Кіріспе

Көпұлтты көркем гимнаст (туған 1975)

Оксана Александровна Чусовитина (Оксана Александровна Чусовитина; 19 маусым 1975 жылы туған) – өзбек көркем гимнасткасы. Чусовитинаның элиталық гимнаст ретіндегі мансабы үштен астам онжылдыққа созылған. Ол 1988 жылы КСРО жасөспірімдер чемпионатында жеңіске жетті және 1989 жылы халықаралық деңгейде бәсекелесе бастады, оның көптеген қазіргі қарсыластары тіпті туылмаған болатын. Ол сегіз Олимпиада ойынына қатысқан жалғыз гимнаст және Олимпиада ойындарында үш түрлі ұлттық құрама атынан өнер көрсеткен екі әйел гимнасттың бірі: 1992 жылы Біріккен команда, 1996, 2000, 2004, 2016 және 2020 жылдары Өзбекстан, ал 2008 және 2012 жылдары Германия. Ол 8 Олимпиадаға қатысқан 18 спортшының және 6 әйел спортшының бірі. Чусовитинаның элиталық гимнаст ретінде ұзақ өмір сүруі мен тұрақтылығы ерекше құбылыс; спорттың ерекшеліктері мен денеге тигізетін әсері салдарынан, элиталық әйел гимнасттар көбінесе жиырма жасында зейнеткерлікке шығады, ал жиырмадан кейінгі гимнаст тәжірибелі спортшы саналады. Чусовитина сонымен қатар 16 әлем чемпионатында, төрт Азия ойынында және үш Жақсылық ойынында өнер көрсетті. Чусовитина бір турнирдегі ең көп жеке әлем чемпионаты медальдарының рекордын ұстайды (тоғыз, секіруде). Чусовитина ана болғаннан кейін халықаралық жарыстарға оралған азанау әйел гимнасттардың бірі.

Кеңес Одағы

Чусовитина гимнастикамен 1982 жылы айналыса бастады. 1988 жылы, 13 жасында, ол жасөспірімдер арасындағы КСРО чемпионатында көпқырлы сайыста жеңіске жетті. 1990 жылға қарай Чусовитина кеңестік команданың маңызды мүшесіне айналып, түрлі халықаралық жарыстарға қатысу үшін жіберілді. Ол 1990 жылғы Жақсы Ниет ойындарында секіруде алтын медаль жеңіп алды және Жапониядағы 1990 жылғы Дүниежүзілік спорт көрмесінде көпқырлы сайыс пен барлық түрлерде жеңіске жетті, тек тепе-теңдес таяқшадан басқа. Келесі жылы ол 1991 жылғы Әлем чемпионатында едендегі жаттығулар бойынша жеңіске жетіп, секіруде екінші орын алды. 1992 жылы Чусовитина Бірыңғай команда құрамында Олимпиадада өнер көрсетіп, командалық алтын медальді бөлісті және едендегі финалда жетінші орын алды. Ол сондай-ақ Әлем чемпионатында секіруде екінші рет қола медаль жеңіп алды.

