed the name of earthly rulers above the name of God. The Mishnah echoed Exodus 9:31–32 by listing wheat, barley, and spelt as typical grains. Interpreting Exodus 9:34, "And when Pharaoh saw that the rain and the hail and the thunders had ceased, he sinned yet more," a Midrash taught that so it always is with the wicked: As long as they are in trouble, they humble themselves. But as soon as trouble passes, they return to their perversity.
Мысырдан шығу 6-тарау
Раши Шығу кітабының 6:2-дегі «Мен Жаратқан Иемін» деген сөз тіркесінің Құдайға адал болуын, Оған адал болғандардың бәріне жаза беруге дайын екенін, жаза туралы аятпен бірге келгенде жазалайтынын және пәрменмен бірге келгенде сыйлайтынын білдіретінін үйретті. Ыбырайым ибн Езра Құдайдың «Мен көріндім» деген сөзін Шығу кітабының 6:3-те ата-бабалардың түнгі көріністерде пайғамбарлық алғандығын көрсетеді деп түсіндірді. Саадия Гаон «Мен оларға Өзімнің атымды ЖХВХ деп білдірмедім» деген сөздегі «тек» деген сөзді жойды, осылайша Шығу кітабының 6:3-ін «Мен оларға Өзімнің атымды ЖХВХ деп білдірмедім» деп оқуға болатынын айтты, себебі Құдай «Ел Шаддай» есімін де қолданды. Ибн Езра Ешуа бен Яһуданың Ыбырайым мен Яқубтың ЖХВХ есімін сөзбе-сөз білмегенін, бірақ Мұса Тораны жазғанда оны қосып жазғанын айтқан. Алайда ол Мұсаның Құдай айтпаған есімді жазуға қалай батыл болғанын сұрайды. Раши Шығу кітабының 6:3-те «Мен оларға Өзімнің атымды, ЯХВЕ, білдірмедім» делінген жоқ, «Мен танымал болмадым» делінгенін атап өтті. Рашидің айтуынша, YHVH есімі Құдайдың адалдық қасиетін көрсетеді, бірақ Құдайдың патриархтарға берген уәделері олардың өмірінде орындалмағандықтан, YHVH есімінің мағынасы оларға толыққандай түсінікті болған жоқ (есімнің өзі айтылғанмен). Нахманид Құдайдың Шығу кітабының 6:3-тегі сөзін ата-бабаларға Ел Шаддай түрінде көрінгенін, онда Құдай бақылаушыға табиғи тәртіптің бөлігі сияқты көрінетін құпия кереметтер жасайтынын түсіндірді. Бірақ Құдай оларға YHVH түрінде көрінбеді, осы арқылы табиғи тәртіпті бұзатын ашық кереметтер жасайды.
Rashi taught that the phrase "I am the Lord" in Exodus 6:2 meant that God is faithful to recompense all those who followed God faithful to punish when the phrase appears together with a punishment, and faithful to reward when the phrase appears together with a commandment. Abraham ibn Ezra read God's statement "and I appeared" in Exodus 6:3 to indicate that the Patriarchs received their prophesies in visions of the night. Saadia Gaon taught that the word "only" was omitted from the statement "I did not make Myself known to them by My name YHVH" in Exodus 6:3, so that one should read Exodus 6:3 to say, "I did not make Myself known to them only by My name YHVH," for God also used the Name "El Shaddai." Ibn Ezra quotes Jeshua ben Judah as saying that Abraham and Jacob literally did not know the Name יְהוָה, YHVH, but Moses filled it in when writing down the Torah. However, he disagrees with this, asking how Moses could dare to write a name that God had not uttered. Rashi noted that Exodus 6:3 does not say, "but My Name YHVH I did not inform them," but, "I did not become known." According to Rashi, the name YHVH indicates God's attribute of faithfulness, but as the Divine promises to the patriarchs were not fulfilled in their lifetimes, the meaning of name YHVH was not made tangible to them (even as the name itself was used in speech). Nahmanides read God to say in Exodus 6:3 that God appeared to the Patriarchs in God's form of El Shaddai, in which God performs hidden miracles that appear to the observer as part of the natural order. But God did not appear to them in God's form of YHVH, with which God performs open miracles that subvert the natural order.
Мысырдан шығу 7-тарау
Ибн Эзра Мысырдан шығу 7:3-тегі: "Мен Перғауынның жүрегін қатайтамын", - деген Құдайдың сөздерін оқығанда, былай деп сұрады: "Егер Құдай Перғауынның жүрегін қатайтса, оның қандай жаңылысы мен қандай күнәсі болды?" Ибн Эзра былай деп жауап берді: "Алла адамдарға даналық сыйлап, олардың жүректеріне жоғарыдан күш қабылдауға және оларға жақсылық әкелуге немесе оларға келетін жамандықты азайтуға қабілеттілік берді." Маймонид, Мұсаның пайғамбарлығындағы "Мен Перғауынның жүрегін қатайтамын" деген сөздерді, Мысырдан шығу 9:12-дегі "Раб Перғауынның жүрегін қатайтты" деген хабарламаны, сондай-ақ Мысырдан шығу 4:21; 10:1, 20, 27; 11:10; 14:4, 8 және 17-аяттардағы ұқсас сөздерді оқығаннан кейін, адам осыншалықты үлкен күнә жасауы немесе одан да көп күнә жасауы мүмкін екенін, ал Құдай осы ерікті және білісті әрекеттер үшін жаза ретінде тәубе ету мүмкілігін алып тастауға шешім қабылдауы мүмкін деген қорытындыға келді. Сол себепті, қылмыскер тәубе етуге кедергі келтіріліп, одан қайтуға күші болмайды, оның қылмысынан өліп, жоғалады. Маймонид бұл туралы Ишая 6:10-дағы Құдайдың сөздерінде көреді: "Осы халықтың жүректерін майлы қылып, құлақтарын саңыра қылып, көздерін бүркеп қой, сонда олар көздерімен көрмей, құлақтарымен естімей, жүректерімен түсінбей, тәубе етуге келмей, жазылмауы үшін." Сол сияқты, 2 Патшалар кітабы 36:16 былай дейді: "Олар Құдайдың елшілерін мазақтап, Оның сөздерін жек көріп, пайғамбарларын қорлады, Құдайдың қаһары халыққа келгенше, жазылу мүмкін болмады." Маймонид бұл аяттарды олар өз еріктерімен және осыншалықты ауыр күнә жасағандықтан, оларға тәубе ету мүмкілігінен бас тартуға лайық екенін түсіндірді. Осылайша, Перғауын басында өз еркімен күнә жасап, өзінің жерінде тұратын яһудилерге зиян келтіргендіктен, Мысырдан шығу 1:10-да айтылғандай, "Оларға айлакерлікпен әрекет етейік" деп жоспарлағандықтан, Құдай Перғауынның жазасын алғанға дейін тәубе етуіне тыйым салды, сондықтан Құдай Мысырдан шығу 14:4-те: "Мен Перғауынның жүрегін қатайтамын" деді. Маймонид Құдай Мұсаны Перғауынға яһудилерді жіберуін және тәубе етуін айту үшін жібергенін түсіндірді, бірақ Құдай Мұсаға Перғауынның бас тартатынын айтқан, өйткені Құдай адамзатқа Құдай күнәкардан тәубе етуді алып қойса, күнәкар тәубе етуге шамасы келмейтінін хабарлауды көздеді. Маймонид Құдай Перғауынның яһуди халқына зиян келтіруін бұйырған жоқ, керісінше, Перғауын өз еркімен күнә жасады, сондықтан ол тәубе ету мүмкілігінен бас тартты. Зохар Мысырдан шығу 12:38-де айтылған "аралас көпшілік" (רַב עֵרֶב, erev rav) Мысырдың сиқыршылары мен баяушыларынан ғана тұрғанын, олар Құдайдың істеріне қарсы тұруға тырысқандарын айтады, өйткені Мысырдан шығу 7:11-де айтылғандай, "Мысырдың сиқыршылары да осылай сиқырларымен істеді." Олар Мұсаның белгілерін және кереметтерін көргенде, Мұсаға оларға сенуге рұхсат ету үшін келді. Құдай Мұсаға оларды қабылдамауға кеңес берді, бірақ Мұса олар Құдайдың күшін көргендіктен, Израильдің сенімін қабылдағысы келетінін және егер олар Құдайдың күшін күнделікті көрсе, онда Құдайдан басқа ешқандай құдай жоқ екенін білетінін айтты. Мұса оларды қабылдады. Мысырдан шығу 12:38 оларды "аралас көпшілік" деп атады, өйткені олар Мысырдың барлық сиқыршыларынан тұрды, олардың басында Яннес пен Жамбр болды. Күндіз бұл баяушылар сиқырларын орындады, ал күн батқаннан кейін тоғызыншы сағатқа дейін аспанды бақылады, оны "үлкен кеш" (רַב עֵרֶב, erev rav) деп атады, бұл "үлкен көпшілік" және "үлкен кеш" дегенді білдіреді. Содан кейін кіші баяушылар түн ортасына дейін бақылауды жалғастырды. Мысырлықтар бас баяушыларға үлкен сенім артатындықтан, оларды "үлкен кеш" (רַב עֵרֶב, erev rav) деп атады.
Reading God's statement in Exodus 7:3, "I will harden Pharaoh's heart," Ibn Ezra asked: If God hardened Pharaoh's heart, what was his transgression and what was his sin? Ibn Ezra answered that God granted people wisdom and implanted in their hearts the intelligence to receive power from on high to add to their good or diminish the evil destined to befall them. Reading God's statement in Exodus 7:3 that "I will harden Pharaoh's heart," the report of Exodus 9:12 that "the Lord hardened the heart of Pharaoh," and similar statements in Exodus 4:21; 10:1, 20, 27; 11:10; and 14:4, 8, and 17, Maimonides concluded that it is possible for a person to commit such a great sin, or so many sins, that God decrees that the punishment for these willing and knowing acts is the removal of the privilege of repentance (teshuvah). The offender would thus be prevented from doing repentance and would not have the power to return from the offense, and the offender would die and be lost because of the offense. Maimonides read this to be what God said in Isaiah 6:10, "Make the heart of this people fat, and make their ears heavy, and their eyes weak, lest they see with their eyes and hear with their ears, and their hearts will understand, do repentance and be healed." Similarly, 2 Chronicles 36:16 reports, "They ridiculed the messengers of God, disdained His words and insulted His prophets until the anger of God rose upon the people, without possibility of healing." Maimonides interpreted these verses to teach that they sinned willingly and to such an egregious extent that they deserved to have repentance withheld from them. And thus because Pharaoh sinned on his own at the beginning, harming the Jews who lived in his land, as Exodus 1:10 reports him scheming, "Let us deal craftily with them," God issued the judgment that repentance would be withheld from Pharaoh until he received his punishment, and therefore God said in Exodus 14:4, "I will harden the heart of Pharaoh." Maimonides explained that God sent Moses to tell Pharaoh to send out the Jews and do repentance, when God had already told Moses that Pharaoh would refuse, because God sought to inform humanity that when God withholds repentance from a sinner, the sinner will not be able to repent. Maimonides made clear that God did not decree that Pharaoh harm the Jewish people; rather, Pharaoh sinned willifully on his own, and he thus deserved to have the privilege of repentance withheld from him. The Zohar taught that the “mixed multitude” (רַב עֵרֶב, erev rav) mentioned in Exodus 12:38 consisted entirely of Egyptian sorcerers and magicians, who sought to oppose God's works, as Exodus 7:11 reports, “And the magicians of Egypt, they also did in like manner with their enchantments.” When they beheld the signs and the wonders that Moses performed, they came to Moses to be converted. God advised Moses not to accept them, but Moses argued that now that they had seen God's power, they desired to accept the Israelites’ Faith, and if they saw God's power every day, they would learn that there is no God like God. So Moses accepted them. Exodus 12:38 called them a “mixed multitude” because they consisted of all the grades of Egyptian magicians, at their head being Jannes and Jambres. During the day, these wizards practiced their enchantments, and after sunset, they made observations of the heavens until the middle of the ninth hour, which was called the “great evening” (רַב עֵרֶב, erev rav, which means both “great multitude” and “great evening”). The lesser magicians then made observation after that until midnight. The Egyptians, who had great faith in the chief wizards, thus called them the “great evening” (רַב עֵרֶב, erev rav).
