Кіріспе

Жамму және Кашмир штаты, Үндістан
Үндістандағы муниципалитет

Бұл қала бұрын Варахамула деп аталған. Атауы санскрит тіліндегі екі сөзден туындайды: Вараха (жабайы шошқа) және Мула (тамыр/ бастау). 1947 жылы Кашмирге пакистандық тайпалардың шабуылынан зардап шегуге дейін қала маңызды қалалық елді мекен және сауда орталығы болған. Қазір Барамулла Солтүстік Кашмирдегі бизнес пен білімнің маңызды орталығы болып табылады.

Шығу тегі

Барамулла атауы санскрит тіліндегі Варахамуладан (वराहमूल) туындайды, ол "шошқаның тісі" деген мағына беретін вараха (шошқа) және мула (түбір немесе терең) сөздерінің қосындысы. Индуизм мифологиясына сәйкес, Кашмир аңғары бір кезде Сатисарас (санскрит тілінде Парвати көлі) деп аталған көл болған. Ежелгі индуистік мәтіндерде бұл көлде Жалдбхава (яғни "судан пайда болған") деген демон тұрғандығы айтылады, содан соң Вишну құдайы шошқа түріне еніп, Варахамула тауына соққы берген. Осының нәтижесінде көлден су ағуға арна ашылды. Көне заманда қазіргі Барамулла Варахмулаксетра немесе Варахаксетра деп аталған. Алғашқыда ол Хувискапураның (қазіргі Үшкүр) шеткі ауданы болған. Вишну құдайының шошқа бейнесі – Адиварахамен байланысты болғандықтан, ол өте қасиетті орын саналған. Осының салдарынан Лалитадитя Муктапида, (патшайым) Сугандха және Ксемагупта билік еткен кезеңде, Вишнуға табыну гүлденген IX және X ғасырларда көптеген храмдар мен монастырлар салынған.

Ежелгі және ортағасырлық

Кейбір деректер бойынша, Барамулла қаласын б.з.д. 2306 жылы Раджа Бхимсина құрған. Барамуллаға көптеген саяхатшылар келген, соның ішінде Қытайдан келген Сюаньцзян және британдық тарихшы Муркрафт. Мұғал императорлары Барамуллаға қызығушылық танытқан. 1508 жылы Пахил арқылы аңғарға кірген император Акбар Барамуллада бірнеше күн болды. "Тарих-и Хасан" бойынша, император келген кезінде қала әсемделіп безендірілген. Император Жахангир 1620 жылы Кашмирге сапары барысында Барамуллада болды. Барамулланың бастапқыда-ақ діни маңызы болған. Индуистік Тиртха және буддистік Вихарлар (монастырлар) қаланы индустар мен буддистер үшін қасиетті жер еткен. 15 ғасырда мұсылмандар үшін де маңызды болып саналды. 1421 жылы серіктерімен бірге аңғарға келген Сәйід Жанбаз Уали Барамулланы өзінің миссиясының орталығы ретінде таңдап, кейіннен сол жерде жерленді. Оның мазары аңғардың түкпір-түкпірінен зияратшыларды тартады. 1620 жылы сикхтердің алтыншы гуруы Шри Харгобинд қалаға келді. Барамуллада индустар, мұсылмандар, буддистер және сикхтер тату-тәтті өмір сүріп, қаланың мәдениетіне үлес қосты. Барамулла 1947 жылдың 27 қазанына дейін солтүстік Кашмир мен Джамму (княздық мемлекет) және Кашмир аңғарындағы (Равалпинди-Мурри-Музаффарабад-Барамулла тас жолы бойында) ең көне және маңызды қала болып келді. 1947 жылдың 26 қазанында Махараджа қол қойған қосылу шарты бойынша, қала Индияға өткізілді. Қала Барамулла ауданының орталығы болып табылады.

1947 жылдың қазаны

Пакистанның Оңтүстік Вазиристан аймағындағы паштун тайпалары Кашмирді жаулап алу мақсатымен Кашмирге шабуыл жасады. Олар 1947 жылғы 22 қазанда Равалпинди – Мурри – Музаффарабад – Барамулла тас жолымен жылжыды. Оларға азаматтық киім киген пакистандық әскерилер де көмектесті. Мұзаффарабад 1947 жылғы 24 қазанда түсті, ал ертеңіне әскерлер Барамулланы басып алды. Барамулладағы Сатрина, Будгамдағы Ичама және Атна ауылдары үндістандық сикхтер тарапынан басқыншыларға қарсы күресу үшін таңдалды. Сикхтердің қарсыласуының арқасында шабуылшылар Шринагар әуежайына уақтылы жетіп, оны басып ала алмады. Олардың кешігуі үндістан армиясының Патиала полкіне әуежайға қондырып, шабуылшыларды кері шегіндіруге мүмкіндік берді. Шабуылшылар Шринагар әуежайына жол бойында Сент-Джозеф ауруханасында христиан миссионерлерінен сегіз әйел мен медбикелерді өлтірген деген айып бар. 27 қазан күні таңертең Үндістан Делиден Шринагар әуежайына әскерлерді жеткізді, ал тайпалық күштер әлі де Барамуллада халықты мазалап, тонап жүрген кезде.