Өзбекстан

1992 жылғы Олимпиададан кейін бұрынғы кеңестік гимнасттар өз елдеріне оралғанда, Чусовитина Өзбекстан үшін жарыса бастады және Өзбекстанның бас жаттықтырушысы Светлана Кузнецовамен, сонымен қатар жеке жаттықтырушысымен жаттығуын жалғастырды. Ташкенттегі ұлттық жаттығу орталығының жағдайы Кеңес Одағының "Төңбек көл" жаттығу орталығына қарағанда нашар болғандықтан, Чусовитина ескірген, кейде қауіпсіз емес жабдықтармен жаттықты. Осы қиындыққа қарамастан, ол тұрақты түрде әлемдік деңгейдегі бағдарламаларды орындады. Чусовитина 1993-2006 жылдары Өзбекстан намысын қорғады және 1996, 2000 және 2004 жылғы Олимпиада ойындарында, 1994, 1998 және 2002 жылғы Азия ойындарында, сондай-ақ 1994 және 2001 жылғы Жақсылық ойындарында өзбекстандық спортшы ретінде өнер көрсетті. Осы кезеңде ол Өзбекстан құрамасының ең мықты гимнасткасы болды, халықаралық жарыстарда 70-тен астам медаль жеңіп алды және үш рет Олимпиадаға іліккен. Гимнастикаға қосқан үлесі үшін Чусовитинаға Өзбекстанның Мәдениет және спорт министрлігі "Өзбекстан Республикасының Еңбек сіңірген спортшысы" атағын берді. 2001 жылы ол Халықаралық гимнастика федерациясының (FIG) Спортшылар комиссиясына алғашқы WAG өкілі болып тағайындалды. Сонымен қатар, Чусовитина Ташкенттегі Спорт университетін бітірді. 1997 жылдың соңында Чусовитина Өзбекстанның олимпиадалық күрескері Баходир Кұрбановқа үйленді, оны алғаш рет 1994 жылғы Азия ойындарында (Хиросима) кездестірген. Ұлына жоғары медициналық көмек көрсету үшін Чусовитина және күйеуі "Toyota Cologne" клубының бас жаттықтырушылары Шанна мен Питер Брюггеманнан көмек сұрап, Германияға көшіп барды. Гимнастика жарыстарынан түскен сыйлық ақшаларымен, Брюггеманндардың және халықаралық гимнастика қауымдастығының мүшелерінің көмегімен (қаржы жинап, игілікке жәрдемдесті) Чусовитина Алишерді Кельн университетінің ауруханасында емдеуге мүмкіндік алды. Алишер Кельнде емделіп жатқанда, Чусовитина неміс командасымен жаттықты. Өзбекстан 2003 жылы Чусовитинаны Германия құрамасына қатысуға жіберді. Алайда, үш жылдық тұру талабына байланысты ол бірден Германия азаматтығын ала алмады. 2003-2006 жылдары Германияда жаттықты, бірақ Өзбекстан үшін 2003 және 2005 жылғы әлем чемпионаттарында және 2004 жылғы Олимпиада ойындарында өнер көрсетті. 2003 жылы, әлем чемпионаттарындағы тұңғыш өнер көрсетуінен кейін 12 жыл өткен соң, Чусовитина Анахаймда өткен әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алды. 2007 жылдың шілдесінде ол 2007 жылғы Германия ұлттық чемпионатында жеңіске жетті. Алғашқы Еуропа чемпионатында ол секіруде екінші орын алды. 2007 жылы Штутгартта өткен әлем чемпионатында Чусовитина Германия құрамасына іріктеу кезеңінде 10-шы орынға көтерілуге көмектесті, бұл оларды 2008 жылы Бейжіңде өткен Олимпиада ойындарына толық құраммен қатысуға мүмкіндік берді, онда ол өзінің түріндегі ең егде жастағы спортшы болды. 2008 жылғы Олимпиада ойындарында Германия құрамасы іріктеу кезеңінде 12-орын алды. Чусовитина жеке көп сайыс финалға ілікті, онда ол жалпы есепте тоғызыншы орын алды. Ол сонымен қатар секіру финалға төртінші орынмен іліккен. Секіру финалда ол 15.575 ұпай жинап күміс медаль жеңіп алды. 2012 жылғы Лондон жазғы Олимпиадасына қатысуға ниеттенгені туралы бұрынғы мәлімдемелерге қарамастан, Чусовитина 2009 жылдың сәуірінде ол қазан айында өтетін Гимнастика әлем чемпионатында ғана қатысатынын және одан әрі қатыспайтынын мәлімдеді. Чемпионаттар "жеткілікті" дей келіп, ол тоқтады. Алайда, ол 2010 жылы бірнеше жарыстарға қайта қатысты (оның ішінде 2010 жылғы Хьюстон ұлттық шақыру). Ол 2011 жылғы Еуропа чемпионатында, 2011 жылғы әлем чемпионатында және 2012 жылғы Еуропа чемпионатында күміс медаль жеңіп алды. Чусовитина 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Германия үшін өнер көрсетті. Бұл ойындар Чусовитина үшін алтыншы Олимпиада болды, ол финалға ілікті, онда ол неміс әріптесі Жанин Бергерден кейін бесінші орын алды. Кейін Чусовитина гимнаст ретінде зейнетке шығып, жаттықтырушылыққа көшуі керек еді. Алайда, зейнеткерлікке шығудың орнына, Чусовитина Өзбекстан үшін жарысқа қайта оралды. Ол 2016 және 2020 жылғы Олимпиада ойындарына қатысты. Оның мақсаты – Өзбекстан үшін Олимпиадада секіруден медаль жеңіп алу, өйткені ол Біріккен команда және Германия үшін медальдар жеңіп алған, бірақ туған елі үшін емес.