Мысырдан шығу 8-тарау
Раши Мысырдан шығу 8:15-тегі перғауынның сиқыршыларының сөздерін оқыды: "Бұл Құдайдың саусағы" деп, олар бұл індеттің сиқыршылықтың емес, әрқашан қасымыздағы Құдайдың ісі екенін түсінгендерін білдірді. Рашбам болса, Мысырдан шығу 8:15-ті "Бұл Құдайдың саусағы" деп оқыды, бұл сиқыршылардың обаның Мұса мен Һаронның ісі емес, табиғи апат екенін бағалағанын көрсетеді, себебі егер құрттар Мұса мен Һаронның сиқыршылығынан туындаса, онда сиқыршылар оны қайталай алатын еді. Ибн Езра мен Езекия бен Маноах (Хизкуни) де сиқыршылардың сөзін, олардың індетті табиғи апаттың тудырғаны туралы ойлағанын көрсету үшін оқыды, өйткені сиқыршылар "Бұл Құдайдың саусағы" деді, "Бұл Раббының саусағы" емес. Бірақ Нахманид Ибн Езраның оқылысымен келіспеді, оның пікірінше, жай ғана кездейсоқ оқиға "Құдайдың саусағы" деп аталмайды, тек Құдайдың жазасы ғана осылай аталады, мысалы, 1 Самуил 12:15-те "Раббының қолы" делінген. Сонымен қатар, Нахманид келесі обалдарда перғауын енді сиқыршыларды солай істеуге шақырмағанын, яғни сиқыршылардың обалдардың Құдайдың ісі екенін мойындағанын атап өтті.
Rashi read the words of Pharaoh's magicians in Exodus 8:15, “This is the finger of God,” to indicate that they perceived that this plague was not the result of sorcery but the Omnipresent. Rashbam, however, read Exodus 8:15, “This is the finger of God,” to indicate that the magicians assessed that the plague was a natural disaster not caused by Moses and Aaron, for if the lice had resulted from the sorcery of Moses and Aaron, then the magicians would have been able to replicate it. Ibn Ezra and Hezekiah ben Manoah (Hizkuni) similarly read the magicians’ remark to indicate that the magicians thought that a natural disaster had caused the plague, because the magicians said, “This is the finger of God,” and not, “This is the finger of the Lord.”
Nachmanides, however, disagreed with Ibn Ezra's reading, arguing that a matter of chance is not called “the finger of God,” only a punishment from God is called that, as in 1 Samuel 12:15, “the hand of the Lord.” Further, Nachmanides noted that in the next plagues, Pharaoh no longer called on the magicians to do the same thing, indicating that the magicians had already conceded that the plagues were God's doing.
Мысырдан шығу кітабының 9 - тарауы
Саадия Гаон Мысырдан шығу кітабының 9:20 аятындағы «Фараонның қызметкерлері арасында Раббының сөзінен қорқығандар» деген сөздерді оқып, фараонның қызметкерлері Алланың күші мен билігінен қорқыпты дегенді білдірді.
Saadia Gaon read the words, “He that feared the word of the Lord among the servants of Pharaoh,” in Exodus 9:20 to indicate that those servants of Pharaoh feared God's strength and power.
Мысырдан шығу 7-тарау
Барух Спиноза «Мысырдан шығу» 7:1-ден Жазбаларда «пайғамбар» (נָבִיא, navi) сөзі «Құдайдың түсіндірмешісі» дегенді білдіреді деп тұжырымдады. Спиноза Мұсаға Құдайдың «Мысырдан шығу» 7:1-дегі сөздерін оқыды: «Мен сені Перғауынның құдайы етіп қойдым, ал ағаң Һарон сенің пайғамбарың болады», Мұсаның сөздерін Перғауынға түсіндіргенде Һарон пайғамбар ретінде әрекет ететінін білдіру үшін. Грета Хорт Мұсаның 80 жаста Перғауынмен алғаш рет сөйлескенін жазған «Мысырдан шығу» 7:7 және Мұсаның 40 жыл шөл далада болғаннан кейін 120 жаста қайтыс болғанын жазған «Мысырдан шығу» 34:7 тармақтағы мәліметтерге сүйене отырып, осы пәлелер шамамен 12 айдың ішінде болған деп дәлелдеді. Сарна «Мысырдан шығу» 7:10-да Мұсаның емес, Һаронның таяғын жыланға айналдырғанын айтты. Сарна Мұсаның осылайша өзінің Перғауынмен тең дәрежеде екендігін жасырын түрде дәлелдегенін түсіндірді. Мұса Израиль халқының өкілі ретінде Перғауынмен келіссөз жүргізуге келді. Мұсаның көмекшісі Һарон да Перғауынның сиқыршыларына ұқсап қызмет еткен. Сарна он пәле туралы баяндауда Һаронның тек Мысырлық сиқыршылар бар болған кезде ғана әрекет еткенін айтты. Олардың тапқырлығынан қайтқаннан кейін Мұса қалған пәлелерді өзі жіберді. Эверетт Фокс «даңқ» (כְּבוֹד, kevod) және «қасарысқандық» (כָּבֵד לֵב, kaved lev) – бұл «Мысырдан шығу» кітабындағы бірлік сезімін беретін басты сөздер екенін атап өтті. Сол сияқты Уильям Пропп «Мысырдан шығу» кітабында қайталанатын тақырып ретінде ауырлық, даңқ, байлық және беріклікті білдіретін kvd түбірін анықтады: Мұса «Мысырдан шығу» 4:10-да ауыр ауыздан және «Мысырдан шығу» 17:12-де ауыр қолдардан зардап шекті; Перғауынның жүрегі «Мысырдан шығу» 7:14; 8:11, 28; 9:7, 34; және 10:1-де қатты болды; Перғауын Израильдің еңбегін «Мысырдан шығу» 5:9-да ауыр етті; Құдай жауап ретінде «Мысырдан шығу» 8:20; 9:3, 18, 24; және 10:14-те ауыр обалар жіберді, сондықтан Құдайды «Мысырдан шығу» 14:4, 17, және 18-де Перғауыннан ұлылыққа бөледі; және кітаптың ең басты нүктесі Алланың отты даңқының түсуімен аяқталады, ол алдымен Синайға, содан кейін «Мысырдан шығу» 19:16; 24:16–17; 29:43; 33:18, 22; және 40:34–38-дегі Патшалық шатырына түсті. Плаут ғалымдардың жалпы пікірінше, «Иврит» (עִברִי, Ivri) термині, «Мысырдан шығу» 7:16 және 9:1 және 13-тегі сияқты, Хабиру немесе Апиру деп аталатын топтың атынан шыққан, олар өздерінің шыққан қауымдастықтағы мәртебесін жоғалтқан және ортақ тағдырдан басқа міндетті түрде туысқан емес адамдар. Плаут жазғандай, хабирулар – б.з.д. XIX – XIV ғасырларда Жер жасыл аймақта өмір сүрген халық. Хабирулар әртүрлі кәсіптерді, әсіресе жалдамалылар мен әкімшілерді ұстанды. Алғашында олар көшпелі немесе жартылай көшпелі болғанмен, кейін олар қоныстанды, бірақ әдетте шетелдіктер болып саналды және өздерінің топтық ерекшеліктерін сақтады. Хабиру термині этностық немесе тілдік топқа емес, әлеуметтік немесе саяси топқа қатысты. Плаут Хабиру және «Иврит» (עִברִי, Ivri) сөздерінің ортақ тілдік түбірі бар деп хабарлады. Плауттың тұжырымында, Мысырдағы израильдіктер ықтимал, хабирулармен ұқсас лауазымдарда тұрған немесе туыстық байланыстары болғандықтан, олармен бірдей болған. Израильдіктер израильдік еместерге «Хабиру» деген атауды қолданған кезде, израильдіктер өздері Хабиру деген атауды қолдана бастады, оны олар Иври деп айтты. Плаут болса, израильдіктер өздерін сырттан келгендерге және сырттан келгендер өздеріне қатысты айтқанда ғана «Иври» деген терминді қолданған. Осылайша «Жаратылыс» 14:13 Аврамды Иври деп атайды, ал Юнус «Мен Ивримін» дейді, «Юнус» 1:9-да израильдік емес теңізшілер оның кім екенін сұрағанда, бірақ басқа израильдіктер өздерін өз тайпалары (мысалы, Юда немесе Ефрем) немесе олардың ортақ ата-бабасы Израиль арқылы атаған. Плаут қазіргі заманның көпшілігі оба туралы әңгімелер шындық ретінде қабылдауға болмайтынын және оларды аңыз және тарихи емес деп санауға тиіс екенін айтты. Плаут бұл оқиғаларды «негізінен түсіндірме және аңыз» деп емес, сөзбе-сөз қарастыру қате екенін айтып, израильдіктердің құлдықтан босатылуы бұрын-соңды болмаған және тек Құдайға сене отырып түсіндірілуі мүмкін деп мәлімдеді. Плаут «білімнің тарихи өзегі» бар екенін және бұл өзекті «библиялық дәстүр» моральдық-діндік салаға енгізгенін айтты. Осылайша Плаут кейбір адамдардың Нилдің қандылығына өзеннің таулардан жинаған арнайы шөгінділері себеп болды деп мәлімдегенін (осыдан «Қызыл Нил» деген атау бір тармаққа); бақалар үлкен көлемдегі су тасқынына ілесіп келгенін; және құрттар, масалар мен жәндіктер аймақты үнемі зақымдайтынын айтты. Плауттың тұжырымында, азап туралы оқиғалар мынаны үйретеді: Израильдің құтқарылуы – ең үлкен керемет, және оны Құдай жасады. Оны іске асыру үшін табиғаттың өзі қолданылды, азаптардың драмасы ойналды және халықтың және олардың ұрпақтарының жүрегіне мәңгілікке қадалған тәжірибеге негіз салынды.
