Кіріспе

Zakopane (Podhale Goral: Zokopane) - Польшаның оңтүстігіндегі қала, Подале аймағының оңтүстік бөлігінде, Татра тауларының етегінде орналасқан. 1975 жылдан 1998 жылға дейін Nowy Sącz воеводиясының құрамында болды; 1999 жылдан бастап Кіші Польша воеводиясының құрамында. 2017 жылғы мәлімет бойынша халқы 27 266 адамды құрады. Zakopane Польша мен Словакия шекарасына жақын, Татра таулары мен Губаловка төбесі арасындағы аңғарда жатыр. Қала теміржол және автомобиль жолдары арқылы облыстың астанасы Краковпен байланысқан. Zakopane теңіз деңгейінен 800–1000 метр биіктікте орналасқан, қаланың орталық бөлігі Круповка және Костюшко көшелерінің қиылысында.

Тарих

Закопане туралы ең алғашқы құжаттар 17 ғасырға дейін жетеді, онда Закописко деп аталатын жайлау сипатталған. 1676 жылы ол 43 тұрғыны бар ауыл болды. 1818 жылы Закопане әлі де дамып жатқан шағын қала еді. Барлығы 340 үй болды, онда 445 отбасы тұрды. Сол кезде Закопане халқы 1805 адамды құрады: 934 әйел және 871 ер адам. Бірінші шіркеу 1847 жылы Юзеф Столарчик салған. 1940 жылдың наурыз айында Кеңес Одағының НКВД және нацистік Гестапо өкілдері Польшадағы қарсылықты басуды үйлестіру үшін Закопанедегі Вилла Тадеуште бір апта кездесті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Закопане Польша мен Венгрия арасындағы құпия байланыс пункті ретінде пайда болды. 1942-1943 жылдары неміс Краков Пляшов концлагерінен 1000 тұтқын тас карьерде жұмыс істеуге жіберілді. 1944 жылы Варшава көтерілісі кезінде немістер мыңдаған варшавалықтарды Прушковтағы Дулаг 121 лагерінен, олар алдымен тұтқындалған жерден, Закопанеге депортациялады. Бұл поляктардың көпшілігі қарттар, аурулар және балалы әйелдер еді.

Климат

Закопанеде ылғалды континенталды климат (Кеппен климаттық жіктелімі: Dfb) бар, оның Польшаның қалған бөлігімен салыстырғанда салыстырмалы суықтығының негізгі факторы – оның биіктігі. Жалпы, температура биіктікке қарай төмендейді, сондықтан Закопане Солтүстік Краковтан суық, себебі Краков Закопанеден төмен жатыр. Биіктік жоғарылаған сайын климат одан да суық болады, сондықтан Каспровый Вирхтың жоғарғы жағында (теңіз деңгейінен жоғары) климат тундраға ұқсас (Кёппен: ET). Ағаш шегі Татра тауларында теңіз деңгейінен шамамен жоғары орналасқан. Қыстар әдетте аязды, бірақ Польша үшін салыстырмалы түрде күннөлді болады – шын мәнінде, Закопане қыста елдегі ең көп күн сәулесін алады. Қар жауын әсіресе биік жерлерде көп, бұл Закопанені Польшадағы ең танымал шаңғы курорттарының біріне айналдырады. Жаздар салқыннан жылыға дейін болады, бірақ сирек қатты ыстыққа жетеді. Жергілікті климаттың ерекшелігі – Татра тауларының солтүстік беткейінде орналасуы. Закопане Карпат тауларының солтүстігіндегі жазықтардағы қалаларға қарағанда едәуір көп жауын-шашын алады, және таулардағыдай, ауа райының күндізден жаңбырлыға дейін кенеттен өзгеруі мүмкін, керісінше де болуы мүмкін. Кейде жергілікті хални деп аталатын жылы фен желдері температураны күрт арттырады, кейде қыста 10 °C (50 °F) жоғары көтеріледі. Ең жоғары және ең төмен температуралар тиісінше 1956 жылдың 1 ақпанында және 2013 жылдың 8 тамызында тіркелді; ең суық күндік максималды температура 1956 жылдың 1 ақпанында тіркелді, ал ең жылы күндік минималды температура 1992 жылдың 29 тамызында тіркелді.<! | дерек көзі 2 = Meteomodel.pl (рекордтар, салыстырмалы ылғалдылық 1991–2020), Weather Atlas (UV)

Спорт

Татра таулары жаяу жүргіншілер, шаңғышылар, тау шаңғысымен жүрушілер және альпинистер арасында танымал мақсатты жер.

Тау-кен көтеру

Татра тауларында жақсы белгіленген жаяу жүру жолдары бар, және ұлттық саябақ ережелеріне сәйкес, жаяу жүрушілер осы жолдардан шығуға болмайды. Көптеген жолдар, әсіресе жаз айларында, тығырықтап толы болады. Жоғары Татра таулары тау шаруашылығымен айналысуға өте жақсы мүмкіндіктер ұсынады (X UIAA деңгейіне дейін). Жазда найзағай мен қардың екеуі де таушылар үшін қауіпті болуы мүмкін, және ауа райы жылдам өзгеріп кетуі мүмкін. Күн күркіреуі түстен кейін жиі болады. Қыс айларында қардың қалыңдығы бірнеше метрге жетеді.

Шаңғы спорты

Қыс мезгілінде, әсіресе Рождество мен ақпан айларында, мыңдаған адам Закопанеге шаңғы тебу үшін келеді. Ең танымал шаңғы тебу аймақтары – Каспровый Виерх және Губаловка. Қаланың төңірегіндегі ормандарда көлденең шаңғы тебуге арналған бірнеше жол бар. Закопане 1929, 1939 және 1962 жылдары жүздік шаңғыдан әлем чемпионатын, 1956, 1993 және 2001 жылдары қысқы Универсиаданы, биатлоннан әлем чемпионатын, бірнеше шаңғыдан секіру әлем кубоктарын, сондай-ақ бірнеше скандинавиялық және альпілік шаңғыдан Еуропа кубоктарын қабылдады. 1939 жылы Альпілік шаңғыдан екінші әлем чемпионаты өтті, ол Альп тауларынан тыс өткен алғашқы және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі соңғы ресми әлем чемпионаты болды. Закопане 2006 жылғы қысқы Олимпиада ойындарын және 2011 және 2013 жылғы Альпілік шаңғыдан әлем чемпионатын өткізуге талпыныс жасады, бірақ сәтті болмады.

Футбол

Закопанеде екі футбол клубы бар, олардың бірі – 2007 жылы ZKP Zakopane және Jutrzenka Zakopane клубтарының бірігуі нәтижесінде құрылған KS Zakopane. Қазіргі уақытта клуб Б классы лигасының Подхале II тобында өнер көрсетеді. Олардың ойындары Оркана көшесі, 6-дағы жайға орналасқан стадионда өтеді. 2015/2016 маусымда "Закопане" футбол клубы қайта құрылды. 2015/16 маусымында ZKP ойыншылары Подхале C класына өтуге мүмкіндік беретін орынды жеңіп алғандықтан, қазір Подхале B классы лигасында ойнап жатыр.