Стависки – Польшаның солтүстік-шығысындағы қала. Халық саны, географиялық орны, әкімшілік бөлінісі туралы ақпарат. Kolno және Białystok жанында орналасқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стависки – Польшаның солтүстік-шығысындағы қала, Колоно ауданында, Подляск воеводтығында, Колононың шамамен шығысында және аймақтық астана Белостоктың батысында орналасқан. Стависки – Стависки коммунасының әкімшілік орталығы. 1946 жылдан 1975 жылға дейін әкімшілік тұрғыдан Белосток воеводтығына, ал 1975 жылдан 1998 жылға дейін Ломжа воеводтығына қарады. Қала Дзержбя өзенінің жағасында орналасқан. Польшаның Орталық Статистика басқармасы мәліметтері бойынша, 2008 жылдың 31 желтоқсанында Стависки қаласының халқы 2417 адамды құрады.
Stawiski is a town in northeastern Poland, situated within Kolno County, in Podlaskie Voivodeship, approximately east of Kolno and west of the regional capital Białystok. Stawiski is the administrative seat of Gmina Stawiski. From 1946 to 1975 it belonged administratively to Białystok Voivodeship, and from 1975 to 1998 to Łomża Voivodeship. The town is situated on the Dzierzbia River. According to Central Statistical Office (Poland), the population of Stawiski as of 31 December 2008 was 2,417 persons.
Тарих
Стависки 1407–1411 жылдары құрылған. Шамамен 1688 жылы қала құқығын алды. 1791 жылы Францискан ордені онда монастырь салды. Монахтар 1867 жылы, Ресей империялық үкіметіне қарсы Польшаның қаңтар көтерілісін қолдағандары үшін жаза ретінде, Ставискиден қуылды. Қала 1812 жылы Ресейге қарсы француз жорығы барысында өртеніп, қайтадан жаңартылды. Конгресс Польшасында тері, мата және шляпаларымен танымал сауда және коммерциялық орталыққа айналды. Стависки 1915 жылғы Ресей-Пруссия соғысы кезінде, Польша Республикасының тәуелсіздігі қайта орнатылуға азық болғанда, тағы да толығымен өртеніп кетті. 1920 жылғы шілдеде Польша-Совет соғысы кезінде Польша армиясы онда большевиктермен шайқасты.
Stawiski was established in 1407–1411. It received city rights around 1688. The Franciscan Order built a monastery there in 1791. The monks were expelled from Stawiski in 1867 during the Partitions, as punishment for supporting the Polish January Uprising against the Russian imperial rule. The town was destroyed by fire in 1812 in the course of the French campaign against Russia, and rebuilt again, to become a trade and commercial centre known for its furs, fabrics and hats in Congress Poland. Stawiski burned to the ground once more during the Russian–Prussian war of 1915, soon before the re establishment of the sovereign Republic of Poland. The Polish army fought a battle with the Bolsheviks there in July 1920 during the Polish Soviet War.
Яһуди қауымы
Ставискидегі яһудилер қала тұрғындарынан бөлек өмір сүрген. Яһудилер көптеген өз мекемелерін құрған, соның ішінде синагогтар, еврей мектептері мен кітапханалары. 1932 жылы Стависки халқының 50%-дан астамы, шамамен 2000 адам, яһудилерден тұрды. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға жасалған шабуыл кезінде Стависки бастапқыда Германия әскерлерімен басылып алынды. Бір айлық неміс оккупациясы кезінде неміс сарбаздары яһуди әйелдерін зорлады және яһуди мүліктерін тонады. Яһуди еңбек бригадаларын қадағалауға тағайындалған кейбір поляктар, әскерге шақырылған жұмысшыларды қорлады. Ставискидің дін қызметкері бірнеше неміс сарбазының өліміне яһудилерді кінәлағаннан кейін, немістер бірнеше яһудиді атқылады, кішкентай синагогты немесе, мүмкін, бейт-мидрашты өртеп жіберді және қаланың бір бөлігін өртеді. Немістер денелі жас яһудилерді (және христиандарды) Шығыс Пруссиядағы мәжбүрлі еңбек лагерлеріне депортациялады. Шамамен үш аптадан кейін немістер Ставискиді Кеңес күштеріне тапсырды. Кеңес үкіметі 1941 жылдың маусым айында, «Барбаросса» операциясы кезінде немістер қалаға қайтып келгенге дейін сақталды. Жергілікті поляктар келген немістерді гүлдермен қарсы алды, ал 27 маусымда келген неміс армиясының барлаушылары поляктардың яһудилерге деген жеккөрушілігін байқады. Жергілікті поляктар, көбінесе Кеңес түрмелерінен жақында босатылғандар, немістерден яһудилерден кек алуға рұқсат сұрады және біразын өлтірді. 1941 жылдың шілде айының басында немістер погромды ұйымдастырды, оның барысында темір таяқтармен қаруланған поляк толқыны шамамен 300 яһудиді өлтірді. Кейбір поляктардың әрекеттеріне бұрынғы кеңес жақтастарына кек алу ниеті себеп болды. 1941 жылдың 4-5 шілдесінде қалада неміс «Айнзацкомандосы» болды. 1941 жылдың 10 шілдесінде жақын орналасқан Едвабнеде осыған ұқсас, бірақ кеңінен танымал болған қырқын жасалды.