Baruch Spinoza deduced from Exodus 7:1 that in Scripture, the word "prophet" (נָבִיא, navi) means "interpreter of God." Spinoza read God's words to Moses in Exodus 7:1, "See, I have made you a god to Pharaoh, and Aaron your brother shall be your prophet," to imply that in interpreting the words of Moses to Pharaoh, Aaron would act as a prophet. Greta Hort argued that the plagues concentrated within a period of about 12 months, based on the report of Exodus 7:7 that Moses was 80 years old when he first spoke with pharaoh and the report of Deuteronomy 34:7 that Moses was 120 years old when he died, after spending 40 years in the wilderness. Sarna noted that Aaron, not Moses, turned his rod into a snake in Exodus 7:10. Sarna explained that Moses thus tacitly asserted his equal status with Pharaoh. Moses came to negotiate with Pharaoh as the representative of the people of Israel. Just as Pharaoh had his magicians, Moses had his assistant, Aaron. Sarna noted that in the narratives of the Ten Plagues, Aaron acted only as long as the Egyptian magicians appeared present. After their ingenuity failed them and they faded from the story, Moses acted personally to bring about the remaining plagues. Everett Fox noted that “glory” (כְּבוֹד, kevod) and “stubbornness” (כָּבֵד לֵב, kaved lev) are leading words throughout the book of Exodus that give it a sense of unity. Similarly, William Propp identified the root kvd—connoting heaviness, glory, wealth, and firmness—as a recurring theme in Exodus: Moses suffered from a heavy mouth in Exodus 4:10 and heavy arms in Exodus 17:12; Pharaoh had firmness of heart in Exodus 7:14; 8:11, 28; 9:7, 34; and 10:1; Pharaoh made Israel's labor heavy in Exodus 5:9; God in response sent heavy plagues in Exodus 8:20; 9:3, 18, 24; and 10:14, so that God might be glorified over Pharaoh in Exodus 14:4, 17, and 18; and the book culminates with the descent of God's fiery Glory, described as a “heavy cloud,” first upon Sinai and later upon the Tabernacle in Exodus 19:16; 24:16–17; 29:43; 33:18, 22; and 40:34–38. Plaut reported that scholars generally agree that the term “Hebrew” (עִברִי, Ivri), as in Exodus 7:16 and 9:1 and 13, came from the name of a group called Habiru or Apiru, people who had lost their status in the community from which they came, and who were not necessarily related except by common fate. Plaut wrote that the Habiru were a class of people who lived in the Fertile Crescent during the 19th to 14th centuries B. C. E. who may originally have come from Arabia, became prominent in Mesopotamia, and later spread to Egypt. The Habiru followed distinct occupations, particularly mercenaries and administrators. Although at first they were nomads or seminomads, they later settled, but were usually considered foreigners and maintaining their group identity. The term Habiru referred not so much to an ethnic or linguistic group as to a social or political group. Plaut reported that the words Habiru and “Hebrew” (עִברִי, Ivri) appear to share a common linguistic root. Plaut concluded that Israelites in Egypt likely occupied positions similar to, or because of familial ties were identified with, the Habiru. When non Israelites repeatedly applied the term to the Israelites, the Israelites themselves began to use the name Habiru, which they pronounced Ivri. Plaut considered it possible that for some time the term Ivri was used only when the Israelites spoke of themselves to outsiders and when outsiders referred to them. Thus Genesis 14:13 calls Abram Ivri vis a vis an outsider, and Jonah says, "I am an Ivri,” when asked his identity by non Israelite sailors in Jonah 1:9, but otherwise Israelites referred to themselves by their tribes (for example, Judah or Ephraim) or by their common ancestor, Israel. Plaut reported that most moderns take the view that the plague stories are unacceptable as fact and must be deemed legendary and unhistorical. Plaut argued that it was a mistake to consider the stories literally rather than as “essentially interpretive and legendary”—asserting that the release of the Israelites from slavery was unprecedented and could only be explained by crediting God. Plaut suggested that there was “possibly or even likely” a historical kernel that the biblical tradition transposed into the moral religious realm. Thus Plaut noted that some claim that the bloodiness of the Nile was caused by special deposits that the river picked up from the mountains (hence the name "Red Nile” for one branch); that frogs accompanied a large scale inundation; and that lice, gnats, and insects regularly infested the area. Plaut concluded that the plague stories teach: “Israel's redemption was the ultimate marvel, and it was caused by God. To bring it about, nature itself was harnessed, the drama of the plagues was unfolded, and the ground was laid for an experience that forever after was etched into the hearts of the people and their descendants.”
Джон Дж. Коллинз кейбір ғалымдардың б.з.д. XIV ғасырдың ортасында болған «Азиялық ауру» деп аталатын эпидемияның естелігін азап туралы әңгімелерде кездестіретінін айтты.
John J. Collins reported that some scholars have suggested that the plague stories contain a reminiscence of a mid fourteenth century BCE epidemic referred to as “the Asiatic illness.”
Коллинз азап туралы әңгімелер «Мысырдан шығу» кітабы Израильдің босатылуы туралы ғана емес, египеттіктертің жеңілісі мен қорлануы туралы да айтатынын, сондықтан ол «әдепсіз» ұлтшылдық, этникалық кек алуға қатысты екенін айтты. Сарна библиялық баяндаушының Нил суларының ауруын және бақалардың обасын Перғауынның еркек израильдіктерді туған кезде өлтіру және Нилге батыру туралы бұйрықтарына жаза ретінде қарастырғанын ұсынды.
Collins argued that the plague stories show that Exodus is not only the story of the liberation of Israel, but also of the defeat and humiliation of the Egyptians, and thus involved “less than edifying” nationalistic, ethnic vengeance. Sarna suggested that the biblical narrator might have construed the affliction of the Nile's waters and the plague of frogs as a kind of retribution for the pharaoh's decrees ordering the killing of male Israelites at birth and their drowning in the Nile.
Мысырдан шығу 8-тарау
Шығыс 8:15-тегі перғауынның сиқыршыларының сөздерін оқып, «Бұл – Құдайдың саусағы» деген Самуил Дэвид Луззатто (Шаддал) перғауынның сиқыршылардың дұрыс айтқанын (және Мұсаның дұрыс екенін) жүрегімен түсінгенін, бірақ перғауын бәрібір «әдеттегідей істерін» жалғастырғанын жазды, осылай әдетте кудретке сенбейтін адамдар істейді. Алтер Мысырдан шығу 8:15-ке дейінгі баяндамада Құдайдың «қолы» немесе «құлашы» туралы жиі айтылғанын, ал перғауынның сиқыршылары Құдайдың «саусағын» атап, Құдайдың әрекетінің кішігірім белгісін мойындағандай көрінеді.
Reading the words of Pharaoh's magicians in Exodus 8:15, “This is the finger of God,” Samuel David Luzzatto (Shadal) wrote that although Pharaoh must have in his heart realized that the magicians were correct (and Moses was correct), Pharaoh carried on “business as usual,” as is the habit of atheists. Alter noted that the narrative preceding Exodus 8:15 repeatedly spoke of God's “hand” or “arm,” but Pharaoh's magicians appear to concede a lesser trace of divine action in mentioning God's “finger.”
Мысырдан шығу кітабының 9 - тарауы
Мысырдан шығу 9:6-дағы «Египеттің барлық мал-жан жазылды» деген хабарды оқып, бірақ Мысырдан шығу 9:10-да малдарға кейін іріңді жаралар келгені айтылғандықтан, Плаут Мысырдан шығу 9:6-дағы сөздерді гипербола ретінде қарастыру керек деген қорытындыға келді. Якуб бен Ашер (Баал Ха Турим) Мысырдан шығу 9:20-дегі «қорқығандар» деген сөздерді египеттіктердің жасаған күнәлары үшін қорқып жүргендерін көрсету үшін оқыды. Мориц Маркус Калиш Мысырдан шығу 9:20-дегі түсіндірме Мұсаның египеттіктер арасындағы Құдайға деген қорқудың қаншалықты тарағанын сынап көргенін көрсетеді деп хабарлады. Бенно Якоб Мысырдан шығу 9:20-ні оқып, Мұса арқылы Құдайдың ескертуінен кейбір фараонның қызметшілерінің қорқып қалғанын көрсетті. Ал Альтер Мысырдан шығу 9:20-ні оқып, «Кімде-кім Раббының сөзінен қорқыса» деп жазды, ол басқа жерлерде бұл тіркес ізгілікке (мысалы, «Құдайдан қорқатын») сілтеме жасайды, ал мұнда ол Құдайдың қаһарлы ескертусінен үрейленгендердің нақты мағынасына дейін төмендетілген.
Reading the report of Exodus 9:6 that “all the livestock of Egypt died,” but noting that Exodus 9:10 reports that boils subsequently struck the animals, Plaut concluded that Exodus 9:6 must be taken as hyperbole. Jacob ben Asher (the Baal Ha Turim) read the words, “He that feared,” in Exodus 9:20 to indicate that the Egyptians were fearful because of the sins they had committed. Moritz Markus Kalisch reported an interpretation that Exodus 9:20 indicated a test by Moses of how far the fear of God had spread among the Egyptians. Benno Jacob read Exodus 9:20 to indicate that some of Pharaoh's servants had become frightened of God's warning through Moses. Reading Exodus 9:20, "Whoever feared the Lord’s word," Alter wrote that whereas elsewhere, this idiom indicates piety (as in "God fearing"), here it has been stripped down to its literal meaning of whoever was struck with terror by God's grim threat.
Саналы талдау
Құжаттық гипотезаны ұстанатын кейбір ғалымдар пашада үш, тіпті төрт жеке дереккөздің болуын дәлелдейді. Уолтер Брюггеманн бұрынғы дереккөзді талдау кезінде Ехыд 6:2–30-ды дін қызметкерлерінің (көне қызметшілер) қосымшасы ретінде қарастырды, ол жер аударылған немесе жер аударылудан жаңа ғана шыққан қауымға арналған, өте ежелгі дәстүрге сүйене отырып, тұрақты және құрылымды жағдай жасау арқылы қоғамдық өмірге үйлесімділік, тәртіп және заңдылық әкелуді мақсат етеді. Алайда Ричард Эллиот Фридман Ехыд кітабының 6-шы тарауында ғана төрт дереккөзді анықтады. Фридман Ехыд 6:1-нің бастапқы аятын Елохист (кейде E деп қысқартылады) жазған деп санайды, ол солтүстікте, Ефрем тайпасының жерінде, б.з.д. 9 ғасырының екінші жартысында жазылған болуы мүмкін. Фридман Брюггеманмен келісіп, Ехыд 6:2–10 және 30-ды б.з.д. 6 немесе 5 ғасырда жазған дін қызметкерлеріне жатқызады. Бірақ Фридман Ехыд 6:12–13 және 26–28-ді кейінгі Редакторға (кейде R деп қысқартылады) жатқызды. Фридман Ехыд 6:14–25-тегі шежірелерді Жазбалар кітабына немесе басқа да жеке дереккөз құжатына жатқызды, содан Фридман Редактор Рубеннен Левиге дейінгі шежірелерді қамтитын бірінші бөлімін ғана таңдап алған, ол Ааронмен аяқталады деп болжайды. Пашаның қалған бөлігінде Фридман Ехыд 7:14–18, 20b–21 және 23–29; 8:3b–11a және 16–28; және 9:1–7 және 13–34-ті Елохистке; Ехыд 7:1–13, 19–20a және 22; 8:1–3a және 12–15; және 9:8–12-ні дін қызметкерлеріне; ал Ехыд 8:11b және 9:35-ті Редакторға жатқызады. Бұл гипотеза бойынша тармақтардың түсті кодталған көрсетілімін Wikiversity-дегі Құжаттық гипотеза бойынша Ехыд кітабында қараңыз.
