Кіріспе

Австралиялық журналист, кәсіпкер және Руперт Мердоктың әкесі – журналист Сэр Кит Артур Мердок (12 тамыз 1885 – 4 қазан 1952) – австралиялық журналист және газет иесі, Мердок медиа империясын құрған адам. Ол Австралияда маңызды медиа активтерін жинады, олар оның ұлы Руперт өлгеннен кейін бүкіл әлемге таратылды. Мердок Мельбурнда, пресвитериан дін қызметкерінің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол журналистік мансабын 1903 жылы The Age газетінде бастады, кейін парламенттік тілшісі болды. 1915 жылы ол Хью Деннисонның шетелдік кабельдік агенттігінің редакторы ретінде Англияға көшті, онда Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыс тілшісі ретінде танымал болды. Мердоктың Галлиполи шайқасы кезіндегі британ әскерилерінің әрекеттерін сынауы оны британ саясаткерлері мен баспасөз өкілдерінің назарына іліктірді, соның ішінде Лорд Нортклифф оның ұстазы болды. Ол Австралия премьер-министрі Билли Хьюздің де сенімді серігі болды, бірақ соғыс аяқталған кезде олар арасы суытылды. 1921 жылы Мердок Мельбурнға The Herald газетінің бас редакторы ретінде оралды, бұл The Herald and Weekly Times Ltd (HWT) холдингтік компаниясымен ұзақ қарым-қатынастың бастауы болды. 1928 жылы ол басқарушы директор, ал 1942 жылы – төраға болып тағайындалды, компанияның басқа штаттардағы газет нарықтары мен коммерциялық радиоға кеңейтілуін қадағалады. Мердок 1931 жылы Аделаида газет нарығында монополия құрды, ал 1933 жылы Брисбеннің күнделікті газеті The Courier Mail-ді іске қосты; ол бірнеше жыл бойы The West Australian газетін де бақылады. Мердок 1935 жылы Австралияның Ассошиэйтед Пресс (AAP) агенттігін құрды және Австралиялық қағаз фабрикасының алғашқы төрағасы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қысқа мерзімге Ақпарат директоры болып қызмет етті. Бизнеспен қатар Мердок өнер коллекционері болды, Виктория Ұлттық галереясының төрағасы болды және Мельбурн университетінде көркем өнер кафедрасын ашты. Әйелі Элизабетпен бес баласы болды. 1949 жылы зейнетке шығып, 1952 жылы рактан қайтыс болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол HWT-ден үлесін сатып алып, Аделаида таблоиді The News-ке көп инвестиция жасады. Оның News Limited холдингтік компаниясы оның жалғыз ұлы Руперттің жаһандық медиа империясының негізін қалады.

Ерте өмір

Мердок 1885 жылы Мельбурнда туған, Энни (құрмет аты Браун) мен пастор Патрик Джон Мердоктың ұлы. Олар 1882 жылы үйленген және 1884 жылы отбасымен бірге Шотландиядағы Круденнен Австралияның Виктория штатына көшіп келген. Оның әкесінің әкесі Шотландияның еркін шіркеуінің пасторы, ал анасының әкесі пресвитериан шіркеуінің пасторы болған. Отбасы 1887 жылы Батыс Мельбурндан Камбервеллдің ең жақсы аудандарының біріне көшіп келді. Кит еңбек еткен ағасы Уолтердің аз ғана уақытқа ашық болған мектебінде, содан кейін Камбервелл грамматикалық мектебінде білім алды. Өте ұялшақ және сөйлеу кесірі болғанына қарамастан, 1903 жылы үздік оқушы атанды. Ол бірден университетке түспей, журналистика саласында жұмыс істеуге бейімделді, сондықтан отбасының досы Дэвид Сайм "The Age" газетінде оны жақын маңдағы Малверн ауданының тілшісі ретінде жұмысқа алуға келісті. Келесі төрт жылда ол "The Age" газетінің жергілікті таралымын айтарлықтай арттырып, қызметтік өрлеуге қол жеткізіп, Англияға билет алуға жеткілікті ақша жинады. Ол Англияда тәжірибесін арттырып, сөйлеу кесірін қалай жеңудің жолдарын табады деп үміттенді.

