Клайв Джеймс: Австралиялық жазушының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Австралиялық жазушы және хабаршы (1939–2019)

Клайв Джеймс (туған Вивиан Леопольд Джеймс; 7 қазан 1939 – 24 қараша 2019) – австралиялық сыншы, журналист, хабаршы, жазушы және лирик, ол 1962 жылдан 2019 жылы қайтыс болғанға дейін Ұлыбританияда өмір сүрді және жұмыс істеді. Ол мансабын әдеби сынға маманданғаннан кейін 1972 жылы The Observer газетінің теледидар сыншысы болып жұмыс істеді, онда ол еңкейіп, бей-жай юморымен танылды. Осы кезеңде ол ақын және сатирик ретінде жеке беделге ие болды. Ол Ұлыбританияда алдымен теледидар үшін жазушы ретінде, кейіннен өзінің жеке бағдарламаларында, соның ішінде теледидардағы бағдарламасында танымал болды.

Ерте өмір

Джеймс Вивиан Леопольд Джеймс Сиднейдің оңтүстігіндегі Когараха қаласында дүниеге келді. Бала кезінде оған атын өзгертуге рұқсат берілді, себебі "Вивьен Ли Скарлетт О’Хара рөлін ойнағаннан кейін, ол қалай жазылса да, қыздың аты болып кетті". Ол 1942 жылғы "Бұл бәрінен де жоғары" фильміндегі Тайрон Пауэр кейіпкерінің есімін – "Клайвты" таңдады. Джеймстің әкесі, Альберт Артур Джеймс, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтарқа тұтқынға алынды. Ол тұтқын лагерінен аман қалғанымен, Окинавадан Манилаға бара жатқан американдық B-24 ұшағы тайфунның құйрығына ұшырап, Тайваньның оңтүстік-шығыс тауларына құлап, қаза тапты. Ол Гонконгтағы Сай Ван соғыс зиратында жерленген. Кейін Джеймс өзінің өміріндегі барлық еңбектерінің бастауы әкесінің өлімінде екенін айтты. Джеймс жалғыз бала болғандықтан, оны Сиднейдің Когараха және Джаннали қалаларындағы фабрика жұмысшысы анасы (Минора Мэй, туған тегі Дарк) тәрбиеледі. Ол бірнеше жыл ағылшын әжесімен бірге өмір сүрді. Ол Сидней техникалық орта мектебінде (Сидней ер балалар орта мектебіне стипендия алғанына қарамастан) және Сидней университетінде білім алды, онда 1957-1960 жылдары ағылшын тілі мен психологияны оқыды және "Сиднейлік серпіліс" – либертариандық интеллектуалдық субмәдениетпен байланысты болды. Университетте ол студенттік газетке, "Honi Soit" газетіне материалдар жазды және студенттік одақтың жылдық ревюін қойды. 1961 жылы ағылшын тілінен бакалавр дәрежесін алып бітірді. Бітірген соң Джеймс "The Sydney Morning Herald" газетінде журнал бетіне редактордың көмекшісі болып бір жыл жұмыс істеді. Лондондағы алғашқы үш жылында ол австралиялық кинорежиссер Брюс Бересфордпен (естеліктерінің алғашқы үш томында "Дейв Далзиел" кейіпкері ретінде суреттелген) бір пәтерде тұрды, австралиялық суретші Брет Уайтлидің көршісі болды, Барри Хамфризбен танысты ("Брюс Дженнингс" кейіпкері ретінде суреттелген) және түрлі, кейде сәтсіз қысқа мерзімді жұмыстар істеді: металл жұмысшысы, кітапхана көмекшісі, фотоархивші және нарық зерттеушісі. Кембридждегі замандастарының арасында Гермен Грир (естеліктерінің алғашқы үш томында "Роман Рэнд" деп аталған), Саймон Шама және Эрик Идл болды. Оқу материалдарын оқудан қатаң бас тартқанымен (бірақ ағылшын және шетелдік әдебиеттерді кеңінен оқыған), Джеймс 2:1 бағасымен бітірді, бұл ол күткеннен жақсы болды, және Перси Биш Шелли туралы докторлық диссертациясын бастады. Ол кейде аяусыз болды, ал мақаладан алынған үзінділер үш кітапта жарияланды – "Түн ортасына дейін көріністер", "Кристалл қап" және "Қорапқа жабысқан" – және ақырында жинақтама, "Теледидарда". Ол Ұлыбритания, Австралия және АҚШ-тағы газеттерге, журналдарға және мерзімді басылымдарға әдеби сын жазды, соның ішінде "Австралия кітап шолуы", "The Monthly", "The Atlantic", "The New York Review of Books", "The Liberal" және "The Times әдеби қосымшасы". Джон Гросс Джеймстің "Шағын сүйістердің қырауы" атты эссесін Оксфорд эсселер кітабына (1992, 1999) енгізді. "Метрополитен критик" (1974) – әдеби сынның алғашқы жинағы, одан кейін "Геркулес тіректерінде" (1979), "Көлбеулер елінен" (1982), "Тексастағы жыланжаршылар" (1988), "Ұйдағы жүзуші" (1992), "Біз сөйлесеміз" (2001), "Танымның мәні" (2005) және "Мәдени амнезия" (2007) – қазіргі мәдениет, тарих және саясаттағы 100-ден астам маңызды тұлғалардың шағын интеллектуалдық өмірбаяндары жинағы жарық көрді. Гуманизмді, либералды демократияны және әдеби анықтықты қорғаған бұл кітап "The Village Voice" журналының 2007 жылғы үздік кітаптарының тізіміне енді. 2009 жылдың маусымында тағы бір эсселер жинағы, "Маятниктің бүліктері" жарық көрді. Ол сондай-ақ "The Observer" журналы үшін жазған саяхаттық шығармалар жинағын "Flying Visits" деп атады. 2014 жылдың ортасына дейін ол "The Daily Telegraph" газетінің сенбілік санында "Review" бөлімінде апта сайынғы теледидар сын-қағаздарын жазды. Ол төрт пародиалық поэма жариялады: "Фелисити Фарктың БАҚ еліндегі тағдыры: моральдық поэма" (1975), "Перегрин Прюкктің Лондон әдеби әлемі арқылы паломдығы" (1976), "Британия Брайттың Вестминстер шөлдіктеріндегі алаңдаушылығы" (1976) және "Чарльз Шармингтің Таққа апаратын жолдағы қиындықтары" (1981), және бір ұзақ автобиографиялық эпос, "Аспандағы өзен" (2018). 1970 жылдары ол Пит Аткинмен бірге алты ән альбомына қатысты. Джеймс "Midnight Voices" тобының өзінің мансабының лирикалық жазу аспектісін кеңінен танытудағы маңыздылығын мойындады. 1997 жылдың қарашасында ол былай деп жазды: "Менің өзімнің тағдырымның түн ортасындағы дауыстарының бірі Пит Аткиннің музыкасы болуы – менің өмірімдегі бақыттардың бірі". 2013 жылы ол Дантедің "Құдайлық комедиясын" аударды. Түпнұсқаның терцина римасын аудау үшін төрттіктерді қолданған бұл жұмыс австралиялық сыншылар тарапынан жақсы қабылданды. "The New York Times" газеті үшін жазған Джозеф Луцци бұл аударма "Inferno" трагизмдерін толыққанды жеткізе алмайды, бірақ "Purgatorio" және "Paradiso" теологиялық және ойлы бөлімдерінде жақсы нәтиже береді деп санайды.