Jewish life in Stawiski had been separate from that of the rest of the town's inhabitants. The Jews had established many institutions of their own, including synagogues and Jewish schools and libraries. By 1932, over 50% of Stawiski's population, some 2,000 persons, was Jewish. During the Invasion of Poland in September 1939, Stawiski was initially occupied by Germany. During the month long German occupation, German soldiers raped Jewish women and plundered Jewish property. Some Poles who had been ordered to supervise Jewish labor brigades humiliated the conscripted workers. After a Stawiski priest blamed the Jews for the murder of some German soldiers, the Germans executed several Jews, burned down the small synagogue or perhaps a bet midrash, and set fire to part of the town. The Germans deported a group of able bodied male Jews (and Christians) to forced labor camps in East Prussia. After some three weeks, the Germans passed control of Stawiski to Soviet forces. Soviet rule lasted until the Germans returned to the town in June 1941 during Operation Barbarossa. Local Poles welcomed the arriving Germans with flowers, and German army scouts who arrived on 27 June noted the Poles' hatred for Jews. Local Poles, mostly recently released from Soviet prisons, asked German permission to take revenge on the Jews and killed some. In early July 1941 the Germans instigated a pogrom in which Polish mobs armed with iron bars murdered some 300 Jews. Some Poles were motivated by revenge against earlier Soviet supporters. A German Einsatzkommando was present in the town during 4–5 July 1941. A similar, better known, atrocity took place on 10 July 1941 in nearby Jedwabne.
Экономика
Жергілікті экономиканың басты саласы – ауыл шаруашылығы, ол жергілікті өңдеуге арналған егін өндіретін жеке шаруалық фермаларға және нарыққа мал өсіруге негізделген. Ауыл шаруашылығынан өзге, сауда және қызмет көрсету салалары тұрғындардың қажеттіліктерін жабады. Аймақтың экономикасында жұмыс істейтін адамдардың жалпы саны – 3545. Басты жұмыспен қамту салалары бойынша таралу мынадай: Ауыл және орман шаруашылығы – 2304, Өнеркәсіп – 177, Сауда және қызмет көрсету – 727, Білім беру және денсаулық сақтау – 288, Әкімшілік және полиция – 35. 2003 жылы қаланың (және оның төңірегінің) кірісі 4,299 млн злотыйды құрады. Таза табыс 900 000 злотый болды. Дегенмен, коммунаның шығындары сол кезеңде кірісінен асып, 4,679 млн злотыйға жетті. Жалпы кіріс және таза табыс қоршаған ортаны қорғау, су шаруашылығы, қоқыс полигондары, кәріз жүйесі сияқты мемлекеттік сектордағы шығындарға байланысты өзгереді.
The main branch of local economy is agriculture, based on individual arable farms producing crops for local processing as well as raising farm animals for the market. Apart from farming, trade and service industries cover the needs of the inhabitants. The overall number of people employed in the gmina's economy is 3,545. The breakdown of main employment sectors is as follows. Farming and forestry: 2,304. Industry: 177. Trade and services: 727. Education, health services: 288. Administration and policing: 35. The town's revenue in 2003 (including its surroundings) amounted 4.299 mln zloty. Net income was 900,000 zloty. However, expenses of the commune exceeded its profits in that period, and amounted to 4.679 mln zloty. Gross revenue and net profits fluctuate depending on expenditures in the public sector, such as environmental protection, water management, dump disposal, sewers, etc.
Атақты тұрғындар
Стависки – атақты шахматшы Акиба Рубинштейннің туған қаласы. Басты алаңда 1942–1945 жылдары төрт бауырымен бірге Польшаның Жерасты Армиясында күрескен Станислав Стечковский Загончикке ескерткіш қойылған.
Stawiski is the hometown of the famous chess player Akiba Rubinstein. In the main square, there is a monument to Stanisław Steczkowski Zagończyk, who, together with his four brothers, fought in the underground Polish Home Army in 1942–1945.