Кіріспе

Bothriechis schlegelii, көбінесе кірпікшелі итті жылан деп аталатын, жылан тұқымдасына жататын улы жыланның бір түрі. Бұл түр Орталық және Оңтүстік Америкаға тән. Шағын және ағаштарда тіршілік ететін бұл түрге түрлі-түсті бояулардың көптеген нұсқалары, сондай-ақ көздің үстіндегі суперцилиарлық қабықшалар тән. Ол жасыл пальмалық итті жыландардың (Bothriechis туысы) ең көп кездесетін түрі. Басқа да кең таралған аттарын төменде қараңыз. Қазіргі уақытта ешқандай қосалқы түрі жарамды деп танылмаған.

Сипаттама

Көз жапырағы жыландары – қарақұйрық жыланының салыстырмалы түрде кішкентай түрі, ересектерінің ұзындығы сантиметрге дейін жетеді, ал әйелдері еркектерге қарағанда ұзын және көлемі әртүрлі болады, олар сантиметрге дейін өсе алады. Көз жапырағының құртқасы, көз жапырағының биязы жыланы, көз жапырағының тау жыланы, Шлегельдің биязы жыланы, көз жапырағы жыланы, Испан тілінде, оның таралу аймасын құрайтын елдердің негізгі тілінде, оның көптеген атаулары бар: бокарака, оропель (алтын түсті нысаны), víbora de pestañas. Бір зерттеуде B. schlegelii терең, көлеңкелі шатқалдарды ұнататыны анықталды. Олар орман төңірегінде сирек кездеседі және уақытының көп бөлігін ағаш бұтақтарында немесе жүзімдерде өткізеді. Көз жапырағы жыландары орманды және бұталы ортада кең таралған. Оларды теңіз деңгейіне жақын, ылғалды жазықтардағы өзен жағалауларындағы өсімдіктерден бастап, тау етегіне дейін, сондай-ақ тау және бұлтты ормандардың биік аймақтарында кездестіруге болады. Олардың тіршілік ететіні туралы мәліметтер бар. Бұл жыландар су көздеріне жақын жерлерде жақсы тіршілік етеді, себебі ол жерде көптеген және әртүрлі азықтар бар, оларға ұсақ құстар, қосмекенділер және бауырымен жорғалаушылар кіреді.

Мінез-құлық

Басқа Bothriechis туыстас түрлері сияқты, B. schlegelii ағаш өміріне бейімделген және жақсы ұстауға арналған құйрығы бар. Ол көбінесе түнгі уақытта белсенді болады, кішкентай кеміргіштер, бақалар, кесірткелер және кішкентай құстармен қоректенеді. Бұл жылан агрессивті емес, бірақ мазалаған жағдайда шабуыл жасауға дайын. Ол жасырын аң аулаушы, ол сезбей жақындаған жемтің өтуін шыдамды күтеді. Кейде ол белгілі бір аң аулау орнын таңдап, құстардың көктемгі қоныс аудару кезінде әр жыл сайын сонда оралады. Зерттеулер көрсеткендей, B. schlegelii уақыт өте келе шабуылдың дәлдігін арттыруға үйренеді. Кейде B. schlegelii (әсіресе жас дарақтары) "құйрықпен әрекет ету" деп аталатын тәсілді қолданады, құрттай қимылдармен құйрығын қозғалтып, мүмкін жемтіні шабуылға жететін қашықтыққа шақырады. Оңтүстік Американың кейбір шағын аудандарындағы жергілікті халық арасында миф бар, соған сәйкес, кірпік жыланы у іздегеннен кейін "кірпіктерін" жыбырлатып, құрбанына көрсетіпті. Бірақ жыландар физиологиялық тұрғыдан мұндай мінез-құлыққа қабілетсіз, себебі оларда қақпақтар жоқ және олар көздерін жұма алмайды.

Құрамы

B. schlegeli улысының ең маңызды компоненттері – ісінудің пайда болуымен, тіндердің зақымдануымен және миотоксикалық әсерімен байланысты фосфолипаза А2, дермонекрозға әкелетін металлопротеаздар, тіндердің зақымдануына себеп болатын L аминоқышқыл оксидазалары, тіндердің зақымдануымен және геморрагиялық диатезбен серин протеазалары, тіндердің зақымдануымен және геморрагиялық диатезбен C типіндегі лектиндер, жасушалардың жасушалық матрицасынан бөлінуіне алып келіп, көпіршіктер мен тромбоциттердің қызметін нашарлататын дизинтегриндер, гипотонияға себеп болатын брадикинин күшейткіш пептидтер, фибриногенді ыдырататын ферменттер, плазминоген активаторлары, протромбин активаторлары, V фактор активаторлары, X фактор активаторлары және антикоагулянттық белсенділік (протромбиназа кешенінің ингибиторларын, тромбин ингибиторларын, фосфолипазаларды және белок C активаторларын қоса).

Клиникалық басқару

Адамды B. schlegelii жыланы шаққанда, шаққан жерде ауырсыну, ісіну және көгеру пайда болады, сирек жағдайда көпіршіктер, жергілікті некроз немесе дефибринация байқалады. Колумбияның солтүстік аймағынан алынған B. schlegelii жыланың уының үлгілерін қолдана отырып жасалған кейбір зерттеулерде, шаққан жерде ауырсыну, жергілікті тіндердің жылдам зақымдануы, ісіну және қабыну реакциялары, одан кейін қан ұю бұзылысы және жедел бүйрек жеткіліксіздігі сияқты жүйелік өзгерістермен сипатталатын классикалық ботроптық улану туралы мәлімделген.

Көбею

Көздеген жылан шамамен екі жасқа келгенде жыныстық пісіліске жетеді, ал овувивипарозды түрлер жылы аймақтарда жыл бойы көбейеді. Бұрын оны "кірпік тау жыланы" деп те атаған.

Қорғау

Көз жапырақтары бар жылан IUCN Қызыл тізімінде бағаланбаған және 2002 жылы CITES III қосымшасынан шығарылған. Қауіп астындағы түрлер тізіміне енбегенімен, олар ағаш өңдеу, егін шаруашылығы және қала құрылысы салдарынан орманды жоюдың күшеюінен мекендеу ортасын жоғалту қаупіне тап болуы мүмкін.