Кіріспе
Ағылшын тумасы австралиялық бағбан (1927–2021) Питер Джозеф Кундалл (1 сәуір 1927 – 5 желтоқсан 2021) – ағылшын тумасы австралиялық бағбан, табиғатты қорғаушы, автор, хабар таратушы және телеарна тұлғасы. Ол Тасманияның Тамар аңғарында тұрды және 2008 жылға дейін, 81 жасқа дейін, ABC телеарнасының "Австралия бақшасы" бағдарламасын жүргізді. 1967 жылдан бастап ол әлемдегі алғашқы бау-бақша сұрақ-жауап радио сегментін ұсынды деп есептеледі. 2007 жылы "Тасманиядағы табиғатты, әсіресе жабайы жерлерді қорғау және теледидар мен радиода бау-бақша бағдарламаларын жүргізуші ретінде бау-бақша шаруашылығына қызмет еткені үшін" Австралия орденінің мүшесі атанды. Кундалл – эколог және бейбітшіл болды. Ол австралиялық бағбандардың арасында кеңінен танылды. 2008 жылғы Reader's Digest журналында өткізілген сауалнамада 100 ең сенімді австралиялықтың арасында сегізінші орынды иеленді.
Peter Joseph Cundall, (1 April 1927 – 5 December 2021) was an English born Australian horticulturalist, conservationist, author, broadcaster and television personality. He lived in Tasmania's Tamar Valley, and until 2008, at the age of 81, presented the ABC TV program Gardening Australia. Starting in 1967, he presented what is believed to be the world's first gardening talkback radio segment. He was made a Member of the Order of Australia in 2007 "For service to the environment, particularly the protection of wilderness areas in Tasmania, and to horticulture as a presenter of gardening programs on television and radio." Cundall was an environmentalist and pacifist. He became a household name to Australian gardeners. In a 2008 issue of Reader's Digest, he came eighth in a poll of the 100 most trusted Australians.
Ерте өмір және әскери қызмет
Кунделл 1927 жылдың 1 сәуірінде Англияның Манчестер қаласында алты баланың екіншісі ретінде кедей отбасында, "кедейлердің ең кедейінде" дүниеге келді. Оның екі бауыры кішкентай кезінде қайтыс болды. Әкесі алкоголик болғандықтан анасын жиі ұрып-соқты. Бұл Кунделлді өмір бойына алкогольден бездірді. Ол католик мектебінде білім алды, бірақ оқытылған догмаларға ешқашан сенбеді. Сүт тасымалдаушы және трамвай жүргізушісі болып жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында Кунделл Ұлыбритания армиясының парашютшілер полкіне қосылды. Соғыстан кейін Франция, Австрия, Германия, Италия және Югославиядағы, сондай-ақ Таяу Шығыстағы Мысыр мен Палестинадағы Британдық мандаттағы әртүрлі елдерде дислокацияланды. Осы сапарлар барысында ол көптеген жеке және қоғамдық бақтар мен саябақтарды аралап, түрлі климаттық жағдайларда өсімдіктер мен ландшафттық дизайндар туралы білім алды. Босатылған концлагерьде де болды, онда көрген-естігендері оған терең әсер етті. Жапонияда бір жарым жыл тұрып, жапон бақшаларын жобалау және тас бақшалар құруды зерттеді. Көптеген танымал бақшалар мен бонсай өсіру орындарына барып, 1945 жылы атом бомбасынан кейін қайта құрылыс жұмыстары жүріп жатқан Хиросимада салынып жатқан жаңа бақшаларды үнемі қадағалап отырды. Сонымен қатар, ол көптеген солшыл саяси және экологиялық ұйымдарды митингілер мен шараларда сөз сөйлеп қолдады. Ол бейбітшілік жақтасы және белсенді экологиялық қозғалыс өкілі болды. Франклин бөгетінің салынуын тоқтату үшін күресте Тасманияның жабайы табиғат қоғамының төрағасы болды және Белл Бэй целлюлоза комбинатының құрылысына қарсы науқан жүргізді. 2003 жылы мыңдаған австралиялықтармен бірге Австралияның Ирак соғысына қатысуына наразылық білдірді. 2009 жылдың 19 қарашасында Кунделл Тасмания штатының парламенті алдындағы баспалдақтан кетуден бас тартқандықтан полициямен ұсталды. Ол Гуннс Белл Бэй целлюлоза зауытына қарсы наразылық танытып отырды. 2010 жылдың 3 ақпанында Парламент үйінен алыстау туралы полиция бұйрығын орындамағандығы айыбына кінәсін жоққа шығарды. Соттан кейін ол Гуннсты және целлюлоза зауытын мақұлдаған саясаткерлерді жемқорлыққа қатысқан деп айыптады. 2011 жылдың 11 ақпанында сот оны кінәлі деп тапты, бірақ жазадан босатып, сот шығындары үшін шамамен 47 австралиялық доллары айыппұл салды. Айыппұл төленгеніне қарамастан, ол "Гуннстың Тасманиядағы целлюлоза зауытына қарсы бейбіт наразылықты жалғастыра беретініне" уәде берді.