James was born Vivian Leopold James in Kogarah, a southern suburb of Sydney. He was allowed to change his name as a child because "after Vivien Leigh played Scarlett O'Hara the name became irrevocably a girl's name no matter how you spelled it". He chose "Clive", the name of Tyrone Power's character in the 1942 film This Above All. James' father, Albert Arthur James, was taken prisoner by the Japanese during World War II. Although he survived the prisoner of war camp, he died when the American B 24 carrying him and other freed allied POWs ran into the tail of a typhoon en route from Okinawa to Manila, and crashed into the mountains of southeastern Taiwan. He was buried at Sai Wan War Cemetery in Hong Kong. James would later state that his life's works originated in his father's death. James, an only child, was brought up by his mother (Minora May, née Darke), a factory worker, in the Sydney suburbs of Kogarah and Jannali, living some years with his English maternal grandfather. He was educated at Sydney Technical High School (despite winning a bursary award to Sydney Boys High School) and the University of Sydney, where he read English and Psychology from 1957 to 1960, and became associated with the Sydney Push, a libertarian intellectual subculture. At university, he contributed to the student newspaper, Honi Soit, and directed the annual students' union revue. He graduated with a Bachelor of Arts with Honours in English in 1961. After graduation, James worked for a year as an assistant editor for the magazine page at The Sydney Morning Herald. During his first three years in London, he shared a flat with the Australian film director Bruce Beresford (disguised as "Dave Dalziel" in the first three volumes of James's memoirs), was a neighbour of Australian artist Brett Whiteley, became acquainted with Barry Humphries (disguised as "Bruce Jennings") and had a variety of occasionally disastrous short term jobs: sheet metal worker, library assistant, photo archivist and market researcher. His contemporaries at Cambridge included Germaine Greer (known as "Romaine Rand" in the first three volumes of his memoirs), Simon Schama and Eric Idle. Having, he claimed, scrupulously avoided reading any of the course material (but having read widely otherwise in English and foreign literature), James graduated with a 2:1—better than he had expected—and began a PhD thesis on Percy Bysshe Shelley. He was at times merciless and selections from the column were published in three books – Visions Before Midnight, The Crystal Bucket and Glued to the Box – and finally in a compendium, On Television. He wrote literary criticism for newspapers, magazines and periodicals in Britain, Australia and the United States, including, among many others, the Australian Book Review, The Monthly, The Atlantic, The New York Review of Books, The Liberal and The Times Literary Supplement. John Gross included James's essay "A Blizzard of Tiny Kisses" in the Oxford Book of Essays (1992, 1999). The Metropolitan Critic (1974), his first collection of literary criticism, was followed by At the Pillars of Hercules (1979), From the Land of Shadows (1982), Snakecharmers in Texas (1988), The Dreaming Swimmer (1992), Even As We Speak (2001), The Meaning of Recognition (2005) and Cultural Amnesia (2007), a collection of miniature intellectual biographies of over 100 significant figures in modern culture, history and politics. A defence of humanism, liberal democracy and literary clarity, the book was listed among the best of 2007 by The Village Voice. Another volume of essays, The Revolt of the Pendulum, was published in June 2009. He also published Flying Visits, a collection of travel writing for The Observer. Until mid 2014, he wrote the weekly television critique page in the "Review" section of the Saturday edition of The Daily Telegraph. He published four mock heroic poems: The Fate of Felicity Fark in the Land of the Media: a moral poem (1975), Peregrine Prykke's Pilgrimage Through the London Literary World (1976), Britannia Bright's Bewilderment in the Wilderness of Westminster (1976) and Charles Charming's Challenges on the Pathway to the Throne (1981), and one long autobiographical epic, The River in the Sky (2018). During the 1970s he also collaborated on six albums of songs with Pete Atkin:

