Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд математигі (1550–1617), осы атқа ие басқа адамдар
Scottish mathematician (1550–1617)
other people with the same name
Джон Нейпер Мерчистондық (/ˈneɪpɪər/; 1 ақпан 1550 – 4 сәуір 1617), «Таңғажайып Мерчистон» деген лақап атымен белгілі, шотланд жер иесі, математик, физик және астроном болған. Ол Мерчистонның 8-ші ларды болды. Оның латынша аты Иоанн Непер еді. Джон Нейпер логарифмдерді ашқандығымен ең жақсы танымал. Ол сондай-ақ «Нейпер сүйектерін» ойлап тапты және ондық үзілісті арифметика мен математикада кеңінен қолдануға енгізді. Нейпердің туған жері, Эдинбургтағы Мерчистон мұнарасы қазір Эдинбург Нейпер университетінің құрамына кіреді. Эдинбургтің батыс жағындағы Сент-Кутберт шіркеуінде оған ескерткіш орнатылған.
John Napier of Merchiston ('/n//eɪ//p//i//ər/; 1 February 1550 – 4 April 1617), nicknamed Marvellous Merchiston, was a Scottish landowner known as a mathematician, physicist, and astronomer. He was the 8th Laird of Merchiston. His Latinized name was Ioannes Neper. John Napier is best known as the discoverer of logarithms. He also invented the so called "Napier's bones" and made common the use of the decimal point in arithmetic and mathematics. Napier's birthplace, Merchiston Tower in Edinburgh, is now part of the facilities of Edinburgh Napier University. There is a memorial to him at St Cuthbert's at the west side of Edinburgh.
Өмір
Нейпидің әкесі Мерчистон қамалының сэр Арчибальд Нейпирі болса, анасы саяхаткер және судья Фрэнсис Ботуэллдің қызы, Оркни епискобы болған Адам Ботуэллдің қарындасы Джанет Ботуэлл еді. Арчибальд Нейпир Джон Нейпир дүниеге келгенде 16 жаста болған. Нейпирдің Еуропада қай университетке қабылданғаны белгісіз, бірақ 1571 жылы Шотландияға оралғанда ол грек тілінде еркін сөйлеген, ал бұл тіл сол кезде Еуропа университеттерінде жиі оқытылмайтын еді. Сондай-ақ, оның осы кезеңде Париж немесе Женеваның жетекші университеттеріне түскені туралы ешқандай жазба қалмаған. 1571 жылы 21 жастағы Нейпир Шотландияға оралып, 1574 жылы Гартнесте қамалды сатып алды. 1608 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Нейпир отбасымен бірге Эдинбургтегі Мерчистон қамалына көшіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. Оның Эдинбург қаласында, Корольдік жолдан тыс, Бортвик көшесінде де мүлкі болған. 7 маусым 1596 жылы Нейпир «Құпия өнертабыстар, осы күндері аралды қорғау үшін пайдалы және қажетті» деген мақала жазды. Онда ол қашықтықтан кемелерге қарсы қолданылатын екі түрлі күйдіретін айна, артиллерияның ерекше түрі және мылтықтан қорғайтын металл арба туралы сипаттайды. Нейпир 67 жасында Мерчистон қамалындағы үйінде подаграның салдарынан қайтыс болды. Ол Эдинбургтегі Сент-Джайлс шіркеуінің маңына жерленді. Парламент үйін салу үшін Сент-Джайлс шіркеуінің маңы жойылғаннан кейін, оның денесі Эдинбургтің батыс жағындағы Сент-Кутберт шіркеуінің солтүстік жағындағы жер астына көшірілді. Бұл есептеуді жеңілдетуге арналған механикалық құралдарды ұсынды. Сонымен қатар, Нейпир математикадағы соңғы жаңалықтардың, әсіресе простаферез, ондық бөлшектер және символдық индекс арифметикасының, есептеуді қысқарту мәселесін шешудегі әлеуетін мойындады. Ол көптеген тәжірибешілердің күрделі есептеулерді көбінесе тригонометрия аясында жасайтынын түсінді. Сондықтан, логарифмдік қатынасты дамытумен қатар, Нейпир оны тригонометриялық контекстке енгізді, осылайша оның маңыздылығын арттырды.