Some scholars who follow the Documentary Hypothesis find evidence of three or even four separate sources in the parashah. Walter Brueggemann reported that older source analysis saw Exodus 6:2–30 as an insertion by the Priestly source, addressed to a community in exile (or just out of exile), appealing to very old tradition to create a sense of structured, stable reality to give coherence, order, and legitimacy to communal life. Richard Elliott Friedman, however, saw four sources in Exodus 6 alone. Friedman saw the opening verse of Exodus 6:1 to have been composed by the Elohist (sometimes abbreviated E) who wrote in the north, in the land of the Tribe of Ephraim, possibly as early as the second half of the 9th century BCE. Friedman agreed with Brueggemann in attributing Exodus 6:2–10 and 30 to the Priestly source who wrote in the 6th or 5th century BCE. But Friedman attributed Exodus 6:12–13 and 26–28 to a later Redactor (sometimes abbreviated R). And Friedman attributed the genealogy of Exodus 6:14–25 to the Book of Records or some other separate source document, from which Friedman postulates that the Redactor chose to use only the first section covering genealogies from Reuben to Levi, stopping at Aaron. In the balance of the parashah, Friedman attributed Exodus 7:14–18, 20b–21, and 23–29; 8:3b–11a and 16–28; and 9:1–7 and 13–34; to the Elohist; Exodus 7:1–13, 19–20a, and 22; 8:1–3a and 12–15; and 9:8–12 to the Priestly source; and Exodus 8:11b and 9:35 to the Redactor. For a color coded display of verses according to this hypothesis, see the display of Exodus according to the Documentary Hypothesis at Wikiversity.
Бұйрықтар
Маймонид пен Сефер ха Чинухтың пікірінше, парашада ешқандай міндеттемелер жоқ.
According to Maimonides and Sefer ha Chinuch, there are no commandments in the parashah.
Литургияда
Көптеген яһудилер Құтқарылу мейрамының Аггадасын оқып, Седердің магид бөлімінде Мысырдан шығу кітабының 7:14–12:29 аяттарындағы он пәледен әрқайсысы үшін тостағандарынан шарап тамшыларын алып тастайды. Содан кейін Аггада ғалилеялық раввин Жозе айтқан пікірді келтіреді: Мысырдан шығу кітабының 8:15 аятындағы "Құдайдың саусағы" деген тіркес 10 пәлеге сілтеме жасаса, Мысырдан шығу кітабының 14:31 аятындағы "Ұлы қол" ("Ұлы іс" деп аударылған) Мысырлықтарға келген 50 пәлеге сілтеме жасауы керек. Ал Аггада магид бөлімінде Мысырдан шығу кітабының 9:3 аятын келтіріп, Құдайдың күшті қолы туралы айтылған Естер кітабының 26:8 аятындағы "күшті қол" терминін түсіндіреді, осы "күшті қолды" Мысыр малдарына келген оба ретінде түсіндіреді.
Reading the Passover Haggadah, in the magid section of the Seder, many Jews remove drops of wine from their cups for each of the ten plagues in Exodus 7:14–12:29. Next, the Haggadah recounts the reasoning of Rabbi Jose the Galilean that as the phrase "the finger of God" in Exodus 8:15 referred to 10 plagues, "the great hand" (translated "the great work") in Exodus 14:31 must refer to 50 plagues upon the Egyptians. And the haggadah in the magid section quotes Exodus 9:3 to elucidate the term "a mighty hand" in Deuteronomy 26:8, interpreting the "mighty hand" to mean the plague of pestilence on the Egyptian livestock.
Жалпы
Паршаға арналған хафтара – Езекиел кітабының 28:25–29:21 аяттары.
The haftarah for the parashah is Ezekiel 28:25–29:21.
Парашахпен байланысы
Параша мен хафтарада Құдайдың пайғамбарға Мысырдың перғауынға қарсы тұрып, Израильдің құтылуын бастау туралы нұсқаулары сипатталған. Параша мен хафтарада перғауын мен Мысырға қатысты Құдайдың үкімдері (шефатимдер) айтылады. Параша мен хафтарада да бір құбыжық (таннин) рөл атқарады: Парашада Құдай Мұсаның таяғын құбыжыққа айналдырады; хафтарада перғауын құбыжық ретінде бейнеленеді. Параша мен хафтарада Құдай өзенге шабуыл жасап, балықтарды қырып салады. Параша мен хафтарада Құдайдың іс-әрекеттері мысырлықтардың Құдайды тануына (ve yade'u) себеп болады. Ал параша мен хафтарада Құдай: "Мен Раббымын" деп жариялайды.
Both the parashah and the haftarah describe God's instructions to a prophet to confront the Pharaoh of Egypt and bring on Israel's redemption. Both the parashah and the haftarah address God's judgments (shefatim) against Pharaoh and Egypt. A monster (tannin) plays a role in both the parashah and the haftarah: In the parashah, God turns Moses' rod into a monster; the haftarah describes Pharaoh as a monster. In both the parashah and the haftarah, God attacks the river and kills fish. In both the parashah and the haftarah, God's actions would cause the Egyptians to know (ve yade'u) God. And in both the parashah and the haftarah, God proclaims, "I am the Lord."
Шаббат күні Рош Ходеш
Параша Шаббат Рош Ходешпен сәйкес келген жағдайда (2013 және 2017 жылдары болғандай), хафтара Ишая 66:1–24 болады.
When the parashah coincides with Shabbat Rosh Chodesh (as it did in 2013 and 2017), the haftarah is Isaiah 66:1–24.
Киелі кітап
Жаратылыс 17:1 (Эль-Шаддай); 28:3 (Эль-Шаддай); 35:11 (Эль-Шаддай); 43:14 (Эль-Шаддай); 48:3 (Эль-Шаддай); 49:25 (Эль-Шаддай). Мысырдан шығу 4:21; 10:1, 20, 27; 11:10; 14:4, 8 (Фараонның жүрегін қатайтқан). Сандар 14:30 (Құдай Өзінің қолын көтерді). Есімдер 2:30; 15:7 (жүрек қатайуы). Ешуа 11:20 (жүрек қатайуы). Еремия 7:23 (Мен сендердің Құдайың боламын, ал сендер Менің халқым боласыңдар); 11:4 (сендер Менің халқым боласыңдар, ал Мен сендердің Құдайың боламын); 30:22 (сендер Менің халқым боласыңдар, ал Мен сендердің Құдайың боламын); 31:33 (Мен олардың Құдайы боламын, ал олар Менің халқым болады). Езекиел 20:5 (Құдай Өзінің қолын көтерді); 36:28 (Сендер Менің халқым боласыңдар, ал Мен сендердің Құдайың боламын). Забур 68:5 (аты – Иеміз); 78:44–51 (жазалар); 105:23–38 (жазалар). Нехемия 9:15 (Құдай Өзінің қолын көтерді).
Genesis 17:1 (El Shaddai); 28:3 (El Shaddai); 35:11 (El Shaddai); 43:14 (El Shaddai); 48:3 (El Shaddai); 49:25 (Shaddai). Exodus 4:21; 10:1, 20, 27; 11:10; 14:4, 8 (hardening Pharaoh's heart). Numbers 14:30 (God lifted up God's hand). Deuteronomy 2:30; 15:7 (hardening of heart). Joshua 11:20 (hardening of heart). Jeremiah 7:23 (I will be your God and you will be my people); 11:4 (you will be my people, and I will be your God); 30:22 (you will be my people, and I will be your God); 31:33 (I will be their God, and they will be my people). Ezekiel 20:5 (God lifted up God's hand); 36:28 (you will be my people, and I will be your God). Psalms 68:5 (name is the Lord); 78:44–51 (plagues); 105:23–38 (plagues). Nehemiah 9:15 (God lifted up God's hand).
Раби емес ерте кезеңдері
Езекиел - трагедиялық оқиғалар. Экзагоге. Б.з.б. 2 ғасыр. Аударған: Р. Г. Робертсон. "Ескі Келісімнің псевдоэпиграфалары" кітабында: 2-том: "Ескі Келісімнің" кеңейтулері мен аңыздар, даналық және философиялық әдебиет, дұғалар, Забурлар және Одалар, Юдео-гректік шығармалардың жоғалған фрагменттері. Джеймс Чарльзворттың редакторы, 814-бет. Нью-Йорк: "Анкер" Киелі кітап, 1985 жыл. Фило. Аллегориялық түсіндірме 1: 13:40; 3: 14:43; 60:172; Абылдың тууы және оның және оның інісі Қабылдың құрбандықтары туралы 3:9; 12:51; 19:69; Жаманның жақсыға қарсы шығуы 12:38–39; Қабылдың ұрпағы және оның жер аударылуы 22:76; Мас болу туралы 26:101; Тілдерді араластыру туралы 9:29; 20:94; Ыбырайымның көшіп кетуі туралы 15:83–85; Қашу және табу туралы 3:18; 23:124; Есімдердің өзгеруі туралы 2:13; 3:20–21; 22:125; 37:207; Түстер туралы, олар Құдай жібергендер деп айтылған 2:28:189; 39:259; 42:277. Александрия, Египет, біздің заманымыздың 1-ғасырының басында. Мысалы, Филонның шығармалары: толық және қысқартылмаған, жаңа жаңартылған басылым. Чарльз Дьюк Йонг аударған, 29, 55, 69, 95, 100, 103, 116, 139, 215, 237, 242, 261, 322, 332, 342–43, 352, 359, 401, 407–08 беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 1993 жыл. Римдіктерге 9:14–18. 1 ғасыр. (Перғауынның жүрегін қатайтқан). 2 Тімотеге 3:8–9. Рим, 67 жыл. (Сиқыршылар Мұсаға қарсы шықты). Аян 16:12–16 (қақауыздар); 17:17 (жүректерді Құдайдың ниетіне өзгерту). Біздің заманымыздың 1-ші ғасырының соңы. Иосиф Флавий. Яһудилер соғыстары, 5:9:4. Шамамен 75 жыл. Мысалы, Иосифтың еңбектері: толық және қысқартылмаған, жаңа жаңартылған басылым. Уильям Уистонның аудармасы, 716-бет. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 1987 жыл. Иосиф Флавий. Яһудилердің көне заттары 2:13:3 – 2:14:4. Шамамен 93–94 жылдар. Мысалы, Иосифтың еңбектері: толық және қысқартылмаған, жаңа жаңартылған басылым. Уильям Уистонның аудармасы, 72–74 беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 1987 жыл. Құран 7:103–126, 130–135; 10:75–83; 11:96–97; 17:101–102; 20:42–73; 23:45–48; 26:10–51; 28:36–39; 29:39; 40:23–27, 37; 43:46–54; 51:38–39; 73:15–16; 79:15–24. Арабия, 7 ғасыр.