Соңғы жылдары

Барамуллада 1947 жылдан бері жол желісі жақсартылды, сондай-ақ жақсы білім беру мүмкіндіктері құрылды. Желім өзеніндегі көпірлер өзеннің солтүстік жағалауындағы ескі қала мен оңтүстік жағалаудағы жаңа қаланы байланыстыру үшін салынды (немесе жоспарлануда). Ескі қаладағы тұрғындарды жаңа қалаға көшіру арқылы қала жаңартуға әрекет жасалды. Барамулланың орталық бөлігі – сауда орталықтары мен жақсы тұрғын үйлерге ие дамыған аудан. Барамулла теміржол арқылы Шринагар, Анантнаг, Қазигунд және Банихал қалаларымен байланысты.

География

Барамулла Джелум өзенінің ең жоғары нүктесінде орналасқан. Барамулла ауданы шығысындағы Хушальпора ауылынан батысындағы Бонияр ауылына дейін созылады. Ескі қала өзеннің солтүстік жағасында, ал жаңа қала оңтүстік жағасында орналасқан. Олар бес көпірмен байланысқан, оның ішінде Гүлнар саябағы мен Деван Багты жалғастыратын аспалы көпір де бар. Тағы бес көпір салынуда немесе жоспарлануда. Бір көпір Ханпора және Дрангбал аудандарын қосады. Ескі қала тығыз қоныстанған және жаңа қаладан кіші. Мемлекеттік кеңселер, ауруханалар, автобус станциясы және көптеген басқа да мекемелер жаңа қалада орналасқан. Барамулла теміржол станциясы жаңа қаланың шығыс жағында, өзен жанында орналасқан. Ескі қаладан тыс, өзен Хаданияр жерінде (полиция бас штабының жанында) екі салаға бөлініп, Эко-парк деп аталатын аралды құрайды. Барамулла 34.2° солтүстік ендік және 74.34° шығыс бойлықта орналасқан. Оның орташа биіктігі 1593 метрді құрайды.

Климат

Барамуллада қоңыржай климат, суық, қарлы қыстары мен жылы жаздары болады.

Демография

Барамулла – Джамму және Кашмир штатының халық саны бойынша төртінші қаласы. Барамулланың ескі қаласы Шер-е Хас, ал жаңа қаласы Үлкен Барамулла деп аталады. 2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Барамулланың халқы 71 434 адамды құрады. Алты жастан жоғары адамдардың сауаттылық деңгейі 79,6% (ерлер – 87,3%, әйелдер – 70,6%) болды.

Білім

Сент-Жозеф мектебі – Кашмирдегі ең көне миссионерлік мектептердің бірі. Басқа да танымал мектептер: Дели мемлекеттік мектебі, Арифен үздік мектебі, Барамулла мемлекеттік мектебі, GD Goenka мемлекеттік мектебі, Dagger Parivar мектебі, Beacon House мектебі, екі Ханфия үлгілік орта мектебі: Делина B және Ушкура, Budding Bloom эксперименталды мектебі, Исламия орта мектебі, Гуру Нанак Дев мектебі, Faizan мемлекеттік мектебі және тағы да басқалары. Барамуллада көптеген мемлекеттік мектептер бар. Жоғары орта мектептер – бұл аралық колледждер деп аталады. Барамулланың ескі қаласында ұлдар мен қыздарға арналған жеке жоғары орта мектептер бар, сондай-ақ бір жоғары орта мектеп орналасқан. Барамуллада Kendriya Vidyalaya, Шахкотта Navodaya Vidyalaya және Sainik (әскери) мектебі бар, олардың барлығы Орта білім беру кеңесімен (Central Board of Secondary Education) байланысты. Барамуллада ерлер мен әйелдерге арналған жеке мемлекеттік колледждер, сондай-ақ аудандық ауруханамен байланысты медициналық колледж бар. Кашмир университетінің солтүстік кампусы Барамулла қаласының шетінде орналасқан, ал инженерлік колледж ашылған. CIIIT – Кашмир аңғарындағы жалғыз институт, ол Барамулланың Каниспора ауданында орналасқан.

