Кіріспе

Pantherophis жыландар туысы – Солтүстік Американың орталық және шығыс аймақтарына ендемик улы емес колбридтер жыландарының туысы. Оған Солтүстік Американың егеуқыр жыландары, түлкі жыландары және жүгері жыландары кіреді. 10 мойындалған түрі бар бұл туыс алғаш рет 16,3 миллион жыл бұрын Орта миоценде табылған. Олар – субокуляр қабықтары жоқ ірі құрлықтағы жылан туысы. Алғашқыда Elaphe туысына жатқызылған, филогенетикалық зерттеулер бұл таксонның Pituophis-ке жақын екенін көрсетті. Барлық жыландар сияқты, Pantherophis – міндетті фаунивор, оның рационы кішкентай сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділер, тіпті жәндіктерден тұрады. Көптеген түрлердің сақталу статусы "қауіпсіз" деп саналса да, кейбір түрлердің көптеген жергілікті популяциялары азайған, ал кейбір аймақтарда олар федералды түрде қорғалатын жануарлар тізіміне енген. Жүгері жыланы (P. guttatus) – қолмен өсірілген жануарлардың көп болуы, оларға аз күтім қажеттілігі, тыныш мінезі және түрлі түсті морфтарының болуы себепті танымал үй жануары. Pantherophis-тің басқа түрлері де үй жануарлары саудасында кездеседі, бірақ жүгері жыланындай танымал емес.

Өңірдің ерекшеліктері

Pantherophis туысына жататын түрлер – денесін қысып өлтіруге бейімделген ірі құрлықта тіршілік ететін жыландар. Pantherophis-тің ерекшелігі – оның клоакалық пластинасы екіге бөлінгендігі. Денесінің айналасында 30-дан астам арқалық қабықша қатары орналасқан, олардың кемінде біразы, бірақ әлсіз болса да, тік қабырғалы. Барлық түрлерде көздің астындағы қабықшалар жоқ.

Таксономия

Pantherophis таксономиясы зерттеудің күрделі саласы болды. Бұл туысты 1843 жылы австриялық зоолог Леопольд Фитцингер атады, ал типтік түрі – Pantherophis guttatus. Бірақ көп ұзамай бұл туыс Елафе туысының кіші синонимі деп есептелді, ол Ескі әлемге тән туыс. Дегенмен, гемипендердің морфологиясы, тіс құрылысы және қабықшаның құрылымы Жаңа әлем түрлерінің Питуофис туысына (гофер жыландары, қарағай жыландары және бұқа жыландары) жақын екенін көрсетті. Келесі молекулалық зерттеулер Питуофис пен Солтүстік Американың Елафе түрлері арасындағы туысқандық байланысты растады, нәтижесінде Pantherophis туысы қайта жандандырылды. Бұл екі туыс, сондай-ақ Лампропельтис сияқты Солтүстік Америкаға ендемик басқа да бірнеше таксондар Лампропельтини тайпасына жатады. Таксономиялық тұрақтылықты сақтау мақсатында, жоғарыда аталған кейбір субтуыстар тиісті туыстарға қайта қарастырылуда. Алайда, әртүрлі жылан таксондарының арақатынасын зерттеген ірі масштабты молекулалық ағаштар бұл тұжырымды қолдамады.

Филогения

Pantherophis түрлерінің бір-бірімен байланысы әдетте Pantherophis және Mintonius субжанрларын туыс таксондар ретінде көрсетеді, ал Scotophis тұқымның бастауы болып табылады. Төменде осы тұқымдағы түрлердің кеңінен қолдау тапқан филогенетикалық ағашы келтірілген. Pantherophis Fitzinger тұқымдасы, 1843. Scotophis субжанры Baird & Girard, 1853. Ғылыми атауы. Жалпы атауы. Географиялық таралуы. Суреті. Pantherophis bairdi (Yarrow, 1880). Бейрдтің егеуқұйрық жыланы. АҚШ-тың оңтүстік-батысы және жапсарлас Солтүстік-шығыс Мексика. Pantherophis obsoletus (Say, 1823). Батыс егеуқұйрық жыланы немесе Техас егеуқұйрық жыланы. Миссисипи өзенінің батысы, шығыс және оңтүстік Айовадан оңтүстікке қарай Миссури және Арканзас арқылы батыс Луизианаға дейін, батысқа қарай шығыс Техасқа дейін, солтүстікке қарай Оклахома және шығыс Канзас арқылы оңтүстік-шығыс Небраскаға дейін. Pantherophis alleghaniensis (Holbrook, 1836). Шығыс егеуқұйрық жыланы. АҚШ, Флоридадағы Апалачикола өзенінің шығысы, Джорджиядағы Чаттахучи өзенінің шығысы, Аппалачи тауларының шығысы, солтүстікке қарай оңтүстік-шығыс Нью-Йорк және батыс Вермонт, шығыс Пенсильвания, Мэриленд, Оңтүстік Каролина, Солтүстік Каролина, Джорджия, оңтүстікке Флорида кілтіне дейін. Pantherophis spiloides (A. M. C. Duméril, Bibron & A. H. A. Duméril, 1854). Орталық егеуқұйрық жыланы немесе сұр егеуқұйрық жыланы. АҚШ-тың шығыс және орталық бөлігі, Аппалачи тауларының батысы және Миссисипи өзенінің шығысы. Mintonius субжанры Collins & Taggart, 2008. Pantherophis ramspotti Crother, White, Savage, Eckstut, Graham & Gardner, 2011. Батыс түлкі жыланы. АҚШ, Миссисипи өзенінің батысы. Pantherophis vulpinus (Baird & Girard, 1853). Шығыс түлкі жыланы. АҚШ-тың Шығыс Ұлы көлдер аймағы, сондай-ақ Канаданың жапсарлас батыс Онтарио аймағы. Pantherophis Fitzinger, 1843. Pantherophis guttatus (Linnaeus, 1766). Тұқымдық жылан. АҚШ-тың оңтүстік-шығысы және орталығы. Pantherophis emoryi (Baird & Girard, 1853). Ұлы жазықтықтардың егеуқұйрық жыланы. АҚШ, Миссуриден Небраскаға дейін, Колорадоға дейін, оңтүстікке Техасқа және солтүстік Мексикаға дейін.

Ескерту: Осы тізімде, жақшадағы екі атаулы авторлық құқық, түрлер бастапқыда Pantherophis тұқымынан өзге тұқымда сипатталғанын көрсетеді.

Қалған қалдықтар

Пантерофистің палеонтологиялық жазбасы орта миоценнен жоғарғы плейстоценге дейін созылады. Қазіргі кезде кездесетін кейбір түрлерінің қазба қалдықтарынан өзге, Солтүстік Америкада кайнозойдың екінші жартысында Pantherophis-тің шашыраңқы қалдықтары табылды. Негізді қалдықтарынан тек үш қазба түрі ғана сипатталған. Ерте плиоценге жататын P. buisi, Scotophis кіші түрінің алғашқы түрі болуы мүмкін, ал P. kansensis – Palaeoelaphe кіші түрінің жалғыз түрі, оның мойын омыртқалары Mintonius кіші түріне ұқсас. P. nebraskensis тағы бір жарамды түр болған, бірақ ол P. kansensis-тің кіші аталымы (junior synonym) саналады.