James acknowledged the importance of the Midnight Voices group in bringing to wider attention the lyric writing aspect of his career. He wrote in November 1997, "That one of the midnight voices of my own fate should be the music of Pete Atkin continues to rank high among the blessings of my life". In 2013, he issued his translation of Dante's Divine Comedy. The work, adopting quatrains to translate the original's terza rima, was well received by Australian critics. Writing for The New York Times, Joseph Luzzi thought it often failed to capture the more dramatic moments of the Inferno, but that it was more successful where Dante slows down, in the more theological and deliberative cantos of the Purgatorio and Paradiso.

Романшы және мемуар жазушы

1980 жылы Джеймс өзінің алғашқы автобиографиялық кітабын – «Unreliable Memoirs» шығарды, онда Австралиядағы ерте өмірі баяндалған және ол 100-ден астам рет қайта басылды. Одан кейін тағы төрт томдық автобиография жарық көрді: «Falling Towards England» (1985), онда оның Лондон жылдары жайлы айтылады; «May Week Was in June» (1990), Кембридждегі уақыты туралы; «North Face of Soho» (2006); және «The Blaze of Obscurity» (2009), тележүргізушілік мансабына арналған. Алғашқы үш томның жинағы «Always Unreliable» деген жалпы атаумен шығарылды. Джеймс сонымен қатар төрт роман жазды: «Brilliant Creatures» (1983); «The Remake» (1987); «Brrm! Brrm!» (1991), АҚШ-та «The Man from Japan» деген атпен жарияланды; және «The Silver Castle» (1996). 1999 жылы Джон Гросс «Unreliable Memoirs» кітабынан үзіндіні «The New Oxford Book of English Prose» кітабына қосты. Джон Кэри өзінің «Pure Pleasure» (2000) кітабында «Unreliable Memoirs» кітабын 20 ғасырдың ең қызықты 50 кітабының бірі деп атады.