Ezekiel the Tragedian. Exagōgē. 2nd century BCE. Translated by R. G. Robertson. In The Old Testament Pseudepigrapha: Volume 2: Expansions of the "Old Testament" and Legends, Wisdom and Philosophical Literature, Prayers, Psalms, and Odes, Fragments of Lost Judeo Hellenistic works. Edited by James H. Charlesworth, page 814. New York: Anchor Bible, 1985. Philo. Allegorical Interpretation 1: 13:40; 3: 14:43; 60:172; On the Birth of Abel and the Sacrifices Offered by Him and by His Brother Cain 3:9; 12:51; 19:69; That the Worse Is Wont To Attack the Better 12:38–39; On the Posterity of Cain and His Exile 22:76; On Drunkenness 26:101; On the Confusion of Tongues 9:29; 20:94; On the Migration of Abraham 15:83–85; On Flight and Finding 3:18; 23:124; On the Change of Names 2:13; 3:20–21; 22:125; 37:207; On Dreams, That They Are God Sent 2:28:189; 39:259; 42:277. Alexandria, Egypt, early 1st century CE. In, e. g., The Works of Philo: Complete and Unabridged, New Updated Edition. Translated by Charles Duke Yonge, pages 29, 55, 69, 95, 100, 103, 116, 139, 215, 237, 242, 261, 322, 332, 342–43, 352, 359, 401, 407–08. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 1993. Romans 9:14–18. 1st century. (hardening Pharaoh's heart). 2 Timothy 3:8–9. Rome, 67 CE. (magicians opposing Moses). Revelation 16:12–16 (frogs); 17:17 (changing hearts to God's purpose). Late 1st century CE. Josephus. The Wars of the Jews, 5:9:4. Circa 75 CE. In, e. g., The Works of Josephus: Complete and Unabridged, New Updated Edition. Translated by William Whiston, page 716. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 1987. Josephus. Antiquities of the Jews 2:13:3 –2:14:4 Circa 93–94. In, e. g., The Works of Josephus: Complete and Unabridged, New Updated Edition. Translated by William Whiston, pages 72–74. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 1987. Qur'an 7:103–126, 130–135; 10:75–83; 11:96–97; 17:101–102; 20:42–73; 23:45–48; 26:10–51; 28:36–39; 29:39; 40:23 27, 37; 43:46–54; 51:38–39; 73:15–16; 79:15–24. Arabia, 7th century.
Классикалық раввиндік
Мишна: Орла 1:1–3:9; Песахим 10:1; Шевуот 5:3; Ядаим 4:8. Израиль жері, шамамен 200 ж.б. Мысалы, "Мишна: Жаңа аударма" кітабында. Жақып Нойснер аударған, 158–66, 249, 630, 1131 беттер. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 1988. Иерусалим Талмуды: Песахим 42b; Рош Хашана 20b; Мегилла 13b; Чагига 4a, 11a; Евамот 63a; Сота 10a, 28b; Санхедрин 26b; Маккот 9a. Тиберия, Израиль жері, шамамен 400 ж.б. Мысалы, "Талмуд Йерушальми" кітабында. Редакторлар: Хаим Малиновиц, Исраэль Симха Шорр және Мордехай Маркус, 18, 24, 26–27, 30, 36, 44, 49 томдар. Бруклин: Mesorah Publications, 2011–2019. Сондай-ақ, мысалы, "The Jerusalem Talmud: A Translation and Commentary" кітабында. Редактор – Жақып Нойснер, аударғандар – Жақып Нойснер, Цвее Захави, Б. Барри Леви және Эдвард Голдман. Пибоди, Массачусетс: Hendrickson Publishers, 2009. Жаратылыс кітабы 1:15; 5:7; 18:5; 19:7; 37:3; 46:1, 5; 82:3; 88:5; 92:7; 96, 97. Израиль жері, 5 ғасыр. Мысалы, "Мидраш Рабба: Жаратылыс" кітабында. Аударғандар – Гарри Фридман және Морис Саймон, 1 том, 14, 37–38, 144, 153, 296, 389, 392 беттер; 2 том, 754, 816, 853, 898, 929 беттер. Лондон: Soncino Press, 1939. Рабби Исмаилдың Бешалла бойынша Мехильтасы 7. Израиль жері, 4 ғасырдың соңы. Мысалы, "Мехильта де Рабби Исмаил" кітабында. Аударған – Жақып З. Лаутербах, 1 том, 166 бет. Филадельфия: Jewish Publication Society, 1933, қайта басылған 2004. Рабби Симеонның Мехильтасы 2:1–2, 5; 3:1; 15:4–5; 16:1, 4; 19:4; 21:4; 22:6; 26:3, 6; 35:1; 47:2. Израиль жері, 5 ғасыр. Мысалы, "Мехильта де Рабби Шимон бар Йохай" кітабында. Аударған – W. David Nelson, 5–7, 9–11, 50–51, 54, 56, 78–79, 89, 93, 114, 117, 150, 209 беттер. Филадельфия: Jewish Publication Society, 2006. Вавилон Талмуды: Берахот 38a, 54b; Шаббат 97a; Эрувин 83b; Песахим 53b, 99b; Рош Хашана 11b; Мегилла 11a; Моед Катан 6a, 18a; Чагига 13b; Недарим 51b; Сота 11b, 43a; Бава Камма 80b; Бава Батра 91a, 109b–10a, 116a, 117b; Санхедрин 12a, 58b, 67b, 82b, 90b, 111a; Шевуот 35b; Менахот 68b, 84a; Хулин 134a; Бехорот 41a. Вавилония, 6 ғасыр. Мысалы, "Талмуд Бавли" кітабында. Редакторлар: Исраэль Симха Шорр, Хаим Малиновиц және Мордехай Маркус, 72 том. Бруклин: Mesorah Pubs., 2006.
Mishnah: Orlah 1:1–3:9; Pesachim 10:1; Shevuot 5:3; Yadayim 4:8. Land of Israel, circa 200 CE. In, e. g., The Mishnah: A New Translation. Translated by Jacob Neusner, pages 158–66, 249, 630, 1131. New Haven: Yale University Press, 1988. Jerusalem Talmud: Pesachim 42b; Rosh Hashanah 20b; Megillah 13b; Chagigah 4a, 11a; Yevamot 63a; Sotah 10a, 28b; Sanhedrin 26b; Makkot 9a. Tiberias, Land of Israel, circa 400 CE. In, e. g., Talmud Yerushalmi. Edited by Chaim Malinowitz, Yisroel Simcha Schorr, and Mordechai Marcus, volumes 18, 24, 26–27, 30, 36, 44, 49. Brooklyn: Mesorah Publications, 2011–2019. And in, e. g., The Jerusalem Talmud: A Translation and Commentary. Edited by Jacob Neusner and translated by Jacob Neusner, Tzvee Zahavy, B. Barry Levy, and Edward Goldman. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 2009. Genesis Rabbah 1:15; 5:7; 18:5; 19:7; 37:3; 46:1, 5; 82:3; 88:5; 92:7; 96, 97. Land of Israel, 5th century. In, e. g., Midrash Rabbah: Genesis. Translated by Harry Freedman and Maurice Simon, volume 1, pages 14, 37–38, 144, 153, 296, 389, 392; volume 2, pages 754, 816, 853, 898, 929. London: Soncino Press, 1939. Mekhilta of Rabbi Ishmael Beshallah 7. Land of Israel, late 4th century. In, e. g., Mekhilta de Rabbi Ishmael. Translated by Jacob Z. Lauterbach, volume 1, page 166. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1933, reissued 2004. Mekhilta of Rabbi Simeon 2:1–2, 5; 3:1; 15:4–5; 16:1, 4; 19:4; 21:4; 22:6; 26:3, 6; 35:1; 47:2. Land of Israel, 5th century. In, e. g., Mekhilta de Rabbi Shimon bar Yohai. Translated by W. David Nelson, pages 5–7, 9–11, 50–51, 54, 56, 78–79, 89, 93, 114, 117, 150, 209. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2006. Babylonian Talmud: Berakhot 38a, 54b; Shabbat 97a; Eruvin 83b; Pesachim 53b, 99b; Rosh Hashanah 11b; Megillah 11a; Moed Katan 6a, 18a; Chagigah 13b; Nedarim 51b; Sotah 11b, 43a; Bava Kamma 80b; Bava Batra 91a, 109b–10a, 116a, 117b; Sanhedrin 12a, 58b, 67b, 82b, 90b, 111a; Shevuot 35b; Menachot 68b, 84a; Chullin 134a; Bekhorot 41a. Babylonia, 6th century. In, e. g., Talmud Bavli. Edited by Yisroel Simcha Schorr, Chaim Malinowitz, and Mordechai Marcus, 72 volumes. Brooklyn: Mesorah Pubs., 2006.
Орта ғасырлар
Саadia Gaon. Emunoth ve Deoth (сенімдер мен пікірлер). Бағдад, Вавилония, 933 жыл. Мысалы, "Сенімдер мен пікірлер кітабында". Samuel Rosenblatt аудармасы, 29, 116–17, 152, 154, 199, 411-беттер. New Haven: Yale University Press, 1948. Exodus Rabbah 5:14, 6:1–12:7, 23:9, 25:27, 28:4. 10 ғасыр. Мысалы, Midrash Rabbah: Exodus. Simon M. Lehrman аударған, 3-том. London: Soncino Press, 1939 жыл. Rashi. Комментарий. Exodus 6–9. Troyes, Франция, 11 ғасырдың аяғы. Мысалы, Rashi. The Torah: Rashi’s Commentary Translated, Annotated, and Elucidated. Yisrael Isser Zvi Herczeg аударған және түсіндірген, 2-том, 53–90-беттер. Brooklyn: Mesorah Publications, 1994 жыл. Rashbam. Тораға түсініктеме. Troyes, 12 ғасырдың басында. Мысалы, Rashbam’s Commentary on Exodus: An Annotated Translation. Martin I. Lockshin редакциялап, аударған, 59–92-беттер. Atlanta: Scholars Press, 1997 жыл. Judah Halevi. Kuzari. 1:25; 2:2. Toledo, Испания, 1130–1140 жылдар. Мысалы, Jehuda Halevi. Kuzari: An Argument for the Faith of Israel. Henry Slonimsky кіріспесі, 46, 86-беттер. New York: Schocken, 1964 жыл. Abraham ibn Ezra. Тораға түсініктеме. Франция, 1153 жыл. Мысалы, Ibn Ezra’s Commentary on the Pentateuch: Exodus (Shemot). H. Norman Strickman және Arthur M. Silver аударған және түсіндірген, 2-том, 129–82-беттер. New York: Menorah Publishing Company, 1996 жыл. Maimonides. Mishneh Torah: Hilchot Teshuvah (Өкініш заңдары), 3-тарау, halachah 3. Мысыр. Шамамен 1170–1180 жылдар. Мысалы, Mishneh Torah: Hilchot Teshuvah: The Laws of Repentance. Eliyahu Touger аударған, 140–48-беттер. New York: Moznaim Publishing, 1990 жыл. Maimonides. Mishneh Torah: Hilchot Chometz U'Matzah (Хаметц пен Матца заңдары), 7-тарау, halachah 7. Мысыр, шамамен 1170–1180 жылдар. Мысалы, Mishneh Torah: Hilchot Chametz U'Matzah: The Laws of Chametz and Matzah: The Rambam’s Text of the Haggadah. Eliyahu Touger аударған. New York: Moznaim Publishing, 1988 жыл. Maimonides. The Eight Chapters on Ethics, 8-тарау. Мысыр. 12 ғасырдың аяғы. Мысалы, The Eight Chapters of Maimonides on Ethics (Shemonah Perakim): A Psychological and Ethical Treatise. Joseph I. Gorfinkle редакциялап, түсіндірген және аударған, 95–96-беттер. New York: Columbia University Press, 1912. Forgotten Books қайта басылымы, 2012 жыл. Maimonides. The Guide for the Perplexed, 1-бөлім, 24, 45–46 тараулар; 2-бөлім, 35-тарау; 3-бөлім, 29, 46, 54 тараулар. Cairo, Мысыр, 1190 жыл. Мысалы, Moses Maimonides. The Guide for the Perplexed. Michael Friedländer аударған, 33, 58, 61, 224, 318, 359, 397-беттер. New York: Dover Publications, 1956 жыл. Jacob Anatoli. "Sermon on Wa 'Era: A Homily on Education." 13 ғасырдың бірінші жартысы. Marc Saperstein. Jewish Preaching, 1200–1800: An Anthology, 113–23-беттер. New Haven: Yale University Press, 1989 жыл. Hezekiah ben Manoah. Hizkuni. Франция, шамамен 1240 жыл. Мысалы, Chizkiyahu ben Manoach. Chizkuni: Torah Commentary. Eliyahu Munk аударған және түсіндірген, 2-том, 382–99-беттер. Jerusalem: Ktav Publishers, 2013 жыл. Nachmanides. Тораға түсініктеме. Jerusalem, шамамен 1270 жыл. Мысалы, Ramban (Nachmanides): Commentary on the Torah. Charles B. Chavel аударған, 2-том, 63–99-беттер. New York: Shilo Publishing House, 1973 жыл. Zohar 2:22a–32a. Испания, 13 ғасырдың аяғы. Мысалы, The Zohar. Harry Sperling және Maurice Simon аударған. 5 томдық. London: Soncino Press, 1934 жыл. Bahya ben Asher. Тораға түсініктеме. Испания, 14 ғасырдың басында. Мысалы, Midrash Rabbeinu Bachya: Torah Commentary by Rabbi Bachya ben Asher. Eliyahu Munk аударған және түсіндірген, 3-том, 815–54-беттер. Jerusalem: Lambda Publishers, 2003 жыл. Jacob ben Asher (Baal Ha Turim). Тораға түсініктеме. 14 ғасырдың басында. Мысалы, Baal Haturim Chumash: Shemos/Exodus. Eliyahu Touger аударған; Avie Gold редакциялап, түсіндірген, 2-том, 569–607-беттер. Brooklyn: Mesorah Publications, 2000 жыл. Isaac ben Moses Arama. Akedat Yizhak (Исақтың құрбандығы). 15 ғасырдың аяғы. Мысалы, Yitzchak Arama. Akeydat Yitzchak: Commentary of Rabbi Yitzchak Arama on the Torah. Eliyahu Munk аударған және қысқарған, 1-том, 331–45-беттер. New York, Lambda Publishers, 2001 жыл.
