Кіріспе
Экологиядағы ұғым. Адам мен қоршаған ортаның байланысқан жүйесі (сонымен қатар адам және табиғаттың байланысқан жүйесі немесе CHANS) адам жүйелері (мысалы, экономикалық, әлеуметтік) мен табиғи (мысалы, гидрологиялық, атмосфералық, биологиялық, геологиялық) жүйелер арасындағы динамикалық екі жақты өзара әрекеттестікті сипаттайды. Бұл байланыс адам мен қоршаған ортаның эволюциясын енді жеке, оқшауланған жүйелер ретінде қарастыруға болмайды деген ойды көрсетеді. CHANS зерттеулері салыстырмалы түрде жаңа болғандықтан, ол әлі толыққанды ғылыми салаға айналмаған. Кейбір зерттеу бағдарламалары адам экологиясы, экологиялық антропология, қоршаған орта географиясы, экономика және тағы басқа салалардағы перспективаларды пайдаланады және оларға негізделген. Керісінше, басқа зерттеу бағдарламалары, мысалы, Критикалық аймақ ғылымы, күрделі бейімделу жүйелері, күрделілік экономикасы, динамикалық жүйелер теориясы және жер ғылымдары саласындағы теориялық жетістіктерге сүйене отырып, талдамалық және сандық модельдерді дамытуға бағытталған, көбірек сандық теориялық базаны құруды мақсат етеді. Бір жағынан, барлық CHANS бағдарламалары әлеуметтік және табиғи ғылымдарда дамыған дәстүрлі зерттеу әдістерінен асып түсу қажеттігін мойындайды, себебі олар CHANS-те жиі кездесетін жоғары дәрежедегі сызықтық емес динамиканы мөлшерлеу үшін жеткіліксіз. CHANS-ты зерттеудің кейбір түрлері әлеуметтік ғылымдарды экологиялық ғылымдардан бөлуге бейімделген дәстүрлі зерттеу бағдарламаларын қайталайды.
A coupled human–environment system (known also as a coupled human and natural system, or CHANS) characterizes the dynamical two way interactions between human systems (e. g., economic, social) and natural (e. g., hydrologic, atmospheric, biological, geological) systems. This coupling expresses the idea that the evolution of humans and environmental systems may no longer be treated as individual isolated systems. As CHANS research is relatively new, it has not yet matured into a coherent field. Some research programs draw from, and build on, the perspectives developed in trans disciplinary fields such as human ecology, ecological anthropology, environmental geography, economics, as well as others. In contrast, other research programs, such as Critical Zone science, aim to develop a more quantitative theoretic framework focusing on the development of analytical and numerical models, by building on theoretical advances in complex adaptive systems, complexity economics, dynamical systems theory, and the earth sciences. To some extent, all CHANS programs recognize the need to move beyond traditional research methods developed in the social and natural sciences, as these are not sufficient to quantify the highly nonlinear dynamics often present in CHANS. Some research into CHANS emulates the more traditional research programs that tended to separate the social from the ecological sciences.
Тарих
"Адам мен қоршаған ортаның біріккен жүйелері" деген тіркес 1999 жылдан бері қолданылып келеді, онда әлеуметтік және табиғи жүйелер ажырамас екені айтылған. "2007 жылы АҚШ Ұлттық ғылым қоры "Табиғи және адам жүйелерінің динамикасы" атты тұрақты бағдарлама құрды". Ұлттық ғылым қоры "Табиғи және адам жүйелерінің динамикасын" зерттеуге 2001-2005 жылдары "Айырмалы күрделілік" бағдарламасы шеңберіндегі "Арнайы бәйге" аясында қаржы бөлді, ал 2007 жылы бұл бағдарлама ресми мәртебе алды.