Теледидар

Джеймс телекарьерасын әртүрлі шоуларда қонақ комментаторы ретінде дамытты, соның ішінде Granada Television поп-музыкалық шоуының бірінші сериясында Tony Wilsonмен бірге So It Goes бағдарламасының эпизодтық жүргізушісі болды. "Sex Pistols" тобының теледидардағы тұңғыш дебюті кезінде Джеймс былай деді: "Түсірілім кезінде осы шағын бұзақыларды бақылау міндеті маған жүктелді. Радио микрофонының көмегімен оларды үнмен басып тастадым, бірақ бұл қиын болды – олар айналасындағы барлық нәрсеге шабуыл жасады және тіпті бір-бірімен сыпайы қарым-қатынас жасауға да қиналды". Кейін Джеймс ITV арнасында Clive James on Television шоуын жүргізді, онда ол әлемнің түкпір-түкпірінен ерекше немесе (көбінесе бейсаналық) күлкілі теледидар бағдарламаларын көрсетті, әсіресе жапондық Endurance телешоуын. 1988 жылы BBC-ге ауысқаннан кейін ол Saturday Night Clive (1989–1991) деп аталатын ұқсас форматтағы бағдарламаны жүргізді, ол BBC2 арнасында басталды, бірақ 1991 жылы BBC1 арнасына көшу үшін жеткілікті танымал болды. 1994 жылы ол жексенбі кештері Sunday Night Clive деген атпен қайта оралды. 1995 жылы ол ITV үшін The Clive James Show сериалдарын өндіру үшін Watchmaker Productions компаниясын құрды, ал одан кейінгі сериал әнші және комедия актері Маргарита Пракатанның британдық мансабын бастады. Джеймс Channel 4 арнасындағы алғашқы сұхбат бағдарламаларының бірін жүргізді және 1980-ші жылдардың соңында (Clive James on the '80s) және 1990-шы жылдарда (Clive James on the '90s) BBC-нің Жыл қорытындысы бағдарламасын жүргізді, бұл арнаның Жаңа жылдық тойлануларының бір бөлігі болды. 1980-ші жылдардың ортасында Джеймс LWT (қазір ITV) үшін Clive James in атты саяхат бағдарламасында болды (Clive James Live in Las Vegas-тан бастап), кейін BBC-ге ауысты, онда ол саяхат бағдарламаларын шығаруды жалғастырды, бұл жолы Clive James's Postcard from (Clive James's Postcard from Miami-дан бастап) деп аталды – олар да ақырында ITV-ге көшірілді. Ол сонымен қатар BBC-нің The Late Show бағдарламасының алғашқы жүргізушілер тобының мүшесі болды, жұма күні кешке дөңгелек үстел талқылауын өткізді. Оның 1993 жылғы Fame in the 20th Century деректі фильмдер сериясы Ұлыбританияда BBC, Австралияда ABC және АҚШ-та PBS арналарында көрсетілді. Бұл серия 20 ғасырдағы "атақ" ұғымын қарастырды, сегіз эпизодтың барысында (әрқайсысы хронологиялық тәртіппен және шамамен ғасырдың бір онжылдығына, 1900 жылдан 1980 жылға дейін) 20 ғасырдың әлемге әйгілі тұлғалары туралы талқылаулар өтті. Джеймс фильмдік кадрларды пайдалану арқылы "атақтың" бүгінгі әлемдік деңгейге дейін өсуін зерттеген тарихын ұсынды. Соңғы монологында ол: "Жетістік атақсыз өмір сүруге болатын марапатты өмір, ал атақсыз жетістік – мүлде өмір емес" деді. Мотожарыс жанкүйері Джеймс 1982, 1984 және 1986 жылдардағы F1 маусымдарының ресми шолу видеоларын, Formula One Constructors Association (FOCA) ұйымының тапсырысымен жасалған бейнелерді ұсынды. Ол 1980-ші жылдардағы F1 жарыстарының көпшілігіне қатысты және FOCA-ның бұрынғы басшысы Берни Экклстоунмен дос болды. Ол сондай-ақ ITV үшін The Clive James Formula 1 Show бағдарламасын жүргізді, бұл 1997 жылғы F1 маусымындағы Формула 1 жарыстарын көрсетумен сәйкес келді. Бағдарламаның транскрипциялары BBC News Online-ның "Магазин" бөлімінде жарияланды. Бұл бағдарламада Джеймс әртүрлі мәселелерді әзіл-қалжыңмен талқылады. Талқыланған тақырыптардың ішінде: азаптауды БАҚ-та бейнелеу, жас қара нәсілді үлгілер және корпоративтік брендті өзгерту. Джеймстің 2007 жылғы үш бағдарламасы 2008 жылғы Оруэлл сыйлығына үміткер болды. 2009 жылдың қазан айында Джеймс өзінің The Blaze of Obscurity кітабының радио нұсқасын BBC Radio 4 арнасының Book of the Week бағдарламасында оқыды. 2009 жылдың желтоқсан айында Джеймс P-51 Mustang және Екінші дүниежүзілік соғыстағы басқа да американдық истребительдері туралы The Museum of Curiosity бағдарламасында BBC Radio 4 арнасында әңгімеледі. 2011 жылдың мамырында BBC жаңа подкаст жариялады, A Point of View: Clive James, онда Джеймс 2007 және 2009 жылдар аралығында ұсынған барлық алпыс A Point of View бағдарламасы бар. Ол өзінің Talking in the Library интернет-шоуындағы әңгімелерді жариялады, оның ішінде Иан Макьюэн, Кейт Бланшетт, Джулиан Барнс, Джонатан Миллер және Терри Гиллиаммен сұхбаттасулар бар. Сайтта Джеймстің өзінің поэзиясы мен прозасынан басқа, Лес Мюррей және Майкл Фрейн сияқты басқа да әдеби тұлғалардың, сондай-ақ Джон Олсен және Джеффри Смарт сияқты суретшілердің, мүсіншілердің және фотографтардың еңбектері де ұсынылды.