Saadia Gaon. Emunoth ve Deoth (Beliefs and Opinions). Baghdad, Babylonia, 933. In, e. g., The Book of Beliefs and Opinions. Translated by Samuel Rosenblatt, pages 29, 116–17, 152, 154, 199, 411. New Haven: Yale University Press, 1948. Exodus Rabbah 5:14, 6:1–12:7, 23:9, 25:27, 28:4. 10th century. In, e. g., Midrash Rabbah: Exodus. Translated by Simon M. Lehrman, volume 3. London: Soncino Press, 1939. Rashi. Commentary. Exodus 6–9. Troyes, France, late 11th century. In, e. g., Rashi. The Torah: With Rashi's Commentary Translated, Annotated, and Elucidated. Translated and annotated by Yisrael Isser Zvi Herczeg, volume 2, pages 53–90. Brooklyn: Mesorah Publications, 1994. Rashbam. Commentary on the Torah. Troyes, early 12th century. In, e. g., Rashbam's Commentary on Exodus: An Annotated Translation. Edited and translated by Martin I. Lockshin, pages 59–92. Atlanta: Scholars Press, 1997. Judah Halevi. Kuzari. 1:25; 2:2. Toledo, Spain, 1130–1140. In, e. g., Jehuda Halevi. Kuzari: An Argument for the Faith of Israel. Introduction by Henry Slonimsky, pages 46, 86. New York: Schocken, 1964. Abraham ibn Ezra. Commentary on the Torah. France, 1153. In, e. g., Ibn Ezra's Commentary on the Pentateuch: Exodus (Shemot). Translated and annotated by H. Norman Strickman and Arthur M. Silver, volume 2, pages 129–82. New York: Menorah Publishing Company, 1996. Maimonides. Mishneh Torah: Hilchot Teshuvah (The Laws of Repentance), chapter 3, halachah 3. Egypt. Circa 1170–1180. In, e. g., Mishneh Torah: Hilchot Teshuvah: The Laws of Repentance. Translated by Eliyahu Touger, pages 140–48. New York: Moznaim Publishing, 1990. Maimonides. Mishneh Torah: Hilchot Chometz U'Matzah (The Laws of Chametz and Matzah), chapter 7, halachah 7. Egypt, circa 1170–1180. In, e. g., Mishneh Torah: Hilchot Chametz U'Matzah: The Laws of Chametz and Matzah: The Rambam's Text of the Haggadah. Translated by Eliyahu Touger. New York: Moznaim Publishing, 1988. Maimonides. The Eight Chapters on Ethics, chapter 8. Egypt. Late 12th century. In, e. g., The Eight Chapters of Maimonides on Ethics (Shemonah Perakim): A Psychological and Ethical Treatise. Edited, annotated, and translated, with an introduction by Joseph I. Gorfinkle, pages 95–96. New York: Columbia University Press, 1912. Reprinted by Forgotten Books, 2012. Maimonides. The Guide for the Perplexed, part 1, chapters 24, 45– 46; part 2, chapter 35; part 3, chapters 29, 46, 54. Cairo, Egypt, 1190. In, e. g., Moses Maimonides. The Guide for the Perplexed. Translated by Michael Friedländer, pages 33, 58, 61, 224, 318, 359, 397. New York: Dover Publications, 1956. Jacob Anatoli. "Sermon on Wa 'Era: A Homily on Education." First half of 13th century. In Marc Saperstein. Jewish Preaching, 1200–1800: An Anthology, pages 113–23. New Haven: Yale University Press, 1989. Hezekiah ben Manoah. Hizkuni. France, circa 1240. In, e. g., Chizkiyahu ben Manoach. Chizkuni: Torah Commentary. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 2, pages 382–99. Jerusalem: Ktav Publishers, 2013. Nachmanides. Commentary on the Torah. Jerusalem, circa 1270. In, e. g., Ramban (Nachmanides): Commentary on the Torah. Translated by Charles B. Chavel, volume 2, pages 63–99. New York: Shilo Publishing House, 1973. Zohar 2:22a–32a. Spain, late 13th century. In, e. g., The Zohar. Translated by Harry Sperling and Maurice Simon. 5 volumes. London: Soncino Press, 1934. Bahya ben Asher. Commentary on the Torah. Spain, early 14th century. In, e. g., Midrash Rabbeinu Bachya: Torah Commentary by Rabbi Bachya ben Asher. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 3, pages 815–54. Jerusalem: Lambda Publishers, 2003. Jacob ben Asher (Baal Ha Turim). Commentary on the Torah. Early 14th century. In, e. g., Baal Haturim Chumash: Shemos/Exodus. Translated by Eliyahu Touger; edited and annotated by Avie Gold, volume 2, pages 569–607. Brooklyn: Mesorah Publications, 2000. Isaac ben Moses Arama. Akedat Yizhak (The Binding of Isaac). Late 15th century. In, e. g., Yitzchak Arama. Akeydat Yitzchak: Commentary of Rabbi Yitzchak Arama on the Torah. Translated and condensed by Eliyahu Munk, volume 1, pages 331–45. New York, Lambda Publishers, 2001.
Қазіргі заманғы
Исаак Абраванел. Тораға түсініктеме. Италия, 1492 және 1509 жылдар аралығында. Мысалы, Абарбанел: Тораға қатысты таңдалған түсініктемелер: 2-том: Шемос / Exodus. Израиль Лазардың аудармасы мен түсіндірмесі, 85-133-беттер. Бруклин: CreateSpace, 2015 жыл. Ыбырайым Саба. Зерор ха Мор (Мырра түйіршігі). Фес, Марокко, шамамен 1500 жылы. Мысалы, "Тзрор Хамор: Тораға түсініктеме" (Tzror Hamor: Torah Commentary) - рабби Авраам Сабаның. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 3-том, 895-920-беттер. Иерусалим, Ламбда баспасы, 2008. Обадия Бен Якоб Сфорно. Тораға түсініктеме. Венеция, 1567 жыл. Мысалы, Сфорно: Тораға түсініктеме. Тәржіме және түсіндірме жазбалары Рафаэль Пелковиц, 308-бет. Бруклин: "Мезора" баспасы, 1997 жыл. Мұше Әлшіх. Тораға түсініктеме. Сафед, шамамен 1593 жылы. Мысалы, Моше Алшич. Раввин Моше Альшиштың Тора туралы мидрашы. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 2-том, 375-400-беттер. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2000. Шломо Ефрем Лунцшиц. Кли Якар. Люблин, 1602 жыл. Мысалы, Кли Якар: Шемос. Элиу Левин аударған, 1-том, 80-130-бет. Саутфилд, Мичиган: Таргум Пресс/Фелдхайм баспасы, 2002. Авраам Ехошуа Хешел. Тораға түсініктемелер. Краков, Польша, 17 ғасырдың ортасы. "Ханукат Хатора" деп жинақталған. Жазушы: Ханох Хенох Эрзон. Пьотрков, Польша, 1900 жыл. Авраам Ехошуа Хешелдің шығармасында. Ханукас Хатора: Рав Авраам Ехошуа Хешелдің Чумаш туралы мистикалық түсініктері. Аударған: Аврахам Перец Фридман, 125-31-беттер. Саутфилд, Мичиган: Таргум Пресс/Фелдхайм баспасы, 2004. Томас Хоббс. Левиафан, 3:36, 37. Англия, 1651 жыл. К. Б. Макферсонның редакциясында қайта басып шығарылған, 456, 474-беттер. Хармондсворт, Англия: "Пингвин классикасы", 1982. Хаим ибн Аттар. Ор ха Хаим. Венеция, 1742 жыл. Шайим бен Аттарда. немесе Ор Хахаим: Тораға түсініктеме. Елияху Мунк аударған, 2-том, 499-533-бет. Бруклин: Ламбда баспасы, 1999 жыл. Бресловтық Нахман. Ұстаздық. Братслав, Украина, 1811 жылға дейін. Ребе Нахманның Торасында: Бреслов апталық Тора оқу туралы түсінік: Еврей жазбалары. Жариялаған: Хаим Крамер; редактор: Y. Холл, 56-63-бет. Иерусалим: Бреслов ғылыми-зерттеу институты, 2011. Самсон Рафаэль Хирш. Алғашқы бес кітап: Мысырдан шығу. Айзек Левидің аудармасы, 2-том, 63-106-беттер. Гейтсхед: "Judaica Press" басылымының 1999 жылғы 2-ші басылымы. Бастапқыда "Пятикнига" деп жарияланды. Франкфурт, 1867-1878 жылдар. Сэмюэл Дэвид Луццатто (Шадал). Тораға түсініктеме. Падуа, 1871 жыл. Мысалы, Сэмюэл Дэвид Луццатто. Тора түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 2-том, 561-93-беттер. Нью-Йорк: Ламбда баспасы, 2012. Малбим. Тора мен өсиеттер. Варшава, 1874-80. Мысалы, Малбимде: Раббену Меир Лейбуш бен Иехиил Мишель. Тораға түсініктеме. Зви Файердің аудармасы, 4-том, 158-252-беттер. Израиль: М. П. Пресс/Хиллель Пресс, 1984. (1982) деп атады. Ехуда Арий Лейб Альтер. Сефат Емет. Гура Калвария (Гер), Польша, 1906 жылға дейін. "Ақиқат тілі: Сефат Еметтің Тора түсіндірмесі" кітабынан үзінді. Артур Грин аударған және түсіндірген, 87-91-беттер. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1998. 2012 жылы қайта басылған. Герман Коэн. Ақыл-ой діні: Иудаизмнің көздері. Симон Капланның кіріспесімен аударылған; Лео Штраустың кіріспе очерктері, 39-бет. Нью-Йорк: Унгарда, 1972 жыл. "Атланта: Scholars Press" баспасында қайта басылған, 1995 жыл. Бастапқыда басылып шыққан Religion der Vernunft aus den Quellen des Judentums. Лейпциг: Густав Фок, 1919 жыл. Александр Алан Штайнбах. "Димаштық патшайым: Жастарға арналған Киелі кітаптағы 54 әңгіме" (Pentateuch) кітабының әр бөлігіне негізделген, 42-45-беттер. Нью-Йорк: Бехманның еврей кітап үйі, 1936. Бенно Якоб. Киелі кітаптың екінші кітабы: Мысырдан шығу. Лондон, 1940 жыл. Уолтер Джейкобтың аудармасы, 142-280-бет. Хобокен, Нью-Джерси: KTAV баспасы, 1992 жыл. Томас Манн. Жүсіп пен оның ағалары. Джон Вудстың аудармасы, 788-бет. Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 2005. Бастапқыда "Жозеф пен оның бауырлары" деп жарияланды. Стокгольм: Берман Фишер баспасы, 1943. Умберто Кассуто. "Шығу" кітабының түсіндірмесі. Иерусалим, 1951 жыл. Израиль Абрахамс аударған, 76-122-бет. Иерусалим: Магнес баспасы, Еврей университеті, 1967. Элий Мунк. Тораның шақыруы: Мұсаның бес кітабының түсіндірмесі мен түсіндірмесі. Е. С. Мазердің аудармасы, 2-том, 74-111-беттер. Бруклин: "Мезора" баспасы, 1995 жыл. Бастапқыда "Тора дауысы" деп жарияланды. Париж: Самуэль және Одет Леви қоры, 1981. Уолтер Циммерли. "Мен Жаратқан Иемін". "Мен Яхвемін" деген кітапта. Аударған Дуглас В. Стотт; редактор және кіріспе Уолтер Брюггеманн, 1-28-беттер. Атланта: Джон Нокс баспасы, 1982. Бастапқыда басылып шыққан Geschichte und Altes Testament, 179-209-беттер. Дж. С. Б. Мор, 1953 жыл. Роланд де Во. "Құдай есімінің ашылуы" Прокламация мен қатысуда: Гвинн Хентон Дэвис құрметіне көне зерттеулер. Редакторлар: Джон И. Дюрам және Дж. Рой Портер, 48-75-беттер. Лондон: SCM Press, 1970. Зиони Зевит. "Мысырдағы оба оқиғасының рухани және түсіндірмелік редакциясы". The Jewish Quarterly Review, жаңа серия, 66-том, 4-нөмір (1976 сәуір): 193-211-беттер. Марвин Х. Поуп. "Жартас пен бұта арасында, Мысырдан шығу кітабының 7:19-тарауына Угариттің параллелі". Библиялық және Жақын Шығыс зерттеулері: Уильям Сэнфорд Ла Сор құрметіне эсселер. Редактор: Гэри А. Таттл, 146-50-беттер. Гранд-Рапидс, Мичиган: Eerdmans, 1978. Роберт Р. Уилсон, "Фараонның жүрегінің қатаюы". Catholic Biblical Quarterly, 41-том (1-нөмір) (1979): 18-36-беттер. Зиони Зевит. "Он обаға қараудың үш жолы: Олар табиғи апаттар ма, египет құдайларының әлсіздігін көрсету ме, әлде жаратылысты жою ма?". Bible Review, 6-том (3-нөмір) (1980 маусым). Джон Е. Каррид. "Неліктен Құдай Фараонның жүрегін қатайтты?". Bible Review, 9-том (6-нөмір) (1983 қараша/желтоқсан). Джудит Р. Баскин. "Фараонның кеңесшілері: Иов, Иетро және Балам раббиндік және патристикалық дәстүрде". Brown Judaic Studies, 1983. Пинхас Х. Пели. Torah Today: Жазбалармен жаңа кездесу, 59-62-беттер. Вашингтон, округ Колумбия: B'nai B'rith Books, 1987. Марк С. Смит. Құдайдың ерте тарихы: Древней Израильде Яхве және басқа да құдайлар, 4, 8, 66-беттер. Нью-Йорк: HarperSanFrancisco, 1990. Зиони Зевит. "Он обаға қараудың үш жолы: Олар табиғи апаттар ма, египет құдайларының әлсіздігін көрсету ме, әлде жаратылысты жою ма?". Bible Review, 6-том, 3-нөмір (1990). Харви Дж. Филдс. Біздің заманымызға арналған Тора түсіндірмесі: 2-том: Мысырдан шығу және Левит, 17-24-беттер. Нью-Йорк: UAHC Press, 1991. Нахум М. Сарна. JPS Тора түсіндірмесі: Мысырдан шығу: Жаңа JPS аудармасымен дәстүрлі еврей мәтіні, 30-48, 269-беттер. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1991. Нехама Лейбовиц. Шемот (Мысырдан шығу) бойынша жаңа зерттеулер, 114-77-беттер. Иерусалим: Haomanim Press, 1993. Ламбда баспасы, 2010 жылы қайта басылған. Аарон Уилдавски. Ассимиляцияға қарсы бөліну: Иосип әкімшісі және Библиялық Израильдегі діннің саясаты, 14-бет. Нью-Брансуик, Н. Дж.: Transaction Publishers, 1993. Уолтер Брюггеманн. "Шығу кітабы". The New Interpreter's Bible. Редактор: Линдер Е. Кек, 1-том, 731-60-беттер. Нэшвилл: Abingdon Press, 1994. Джудит С. Антонелли. "Элишева". Құдайдың бейнесінде: Тораға феминистік түсініктеме, 146-53-беттер. Нортвейл, Нью-Джерси: Jason Aronson, 1995. Эллен Франкель. Мириамның бес кітабы: Тораға әйелдің түсініктемесі, 102-04-беттер. Нью-Йорк: G. P. Putnam's Sons, 1996. Марк Геллман. "Фараон және бақа". Құдайдың пошта жәшігі: Библиядағы оқиғалар туралы көбірек оқиғалар, 36-43-беттер. Нью-Йорк: Morrow Junior Books, 1996. В. Гюнтер Плаут. The Haftarah Commentary, 131-39-беттер. Нью-Йорк: UAHC Press, 1996. Сорель Голдберг Лоэб және Барбара Биндер Кадден. Тораны оқыту: Түсініктер мен іс-шаралардың қазынасы, 94-99-беттер. Денвер: A. R. E. Publishing, 1997. Уильям Х. С. Пропп. Мысырдан шығу 1-18, 2-том, 261-354-беттер. Нью-Йорк...
Isaac Abravanel. Commentary on the Torah. Italy, between 1492 and 1509. In, e. g., Abarbanel: Selected Commentaries on the Torah: Volume 2: Shemos/Exodus. Translated and annotated by Israel Lazar, pages 85–133. Brooklyn: CreateSpace, 2015. Abraham Saba. Ẓeror ha Mor (Bundle of Myrrh). Fez, Morocco, circa 1500. In, e. g., Tzror Hamor: Torah Commentary by Rabbi Avraham Sabba. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 3, pages 895–920. Jerusalem, Lambda Publishers, 2008. Obadiah ben Jacob Sforno. Commentary on the Torah. Venice, 1567. In, e. g., Sforno: Commentary on the Torah. Translation and explanatory notes by Raphael Pelcovitz, pages 308–27. Brooklyn: Mesorah Publications, 1997. Moshe Alshich. Commentary on the Torah. Safed, circa 1593. In, e. g., Moshe Alshich. Midrash of Rabbi Moshe Alshich on the Torah. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 2, pages 375–400. New York, Lambda Publishers, 2000. Shlomo Ephraim Luntschitz. Kli Yakar. Lublin, 1602. In, e. g., Kli Yakar: Shemos. Translated by Elihu Levine, volume 1, pages 80–130. Southfield, Michigan: Targum Press/Feldheim Publishers, 2002. Avraham Yehoshua Heschel. Commentaries on the Torah. Cracow, Poland, mid 17th century. Compiled as Chanukat HaTorah. Edited by Chanoch Henoch Erzohn. Piotrkow, Poland, 1900. In Avraham Yehoshua Heschel. Chanukas HaTorah: Mystical Insights of Rav Avraham Yehoshua Heschel on Chumash. Translated by Avraham Peretz Friedman, pages 125–31. Southfield, Michigan: Targum Press/Feldheim Publishers, 2004. Thomas Hobbes. Leviathan, 3:36, 37. England, 1651. Reprint edited by C. B. Macpherson, pages 456, 474. Harmondsworth, England: Penguin Classics, 1982. Chaim ibn Attar. Ohr ha Chaim. Venice, 1742. In Chayim ben Attar. Or Hachayim: Commentary on the Torah. Translated by Eliyahu Munk, volume 2, pages 499–533. Brooklyn: Lambda Publishers, 1999. Nachman of Breslov. Teachings. Bratslav, Ukraine, before 1811. In Rebbe Nachman's Torah: Breslov Insights into the Weekly Torah Reading: Exodus Leviticus. Compiled by Chaim Kramer; edited by Y. Hall, pages 56–63. Jerusalem: Breslov Research Institute, 2011. Samson Raphael Hirsch. The Pentateuch: Exodus. Translated by Isaac Levy, volume 2, pages 63–106. Gateshead: Judaica Press, 2nd edition 1999. Originally published as Der Pentateuch uebersetzt und erklaert. Frankfurt, 1867–1878. Samuel David Luzzatto (Shadal). Commentary on the Torah. Padua, 1871. In, e. g., Samuel David Luzzatto. Torah Commentary. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 2, pages 561–93. New York: Lambda Publishers, 2012. Malbim. The Torah and the Commandments. Warsaw, 1874–80. In, e. g., Malbim: Rabbenu Meir Leibush ben Yechiel Michel. Commentary on the Torah. Translated by Zvi Faier, volume 4, pages 158–252. Israel: M. P. Press/Hillel Press, 1984. (1982). Yehudah Aryeh Leib Alter. Sefat Emet. Góra Kalwaria (Ger), Poland, before 1906. Excerpted in The Language of Truth: The Torah Commentary of Sefat Emet. Translated and interpreted by Arthur Green, pages 87–91. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1998. Reprinted 2012. Hermann Cohen. Religion of Reason: Out of the Sources of Judaism. Translated with an introduction by Simon Kaplan; introductory essays by Leo Strauss, page 39. New York: Ungar, 1972. Reprinted Atlanta: Scholars Press, 1995. Originally published as Religion der Vernunft aus den Quellen des Judentums. Leipzig: Gustav Fock, 1919. Alexander Alan Steinbach. Sabbath Queen: Fifty four Bible Talks to the Young Based on Each Portion of the Pentateuch, pages 42–45. New York: Behrman's Jewish Book House, 1936. Benno Jacob. The Second Book of the Bible: Exodus. London, 1940. Translated by Walter Jacob, pages 142–280. Hoboken, New Jersey: KTAV Publishing House, 1992. Thomas Mann. Joseph and His Brothers. Translated by John E. Woods, page 788. New York: Alfred A. Knopf, 2005. Originally published as Joseph und seine Brüder. Stockholm: Bermann Fischer Verlag, 1943. Umberto Cassuto. A Commentary on the Book of Exodus. Jerusalem, 1951. Translated by Israel Abrahams, pages 76–122. Jerusalem: The Magnes Press, The Hebrew University, 1967. Elie Munk. The Call of the Torah: An Anthology of Interpretation and Commentary on the Five Books of Moses. Translated by E. S. Mazer, volume 2, pages 74–111. Brooklyn: Mesorah Publications, 1995. Originally published as La Voix de la Thora. Paris: Fondation Samuel et Odette Levy, 1981. Walther Zimmerli. "I Am Yahweh." In I Am Yahweh. Translated by Douglas W. Stott; edited and introduction by Walter Brueggemann, pages 1–28. Atlanta: John Knox Press, 1982. Originally published in Geschichte und Altes Testament, pages 179–209. J. C. B. Mohr, 1953. Roland de Vaux. "The Revelation of the Divine Name YHVH." In Proclamation and Presence: Old Testament Essays in Honour of Gwynne Henton Davies. Edited by John I. Durham and J. Roy Porter, pages 48–75. London: SCM Press, 1970. Ziony Zevit. “The Priestly Redaction and Interpretation of the Plague Narrative in Exodus.” The Jewish Quarterly Review, new series, volume 66, number 4 (April 1976): pages 193–211. Marvin H. Pope. “Mid Rock and Scrub, A Ugaritic Parallel to Exodus 7:19.” In