Napier's father was Sir Archibald Napier of Merchiston Castle, and his mother was Janet Bothwell, daughter of the politician and judge Francis Bothwell, and a sister of Adam Bothwell who became the Bishop of Orkney. Archibald Napier was 16 years old when John Napier was born. It is not known which university Napier attended in Europe, but when he returned to Scotland in 1571 he was fluent in Greek, a language that was not commonly taught in European universities at the time. There are also no records showing his enrollment in the premier universities in Paris or Geneva during this time. In 1571, Napier, aged 21, returned to Scotland, and bought a castle at Gartness in 1574. On the death of his father in 1608, Napier and his family moved into Merchiston Castle in Edinburgh, where he resided the remainder of his life. He had a property within Edinburgh city as well on Borthwick's Close off the Royal Mile. On 7 June 1596 Napier wrote a paper Secret inventions, profitable and necessary in these days for defence of this island. He describes two kinds of burning mirror for use against ships at a distance, a special kind of artillery shot, and a musket proof metal chariot. Napier died from the effects of gout at home at Merchiston Castle at the age of 67. He was buried in the kirkyard of St Giles in Edinburgh. Following the loss of the kirkyard of St Giles to build Parliament House, his remains were transferred to an underground vault on the north side of St Cuthbert's Parish Church at the west side of Edinburgh. that offered mechanical means for facilitating computation. In addition, Napier recognized the potential of the recent developments in mathematics, particularly those of prosthaphaeresis, decimal fractions, and symbolic index arithmetic, to tackle the issue of reducing computation. He appreciated that, for the most part, practitioners who had laborious computations generally did them in the context of trigonometry. Therefore, as well as developing the logarithmic relation, Napier set it in a trigonometric context so it would be even more relevant.
Нейпер сүйектері
Оның Mirifici Logarithmorum Canonis Descriptio (1614) еңбегінде 57 беттік түсіндіру материалы және тригонометриялық функциялардың табиғи логарифмдерін тізімдейтін 90 беттік кестелер бар. Оның логарифмдерді ойлап табуы Грэшам колледжінде жылдам тарады, ал белгілі ағылшын математигі Генри Бриггс 1615 жылы Нейперге сапар жасады. Олар талқылаған мәселелердің бірі – Нейпердің логарифмдерін қайта масштабтау болды, онда қазір e деп аталатын математикалық тұрақтының болуы (дәлірек айтқанда, e-нің үлкен дәрежеге көтерілгенінің 10-ға жуық толық санға дейін дөңгеленгені) практикалық қиындық тудырды. Не Нейпер, не Бриггс бұл тұрақты е-ні ашқан жоқ; бұл ашылу ондаған жылдардан кейін Якоб Бернулли жасады. Нейпер Бриггске түзетілген кестелерді есептеуді тапсырды. Логарифмдер арқылы қол жеткізілген есептеудегі прогресс, дәрежелі сандардың керісі немесе экспоненциалдық жазу, қолмен есептеуді едәуір жылдамдатып берді. Бұл астрономия, динамика және физиканың басқа да салаларындағы болашақ ғылыми жетістіктерге жол ашты. Нейпер одан әрі үлес қосты. Ол Саймон Стивеннің ондық нотациясын жетілдіріп, бөлшек бөлігін бөлу үшін нүктені (.) енгізді. Фибоначчи қолданған торлы көбейтуді, оның Нейпер сүйектерін (нөмірленген таяқшалар жиынтығын пайдаланатын көбейту құралы) енгізу арқылы ыңғайлырақ етті. Нейпер көбінесе оқшауланған түрде жұмыс істеген болуы мүмкін, бірақ ол өзінің досы Джон Крейгпен хат алмасқан Тихо Брагемен байланыста болды. Крейг 1590 жылдары Брагеге логарифмдердің ашылуын хабарлады (атауы кейін пайда болды); Энтони а Вудтан келген, мүмкін толыққанды дәлелдемесі жоқ, әңгімеге сәйкес, Нейпер Крейгтен Брагенің ізбасары Лонгомонтан ұқсас бағытта жұмыс істеп жатқаны туралы ақпарат алған. Крейгтің Пауль Виттихтің синус функциясының көбейту формуласын қосу арқылы азайтуға мүмкіндік беретін тригонометриялық теңдіктерді пайдаланатын әдісіне қатысты жазбалары бар екені көрсетілді.
His work Mirifici Logarithmorum Canonis Descriptio (1614) contained fifty seven pages of explanatory matter and ninety pages of tables listing the natural logarithms of trigonometric functions. His invention of logarithms was quickly taken up at Gresham College, and prominent English mathematician Henry Briggs visited Napier in 1615. Among the matters they discussed were a re scaling of Napier's logarithms, in which the presence of the mathematical constant now known as e (more accurately, e times a large power of 10 rounded to an integer) was a practical difficulty. Neither Napier nor Briggs actually discovered the constant e; that discovery was made decades later by Jacob Bernoulli. Napier delegated to Briggs the computation of a revised table. The computational advance available via logarithms, the inverse of powered numbers or exponential notation, was such that it made calculations by hand much quicker. The way was opened to later scientific advances, in astronomy, dynamics, and other areas of physics. Napier made further contributions. He improved Simon Stevin's decimal notation, introducing the full stop (.) as the delimiter for the fractional part. Lattice multiplication, used by Fibonacci, was made more convenient by his introduction of Napier's bones, a multiplication tool using a set of numbered rods. Napier may have worked largely in isolation, but he had contact with Tycho Brahe who corresponded with his friend John Craig. Craig certainly announced the discovery of logarithms to Brahe in the 1590s (the name itself came later); there is a story from Anthony à Wood, perhaps not well substantiated, that Napier had a hint from Craig that Longomontanus, a follower of Brahe, was working in a similar direction. It has been shown that Craig had notes on a method of Paul Wittich that used trigonometric identities to reduce a multiplication formula for the sine function to additions.