Картузы: Тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Картузи (қашуб тілінде Kartuzë, Kartëzë немесе Kartuzé; бұрын Karthaus) – Польшаның солтүстігінде орналасқан қала, тарихи Шығыс Померания (Померелия) аймағында жатыр. Померания воеводствосының Картузи округінің орталығы болып табылады.

Географиялық орналасуы

Картузи Гданьск қаласының батысында және Лемборк қаласының оңтүстік-шығысында, теңіз деңгейінен шамамен орташа биіктіктегі платода орналасқан. Радуне көлімен бөлінетін плато Балтық теңізінің ең биік бөліктерін құрайды. Бұл көлдің батысында Лёба, Слюпия және Буковина өзендерінің бастауларының ең биік нүктелері орналасқан. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1920 жылы Версаль келісімінің ережелері күшіне енген кезде Картузи қайта құрылған Польша Республикасына қайта қосылды, онда ол Померания воеводствосындағы Картузи округінің орталығы болды және 1923 жылы қала құқықтары берілді. Екінші дүниежүзілік соғысты бастарған Польшаға жасалған шабуылдан кейін Картузи Германияның билігіне басып алынды, онда ол жаңадан құрылған Рейхсгау Данциг провинциясының бөлігі ретінде басқарылды, Батыс Пруссия, Regierungsbezirk Данциг. 1939 жылдың қыркүйек айының ортасында SS Wachsturmbann "Eimann" және Einsatzkommando 16, Intelligenzaktion Pommern аясында жергілікті поляктарды жаппай тұтқындау және қырғын жасау үшін қалаға кірді. 1939 жылдың қыркүйегінде Картузи және округтен 4000-ға жуық поляк тұтқындалды. Сол айда көптеген жергілікті соғысқа дейінгі поляк белсенділері, сондай-ақ теміржол, пошта және сот қызметкерлері Сомонино және Взгорже Вольности ауылындағы ормандарда қаза тапты, ал Картузи маңындағы орманда 10 поляк діни қызметкері өлтірілді (қараңыз: Польшадағы католик шіркеуін нацистердің қуғын-сүргіні). Картузи орманында Егиертово ауылының поляктары да өлтірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Картузи Қызыл Армиямен басып алынып, кейін Польшаға қайтарылды. Картузи кашубтардың мәдени орталығы болып табылады. 1947 жылдан бері Кашубия мұражайында Кашубия және оның тұрғындарына байланысты көптеген экспонаттар бар. Қалалық әкімдік сонымен қатар "Ремустың өмірі мен оқиғалары" кітабының авторы, Картузиде бір уақыт медицинамен айналысқан және мұнда жерленген доктор Александр Майковскийдің құрметіне бюст орнатты. 2010 жылы осы жерде Кашуб бірлігі күні тойланды. 2010 жылдың 28 наурызында XIV ғасырлық колледж шіркеуінде өткен қасиетті миссадан кейін, қара және сары түсті тулары бар түрлі-түсті аймақтық киімдердегі кашубтар №2 мектеп командасының Wybicki Estate-ына дейін көшелер арқылы шеру жасады, онда негізгі мерекелік шаралар өтті. Қала 1975 жылдан 1998 жылға дейін Гданьск воеводдығының әкімшілік бөлігі болды.

Kartuzy is located about west of Gdańsk and south east of the town of Lębork on a plateau at an altitude of approximately above sea level in the average. The plateau, which is divided by the Radaune lake, comprises the highest parts of the Baltic Sea Plate. In the west of this lake are the highest points of the headwaters of rivers Łeba, Słupia and Bukowina at an altitude of up to A hill in the south of the lake is high. When after World War I the regulations of the Treaty of Versailles became effective in 1920, Kartuzy was reintegrated into the re established Polish Republic where it was the seat of the Kartuzy County within the Pomeranian Voivodeship and in 1923 it was granted town rights. After the invasion of Poland, which started World War II, Kartuzy was occupied by Germany, where it was administered as part of the newly formed province of Reichsgau Danzig West Prussia, Regierungsbezirk Danzig. In mid September 1939 the SS Wachsturmbann "Eimann" and Einsatzkommando 16 entered the town to carry out mass arrests and massacres of local Poles as part of the Intelligenzaktion Pommern. Around 4,000 Poles from Kartuzy and the county were arrested in September 1939. That same month, many local pre war Polish activists, as well as railway, post and court employees, were murdered in massacres in the forests in Gmina Somonino and at the Wzgórze Wolności, while 10 Polish priests were murdered in the forest near Kartuzy (see: Nazi persecution of the Catholic Church in Poland). Poles from the village of Egiertowo were also murdered in the Kartuzy forest. At the end of World War II Kartuzy was captured by the Red Army and afterwards it was restored to Poland. Kartuzy has long been a cultural center of the Kashubians. Since 1947 a Kashubian Museum has featured numerous exhibits connected to Kashubia and its inhabitants. The town has also set up a bust to honor Dr. Aleksander Majkowski, author of The Life and Adventures of Remus, who practiced medicine in Kartuzy for a time and is buried here. In 2010, the Kashubian Unity Day was held here. On March 28, 2010, after the Holy Mass in the fourteenth century collegiate church, Kashubes in colorful regional costumes with black and yellow flags passed through the streets to the Team of Schools No. 2 for Wybicki's Estate where the main celebrations were held. The town was administratively part of the Gdańsk Voivodeship from 1975 to 1998.

Елтаңба

Картузидің гербін доктор Александр Майковский жасады және ол 1923 жылдың 31 қаңтарында қалалық кеңес бекітті. Гербі көк фонда қара Кашуб грифіні мен жеті күміс жұлдызды бейнелейді.

Спорт

Жергілікті футбол клубы – Картусия Картузи, 1923 жылы құрылған. Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.