Biblical and Near Eastern Studies: Essays in Honor of William Sanford La Sor. Edited by Gary A. Tuttle, pages 146–50. Grand Rapids, Michigan: Eerdmans, 1978. Robert R. Wilson, "The Hardening of Pharaoh's Heart." Catholic Biblical Quarterly, volume 41 (number 1) (1979): pages 18–36. Ziony Zevit. "Three Ways to Look at the Ten Plagues: Were They Natural Disasters, A Demonstration of the Impotence of the Egyptian Gods or an Undoing of Creation?" Bible Review, volume 6 (number 3) (June 1980). John E. Currid. "Why Did God Harden Pharaoh's Heart?" Bible Review, volume 9 (number 6) (November/December 1983). Judith R. Baskin. Pharaoh's Counsellors: Job, Jethro, and Balaam in Rabbinic and Patristic Tradition. Brown Judaic Studies, 1983. Pinchas H. Peli. Torah Today: A Renewed Encounter with Scripture, pages 59–62. Washington, D. C.: B'nai B'rith Books, 1987. Mark S. Smith. The Early History of God: Yahweh and the Other Deities in Ancient Israel, pages 4, 8, 66. New York: HarperSanFrancisco, 1990. Ziony Zevit. “Three Ways to Look at the Ten Plagues:Were they natural disasters, a demonstration of the impotence of the Egyptian gods or an undoing of Creation? Bible Review, volume 6, number 3 (1990). Harvey J. Fields. A Torah Commentary for Our Times: Volume II: Exodus and Leviticus, pages 17–24. New York: UAHC Press, 1991. Nahum M. Sarna. The JPS Torah Commentary: Exodus: The Traditional Hebrew Text with the New JPS Translation, pages 30–48, 269. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1991. Nehama Leibowitz. New Studies in Shemot (Exodus), pages 114–77. Jerusalem: Haomanim Press, 1993. Reprinted as New Studies in the Weekly Parasha. Lambda Publishers, 2010. Aaron Wildavsky. Assimilation versus Separation: Joseph the Administrator and the Politics of Religion in Biblical Israel, page 14. New Brunswick, N. J.: Transaction Publishers, 1993. Walter Brueggemann. “The Book of Exodus.” In The New Interpreter's Bible. Edited by Leander E. Keck, volume 1, pages 731–60. Nashville: Abingdon Press, 1994. Judith S. Antonelli. "Elisheva." In In the Image of God: A Feminist Commentary on the Torah, pages 146–53. Northvale, New Jersey: Jason Aronson, 1995. Ellen Frankel. The Five Books of Miriam: A Woman’s Commentary on the Torah, pages 102–04. New York: G. P. Putnam's Sons, 1996. Marc Gellman. "The Pharaoh and the Frog." In God's Mailbox: More Stories About Stories in the Bible, pages 36–43. New York: Morrow Junior Books, 1996. W. Gunther Plaut. The Haftarah Commentary, pages 131–39. New York: UAHC Press, 1996. Sorel Goldberg Loeb and Barbara Binder Kadden. Teaching Torah: A Treasury of Insights and Activities, pages 94–99. Denver: A. R. E. Publishing, 1997. William H. C. Propp. Exodus 1–18, volume 2, pages 261–354. New York: Anchor Bible, 1998. Susan Freeman. Teaching Jewish Virtues: Sacred Sources and Arts Activities, pages 332–46. Springfield, New Jersey: A. R. E. Publishing, 1999. (Exodus 9:30). Exodus to Deuteronomy: A Feminist Companion to the Bible (Second Series). Edited by Athalya Brenner, pages 22, 30–31, 47, 59, 85, 95–96, 98, 100–01, 107, 164, 169. Sheffield: Sheffield Academic Press, 2000. Avivah Gottlieb Zornberg. The Particulars of Rapture: Reflections on Exodus, pages 81–131. New York: Doubleday, 2001. Lainie Blum Cogan and Judy Weiss. Teaching Haftarah: Background, Insights, and Strategies, pages 451–57. Denver: A. R. E. Publishing, 2002. Michael Fishbane. The JPS Bible Commentary: Haftarot, pages 87–93. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2002. Bernhard Lang. "Why God Has So Many Names." Bible Review, volume 19 (number 4) (August 2003): pages 48–54, 63. Robert Alter. The Five Books of Moses: A Translation with Commentary, pages 339–64. New York: W. W. Norton & Co., 2004. Barack Obama. Dreams from My Father, page 294. New York: Three Rivers Press, 1995, 2004. (Moses and Pharaoh). Jeffrey H. Tigay. "What's in a Name? Early Evidence of Devotion Exclusively to Yahweh." Bible Review, volume 20 (number 1) (February 2004): pages 34–43, 47–51. Jeffrey H. Tigay. "Exodus." In The Jewish Study Bible. Edited by Adele Berlin and Marc Zvi Brettler, pages 115–22. New York: Oxford University Press, 2004. Marek Halter. Zipporah, Wife of Moses, pages 245–49. New York: Crown, 2005. Professors on the Parashah: Studies on the Weekly Torah Reading Edited by Leib Moscovitz, pages 94–99. Jerusalem: Urim Publications, 2005. Lawrence Kushner. Kabbalah: A Love Story, page 78. New York: Morgan Road Books, 2006. W. Gunther Plaut. The Torah: A Modern Commentary: Revised Edition. Revised edition edited by David E. S. Stern, pages 379–404. New York: Union for Reform Judaism, 2006. Suzanne A. Brody. "The highest form." In Dancing in the White Spaces: The Yearly Torah Cycle and More Poems, page 76. Shelbyville, Kentucky: Wasteland Press, 2007. James L. Kugel. How To Read the Bible: A Guide to Scripture, Then and Now, pages 40, 54, 205, 216–32, 376, 421, 425. New York: Free Press, 2007. Kenton L. Sparks. “‘Enūma Elish’ and Priestly Mimesis: Elite Emulation in Nascent Judaism.” Journal of Biblical Literature, volume 126 (2007): 635–37. (“Priestly Mimesis in the Exodus Story”). Shmuel Goldin. Unlocking the Torah Text: An In Depth Journey into the Weekly Parsha: Shmot, pages 37–65. Jerusalem: Gefen Publishing House, 2008. The Torah: A Women's Commentary. Edited by Tamara Cohn Eskenazi and Andrea L. Weiss, pages 311–54. New York: URJ Press, 2008. Thomas B. Dozeman. Commentary on Exodus, pages 159–238. Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 2009. Reuven Hammer. Entering Torah: Prefaces to the Weekly Torah Portion, pages 83–88. New York: Gefen Publishing House, 2009. Rebecca G. S. Idestrom. “Echoes of the Book of Exodus in Ezekiel.” Journal for the Study of the Old Testament, volume 33 (number 4) (June 2009): pages 489–510. (Motifs from Exodus found in Ezekiel, including the call narrative, divine encounters, captivity, signs, plagues, judgment, redemption, tabernacle/temple, are considered.). Jhos Singer. “Uncircumcized Lips: Parashat Vaeira (Exodus 6:2–9:35).” In Torah Queeries: Weekly Commentaries on the Hebrew Bible. Edited by Gregg Drinkwater, Joshua Lesser, and David Shneer; foreword by Judith Plaskow, pages 80–84. New York: New York University Press, 2009. Bruce Wells. "Exodus." In Zondervan Illustrated Bible Backgrounds Commentary. Edited by John H. Walton, volume 1, pages 181–98. Grand Rapids, Michigan: Zondervan, 2009. Berel Dov Lerner. “Crying Out About Frogs.” Vetus Testamentum, volume 60 (number 4) (2010): pages 662–63. Jonathan Sacks. Covenant & Conversation: A Weekly Reading of the Jewish Bible: Exodus: The Book of Redemption, pages 41–68. Jerusalem: Maggid Books, 2010. Sam Ernst and Jim Dunn. "A Tale of Two Audreys." In Haven, season 2, episode 1. Entertainment One, 2011. (plagues plot element). Shmuel Herzfeld. "Building a Noble Community." In Fifty Four Pick Up: Fifteen Minute Inspirational Torah Lessons, pages 80–85. Jerusalem: Gefen Publishing House, 2012. Torah MiEtzion: New Readings in Tanach: Shemot. Edited by Ezra Bick and Yaakov Beasley, pages 61–107. Jerusalem: Maggid Books, 2012. Ari Kahn. “Lessons in Leadership.” The Jerusalem Report, volume 25 (number 21) (January 26, 2015): page 47. Jonathan Sacks. Lessons in Leadership: A Weekly Reading of the Jewish Bible, pages 67–71. New Milford, Connecticut: Maggid Books, 2015. David Fohrman. The Exodus You Almost Passed Over. Aleph Beta Press, 2016. Jean Pierre Isbouts. Archaeology of the Bible: The Greatest Discoveries From Genesis to the Roman Era, pages 105–07. Washington, D. C.: National Geographic, 2016. Jonathan Sacks. Essays on Ethics: A Weekly Reading of the Jewish Bible, pages 85–89. New Milford, Connecticut: Maggid Books, 2016. Shai Held. The Heart of Torah, Volume 1: Essays on the Weekly Torah Portion: Genesis and Exodus, pages 134–43. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2017. Steven Levy and Sarah Levy. The JPS Rashi Discussion Torah Commentary, pages 44–46. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2017. Bill Dauster. "Pharaoh’s Administration Offers a Cautionary Tale for Today." Washington Jewish Week. January 11, 2018, page 19. Biblical Archaeology Society Staff. “Exodus in the Bible and the Egyptian Plagues: Can we make sense of the Biblical plagues?” Bible History Daily, March 31, 2020. Andrew Tobolowsky. "The Problem of Reubenite Primacy: New Paradigms, New Answers." Journal of Biblical Literature, volume 139, number 1 (2020): pages 27–45. Leon R. Kass. Founding God's Nation: Reading Exodus, pages 106–59. New Haven: Yale University Press, 2021.