James developed his television career as a guest commentator on various shows, including as an occasional co presenter with Tony Wilson on the first series of So It Goes, the Granada Television pop music show. On the show when the Sex Pistols made their TV debut, James commented: "During the recording, the task of keeping the little bastards under control was given to me. With the aid of a radio microphone, I was able to shout them down, but it was a near thing they attacked everything around them and had difficulty in being polite even to each other". James subsequently hosted the ITV show Clive James on Television, in which he showcased unusual or (often unintentionally) amusing television programmes from around the world, notably the Japanese TV show Endurance. After his move to the BBC in 1988, he hosted a similarly formatted programme called Saturday Night Clive (1989–1991), which began on BBC2 but was popular enough to move to BBC1 in 1991. It returned in 1994 on Sunday nights, under the title Sunday Night Clive. In 1995 he set up Watchmaker Productions to produce The Clive James Show for ITV, and a subsequent series launched the British career of singer and comedian Margarita Pracatan. James hosted one of the early chat shows on Channel 4 and fronted the BBC's Review of the Year programmes in the late 1980s (Clive James on the '80s) and 1990s (Clive James on the '90s), which formed part of the channel's New Year's Eve celebrations. In the mid 1980s, James featured in a travel programme called Clive James in (beginning with Clive James Live in Las Vegas) for LWT (now ITV) and later switched to BBC, where he continued producing travel programmes, this time called Clive James's Postcard from (beginning with Clive James's Postcard from Miami) – these also eventually transferred to ITV. He was also one of the original team of presenters of the BBC's The Late Show, hosting a round table discussion on Friday nights. His major documentary series Fame in the 20th Century (1993) was broadcast in the United Kingdom by the BBC, in Australia by the ABC and in the United States by the PBS network. This series dealt with the concept of "fame" in the 20th century, following over a course of eight episodes (each one chronologically and roughly devoted to one decade of the century, from the 1900s to the 1980s) discussions about world famous people of the 20th century. Through the use of film footage, James presented a history of "fame" which explored its growth to today's global proportions. In his closing monologue he remarked, "Achievement without fame can be a rewarding life, while fame without achievement is no life at all." A fan of motor racing, James presented the F1 season of 1982, F1 season of 1984 and F1 season of 1986 official Formula One season review videos produced by the Formula One Constructors Association (FOCA). He attended most F1 races during the 1980s and was a friend of former FOCA boss Bernie Ecclestone. He also presented The Clive James Formula 1 Show for ITV to coincide with their Formula One coverage in F1 season of 1997. with transcripts appearing in the "Magazine" section of BBC News Online. In this programme James discussed various issues with a slightly humorous slant. Topics covered included media portrayal of torture, young black role models and corporate rebranding. Three of James's broadcasts in 2007 were shortlisted for the 2008 Orwell Prize. In October 2009, James read a radio version of his book The Blaze of Obscurity on BBC Radio 4's Book of the Week programme. In December 2009, James talked about the P 51 Mustang and other American fighter aircraft of World War II in The Museum of Curiosity on BBC Radio 4. In May 2011, the BBC published a new podcast, A Point of View: Clive James, which features all sixty A Point of View programmes presented by James between 2007 and 2009. He posted vlog conversations from his internet show Talking in the Library, including conversations with Ian McEwan, Cate Blanchett, Julian Barnes, Jonathan Miller and Terry Gilliam. In addition to the poetry and prose of James himself, the site featured the works of other literary figures such as Les Murray and Michael Frayn, as well as the works of painters, sculptors and photographers such as John Olsen and Jeffrey Smart.