Барамуллада 2012 жылы құрылған мемлекеттік Барамулла политехникалық колледжі бар. Ол Барамулла қаласының Каниспора ауданында орналасқан. Политехникалық колледж электр инженериясы және сәулет салалары бойынша үш жылдық дипломдық курстарды оқытады. Барамулла мемлекеттік медициналық колледжі 2018 жылдың тамыз айынан бастап қалыпты сабақтарды бастады.

Денсаулық сақтау

Барамуллада аудандық медициналық аурухана және аудандық мал дәрігерлік аурухана бар, онда радиология (рентген) және ультрадыбыстық тексерулер жасалады. Мал дәрігерлік аурухананың жаңа ғимараты салынып жатыр, ол аяқталуға жақын және үй жануарларына арналған жабық бөлімдері бар. Аудандық медициналық аурухана 300 төсектік және барлық мамандықтар бойынша қызмет көрсетеді. Барамуллада ана мен балаға арналған жеке "Сент-Джозеф" ауруханасы бар. Ол 1921 жылы ашылған және халықтың толық қанағаттануын қамтамасыз ете отырып, үздіксіз жұмыс істеп келеді. Барамулла мемлекеттік медициналық колледжі 2018 жылы ашылып, 2019 жылы бірінші курс студенттерімен жұмысын бастады.

Экопарк

Экопарк Барамулла қаласынан Уриге қарай жол бойында, Джелум өзенінің ортасындағы аралда орналасқан. Оған ағаштан жасалған көпір арқылы жете аласыз. Бұл саябақты J&K Tourism Development Corporation қазіргі заманғы құрылымдар мен табиғи әсемдікті үйлестіре отырып дамытқан. Бұл экологиялық туризм паркі фонда таулармен, аралдың бойымен ағатын Джелум өзенімен және жасыл, күтіммен бапталған, әдемі ағаш үйлермен көркейген бақтарды ұсынады. Барамулладағы көрілуге лайықты ең жақсы орындардың бірі және жергілікті тұрғындар үшін, әсіресе жазғы кештерде танымал демалыс орны. Сондай-ақ, канат жолы жобасы және Экопаркті кеңейту жоспарлануда.

Ури мен Музаффарбадтан

Мұзаффарабадтан Барамуллаға дейінгі жол Джелум өзенінің жанымен созылады. Пәкістан тарапында ол "Сринагар жолы" деп белгілі. Бұл жол Мұзаффарабадтағы Домел көпірінен басталып, Шектіуридегі Бақылау Сызығындағы (LOC) шекаралық өтпелі пункте аяқталады. Ол Бақылау Сызығынан өтіп, Барамулланың батысындағы Ури қаласынан өтеді және NH 1 ұлттық тас жолы болып табылады. Уриден Барамуллаға дейінгі жолдың алғашқы бөлігі өзен жағалауымен жүрмейді, бірақ қалған бөлігі көркем, орманды тау етегі мен тік жарлардан өтеді. Жол 2005 жылы автобуспен бақыланатын сапарлар үшін қайта ашылды, бірақ 2019 жылы қайта жабылды.

Купварадан Уотергам арқылы

Барамулла Купварамен Ұлттық NH 701 тас жолы арқылы байланысты. Бұл Барамулладан Тангдарға дейінгі 130 шақырымдық жол, ол Ватергам және Хандвара қалаларынан өтеді. Барамулладан Ватергамға дейінгі қашықтық 15 шақырым, ал Барамулладан Хандвараға дейінгі қашықтық 29 шақырым. Купварадан Барамуллаға дейінгі қашықтық 47 шақырымды құрайды.

Ауа

Шринагардағы Шейх-ул-Алам халықаралық әуежайы ең жақын әуежай, оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан; ал штаттың қысқы астанасы Джаммудағы әуежай.

Пойыз

Барамулла – 2009 жылдың қазанында ашылған ұзын Банихал-Сринагар-Барамулла темір жолының соңғы стансасы. Бұл темір жол Пир-Панжал таулары арқылы ұзын Банихал темір жол туннелінен өтіп, Шринагар, Қазигунд және Банихал қалаларымен байланысады. Жамму-Барамулла желісін Үндістан темір жол желісімен қосу жоспарлануда. Алыс қашықтыққа жүретін пойыздар үшін ең жақын темір жол терминалы – Катра, шамамен оңтүстікке қарай орналасқан.