Соңғы жылдары

2012 жылы зейнетке шығу туралы мәлімдеме жасағанына қарамастан, Чусовитина келесі жылы гимнастикаға оралды және Рио-2016 жазғы Олимпиадасында бәсекелесуді жалғастыру жоспарларын жариялады. 2016 жылдың сәуірінде Рио-де-Жанейрода өткен іріктеу турнирінде Өзбекстан үшін жеке орын сақтап қалды. Риодағы жарыста ол 41 жас 2 айлық шақта Олимпиада ойындарында өнер көрсеткен ең жасы үлкен гимнаст ретінде рекорд орнатты. Сондай-ақ, ол 2012 жылы Болгариялық Йордан Йовчевпен бірге жеті Олимпиадаға қатарынан қатысқан алғашқы және жалғыз гимнаст атанды, бұл көрсеткіш алдыңғы алты Олимпиадалық рекордын басып өтті. 2016 жылғы Олимпиададан кейін Чусовитина 2020 жылы Токиодағы Олимпиадаға қатысу ниетін білдірді. Бірнеше жыл бойы тек қана секіруден жарысқаннан кейін, 2018 жылы ол барлық түрдегі жарыстарға қатыса бастайтынын мәлімдеді. Чусовитина 2019 жылғы әлем чемпионатында Токиоға іріктелу үшін өнер көрсетті. Іріктеу кезінде ол екінші секірісінде және тепе-теңдік тақтасында құлады. Бұл қателіктерге қарамастан, ол көп сайыс қорытындысы бойынша олимпиадаға іріктеудің соңғы орындарының бірін иеленді. 2020 жылғы жазғы Олимпиаданың ашылу салтанатында Өзбекстанның туын алып жүруге таңдалды, бірақ салтанаттан бірнеше сағат бұрын басқа біреуге алмастырылды. 2021 жылдың 25 шілдесінде Токиодағы соңғы жарысында ол секіру финалға ілікпеді. Бастапқыда 2020 жылғы Олимпиада кейінге жылғастырылғаннан кейін зейнетке шығатынын айтса да, Чусовитина кейін COVID-19 пандемиясы салдарынан мерзімі шексізге соққан 2022 жылғы Азия ойындарына дайындыққа қайта оралатынын мәлімдеді. Ол 2022 жылы Дохада өткен әлем кубогінде және Өзбекстанның ұлттық чемпионатында алтын медаль жеңіп алды. Азия ойындарының кейінге жылғастырылуы оның жаттығу жоспарына қалай әсер ететінін сұрағанда, ол 2024 жылы Париж қаласында өтетін Олимпиадаға қатысуды мақсат ететінін айтты. Чусовитина 2022 жылы Дилдора Арипова мен Оминахон Халиловамен бірге кейінге жылғастырылған Ислам ынтымақтастығы ойындарында өнер көрсетті. Олар Түркиядан кейін екінші орынды иеленді. Чусовитина секіруден алтын медаль жеңіп алды.

Епонимді дағдылар

Чусовитинаның "Ережелер жинағында" бес оның атымен аталатын элементі бар.

Аппарат | Атауы | Сипаттамасы | Қиындық деңгейі
------- | -------- | -------- | --------
Секіру тақтасы | Чусовитина | Алға қолмен секіріп, иілген позада алға соққымен 1/1 айналым (360°) | 4.4
Секіру тақтасы | Чусовитина | Алға қолмен секіріп, созылған позада алға соққымен 1½ айналым (540°) | 5.4
Асимметриялық тақталар | Чусовитина | Артқа алып айналым, қол тірегіне өту және қол тірегінде 1/1 айналым (360°) секіру | D
Асимметриялық тақталар | Чусовитина | Алға серпіліп, артқа екі соққы, екінші соққыда 1/1 айналым (360°) | D
Жер еңкеру | Чусовитина Тужикова | Артқа екі соққы, созылған позада 1/1 айналым (360°) | H