Театр

2008 жылы Джеймс Эдинбург фестивалі Фринджінде өзінің есімдерін алып жүрген екі шоуда өнер көрсетті: «Клайв Джеймс әңгімелеседі» және «Клайв Джеймс кешкі эфирде». Ол 2009 жылы осы шоудың Ұлыбритания бойынша шектеулі гастрольдік көрсетілімдерін ұйымдастырды.

Құрметтер

1992 жылы Джеймс Австралия орденінің мүшесі атанды. Бұл 2013 жылғы Австралия күні құрмет көрсету шараларында офицер деңгейіне (AO) көтерілді. 2012 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетуде Джеймс әдебиет және медиа саласына қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды. 2003 жылы ол әдебиет саласындағы Филип Ходжинс еске алу медалімен марапатталды. Сидней және Шығыс Англия университеттерінен құрметті доктор дәрежесін алды. 2008 жылдың сәуір айында Оруэлл сыйлығының төрешілері Джеймске жазу және хабар тарату саласындағы ерекше үлесі үшін арнайы сыйлық табыс етті. 2010 жылы ол Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болып сайланды. Джеймс Кембридж университетінің Пемброк колледжінің құрметті мүшесі болды (оның білім алған орны). 2015 жылғы BAFTA марапаттарында Джеймс 50 жылдық еңбек жолына арналған арнайы сыйлыққа ие болды. 2014 жылы Британ академиясы оған Президенттік медаль табыс етті. Джеймс Сидней жазушылары жолында, Circular Quay-де орналасқан тақташамен құрметтелді. Онда оның "Сенімсіз естеліктер" кітабынан Сидней порты туралы үзінді келтірілген.

Саяси көзқарастар

Жеймс саяси көзқарастары оның кейінгі жазбаларының көп бөлігінде жақсы байқалды. Коммунизмді тоталитаризмге бейімділігі үшін сынағанымен, өмірінің көп бөлігінде солшылдармен бірге болды. 2006 жылы The Sunday Times газетіндегі сұхбатында Жеймс өзі туралы былай деді: «Мен пролетариаттық солшылдықта өстім және сонда қаламын. Жұмысшылардың әділдікке қол жеткізуі – негізгі мәселе, мен еркін нарықтың санасы бар деп ойламаймын». 1991 жылы сөйлеген сөзінде ол жекешелендіруді сынап, былай деді: «Британның хабар тарату жүйесі – кемшіліктеріне қарамастан, елдің ең маңызды институттарының бірі – еркін нарық талаптарына бағыну арқылы жақсарады деген идеяны саяси білімсіздік деп тану қиын емес. Бірақ қандай да бір себеппен адамдар оның экономикалық білімсіздік екенін түсінуге қиналды». 2001 жылы Жеймс либералды социал-демократ екенін айтты. Оның кейінгі көзқарастары көбінесе саяси оң жақпен сәйкес келді. Жеймс 2003 жылы Иракқа жасалған шабуылды ыстық қолдады, 2007 жылы «соғыс небәрі бірнеше күнге созылды» және Ирактағы ағымдағы қақтығыс «Ирак бейбітшілігі» деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ Саддам Хусейннің режимі кезінде «әйелді отбасының алдында зорлау – ресми саясат болды» және шабуылдан кейін әйелдердің құқықтары жақсарғанын жазды. 2017 жылы Жеймс климаттық өзгерістер тақырыбындағы кітапқа бір тарау жазды, онда климатты жоққа шығаруды қолдады. Діндерді «бар еместің өнімін жарнамалайтын агенттіктер» деп сипаттаған Жеймс атеист болды және оны әдепкі және айқын ұстаным деп қарады. Ол сондай-ақ Бирмадағы адам құқықтары мен демократия үшін күресетін Біріккен Корольдіктің Бирма кампаниясының қолдаушысы болды.