Бау-бақша және телерадио хабарларын тарату
1956 жылы Австралия армиясынан кеткеннен кейін Кундалл Тасманияға көшіп барды, онда ол жеке бау-бақша және ландшафт дизайнымен айналысатын кәсіпорын ашты, Тасманияда бақшаларды жобалап, құрылысын жүргізді. Осы кезеңде ол Тасмания мен Викториядағы көптеген мектептердің, ауруханалардың, университеттердің, зауыттардың, қонақүйлердің, сауда орталықтарының және жеке бақшалардың ландшафттық дизайнын жасауға маманданған. 2008 жылдың 18 маусымында ол Тасмания Корольдік ботаникалық бағында «Австралияның бағбандығы» бағдарламасының соңғы эпизодын түсірді. Оның соңғы эфирі 2008 жылдың 26 шілдесінде ABC телеарнасында көрсетілді. «Австралияның бағбандығы» бағдарламасындағы тұрақты жұмысынан кейін Кундалл ABC бағдарламасының «Жәрдем керек» сегментінде 2009 жылдың 11 қыркүйегінде аденокарциномадан зардап шеккен Майкл Карсон мен оның әйелі Димпнаға үйінің ауласындағы көкөніс бағын қайта жаңартуға көмектесті. Сегмент түсірілгеннен бір ай өткен соң Карсон аурудан көз жұмды. Кундалл 2011 жылдың 25 шілдесінде ABC-нің Q+A бағдарламасының қатысушысы болды.
Кейінгі өмірі
Gardening Australia-дан зейнетке шыққаннан кейін, Кунделл Mercury және Weekly Times газеттерінде, сондай-ақ ABC Organic Gardener Magazine журналында бау-бақша жазушысы болып жұмысын жалғастырды. Ол бау-бақшашыларға кеңес бере отырып, негізінен өзінің көкөніс бақшасы туралы жазды. 2018 жылдың маусым айында Кундалл 87 жасында глаукома диагнозы қойылғанын және ақырында көру қабілетін жоғалтатынын мәлімдеді. 2019 жылға дейін радиода үздіксіз 50 жыл хабар таратумен айналысып, жаңа жылдың басында зейнеткерлікке шықты. Кундалл 2021 жылдың 5 желтоқсанында қысқа аурудан кейін 94 жасында дүние салды. Оның бірінші некесінен төрт ұлы, екінші әйелі Тинадан екі ұлы мен бір өгей ұлы болды. Ол Тинамен 1980 жылы үйленген. 2007 жылы "Тасманиядағы табиғатты, әсіресе жабайы аймақтарды қорғау және теледидар мен радиода бау-бақша бағдарламаларын жүргізуші ретінде бау-бақша шаруашылығына қызмет еткені үшін" Австралия орденінің мүшесі атанды. 2009 жылы Тасмания штатының "Жыл австралиялы" атағын иеленді. 1994 жылы Кундалл Save the Children қорының елшісі болып тағайындалды.