Жеке өмір

1968 жылы Кембриджде Джеймс Пруденс А. "Пру" Шоуға үйленді. 2012 жылдың сәуір айында Австралияның Channel Nine арнасының "Ағымдағы істер" бағдарламасында бұрынғы модель Леанн Эдельстен 2004 жылдан бастап Джеймспен сегіз жылдық қарым-қатынаста болғанын мойындады. Шоу бұл жайттан кейін күйеуін үйден қуды. Осыған дейін, жұмыс өмірінің көп бөлігінде Джеймс уақытын Лондондағы түрлендірілген қоймадағы пәтері мен Кембридждегі отбасылық үйде бөлісті. Уэльс ханшайымы Диананың қазасынан кейін Джеймс "Нью-Йоркер" журналына "Реквием" атты мақала жазып, шексіз қайғысын жеткізді. Содан кейін ол олардың достығы туралы пікір білдіруден бас тартты, тек естеліктерінің бесінші томында "Блаз Обскурити" деген бірнеше ескертулер жасады. Джеймс француз, неміс, итальян, испан, орыс және жапон тілдерін әртүрлі деңгейде оқи алатын. Тангоға әуес болған ол би сабақтары үшін Буэнос-Айреске сапар шекті және үйінде би алаңы жасады. 2005 жылы "Футшоу" бағдарламасының бір бөлімін жүргізді.

Денсаулық және қайтыс болу

Ол өмірінің көп бөлігінде ішімдікке құмар және темекі шегуші еді. "Мамыр аптасы маусымда болды" атты еңбегінде ол күн сайын пепел салмағышты темекі қалдықтарымен толтыру әдетін жазған. Ол әртүрлі уақытта ішімдік пен темекіні тастауға тырысып, кейде сәттілікке жеткені туралы жазды. 2005 жылы темекіні тастағанға дейін бірнеше жыл бойы күніне 80 данадан темекі шегетін. (Бұған дейін, ол 30 жасқа толғаннан бастап 13 жыл бойы темекі шегуден бас тарған болатын.) 2011 жылдың сәуірінде бүйрек жетіспеушілігіне ұшырады деген хабарлар тарағаннан кейін, 2012 жылдың маусым айында Джеймс В-жасушалы созылмалы лимфоциттік лейкемияның "өзін жеңгенін" және "өлімі жақындап қалғанын" растады. Оның сөзіне қарағанда, 2010 жылдың басында оған эмфизема және бүйрек жетіспеушілігі диагнозы қойылған. 2013 жылдың 3 қыркүйегінде журналист Керри О'Брайенмен жасаған сұхбаты, "Клайв Джеймс: Когарадан келген бала", Австралия хабар тарату корпорациясы арқылы көрсетілді. Сұхбат Кембридж университетіндегі оның бұрынғы колледжінің кітапханасында түсірілді. Ұзақ сұхбатта Джеймс өзінің ауруы мен өліммен бетпе-бет келу туралы әңгімеледі. "Нью-Йорк Таймс" газеті бұл сұхбатты "өліміне қадам басқандағы ойлы толғаныс" деп атады. 2015 жылдың 31 наурызында Чарли Стейтпен жасаған сұхбатында Джеймс өзін "өлімге жақын, бірақ өмірге шүкіршілік етемін" деп сипаттады. 2015 жылдың қазан айында ол тәжірибелік дәрілік емнің арқасында әлі тірі екендігіне "ұялып" отырғанын мойындады. 2017 жылдың маусымына дейін ол "The Guardian" газетінде "Менің өлімім туралы хабарлар" атты апталық бағана жазды. Джеймс 2019 жылдың 24 қарашасында Кембридждегі үйінде қайтыс болды.

Эпостар

(2020 ж.) «Көңіл қуанышының оты: Жатқа айтуға және дауыстап оқуға шамамен 80 өлең». ISBN 978 1529042085.