Білім және мансап

1908-1909 жылдары Лондонда Лайонел Логпен сөз дамыту терапиясынан өтті, Лондон экономика мектебінде жартылай оқыды және Австралияның премьер-министрі Альфред Дикин сияқты отбасылық достарының ұсыныстары арқылы журналист ретінде жұмыс табуға тырысты. Оның ұсынуы басқарылатын деңгейге жетті, бірақ көп ұзамай ол Pall Mall Gazette газетіндегі жұмысынан айырылды. 1909 жылдың қыркүйегінде Мердок "The Age" газетіне оралып, енді парламенттік тілші болып жұмыс істеді, осы қызметте Эндрю Фишер сияқты саясаткерлермен отбасының байланыстарын нығайтты және кейде оларды әпкесінің елдік үйінде қабылдады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1912 жылы ол «Сиднейдің Күн» газетінің Мельбурндағы саяси тілшісі болды. Бірінші дүниежүзілік соғысты қамтыған ресми австралиялық тілші лауазымында тәжірибелі Чарльз Биннен жеңіліп, 1915 жылы Sun және Melbourne Herald жүргізетін Лондон кабельдік қызметінің бас редакторы болып тағайындалды. Мердок 1915 жылы қаңтарда премьер-министр Эндрю Фишер және тағы екі депутатпен бірге Жаңа Зеландияға сапар шекті, яғни Дж. Бойд пен Құрметті Д. Холлмен бірге, Фишер мен Жаңа Зеландияның премьер-министрі Уильям Масси арасындағы соғыс келіссөздерін қамтыды, Галлиполи науқанына австралиялық және жаңа зеландиялық әскерлердің қатысуы алдында. Олар Веллингтоннан «Улимароа» кемесімен жол тартты және 1915 жылғы 2 ақпанда Сиднейге келді. Эндрю Фишер және Қорғаныс министрі Джордж Пирс одан кейін Лондонға сапарында уақыт бөліп, соғыстағы австралиялық әскерлерге арналған жабдықтау және поштаға қатысты бірнеше мәселені тексеруді өтінді, сондықтан ол Мысырға тоқтады. Тамыз айында ол Түркиядағы Дарданелл жорығының қолбасшысы сэр Ян Гамильтоннан Галлиполидегі австралиялық әскерлерге барып, әдеттегі әскери цензураны ескере отырып, газеттерге өз әсерлерін жазуға рұқсат алды. Ол қол қойған келісімде «ресми түрде санкцияланбаған басқа жолмен немесе басқа тәсілмен хат жазысуға тырыспауы» және соғыс кезінде «алдымен Бас далалық цензорға тапсырылмаса, құпия сипаттағы әскери ақпаратты ешкімге бермеуі» керектігі көрсетілген. Мердок қыркүйек айының басында Анзак шығанағына барып, кейін Имброс аралындағы штаб-пәтерлерге көшті. Басқа журналистермен жағдайды талқылау кезінде ол «Daily Telegraph» газетінің тілшісі Эллис Ашмед Бартлеттпен достық қарым-қатынас орнатты, ол цензураның Дарданелл кампаниясына қатысты сын-пікірлерді басу үшін қолданылып жатқанына қатты алаңдады, өйткені Мердоктың өзі көргендей, онда үлкен проблемалар болды. Мердок Ашмед Бартлетттің 8 қыркүйекте Лондонға британ премьер-министрі Х. Х. Асквитке жазған хатын алып жүруге келісті, онда жағдай туралы цензурасыз баяндама жазылған. Гамильтон бұл хаттың бар екендігін тез біліп алды (басқа бір британдық репортер Генри Невинсон осыған кінәлі деп айыпталды, бірақ оның өмірбаянында Корольдік флоттың ресми соғыс фотографы туралы мәліметтер келтірілген). Францияға жетіп, Лондонға бара жатқан Мердокты Марсельдегі әскери полиция ұстап алды, ал хат тәркіленді. 21 қыркүйекте Лондонға келген ол Австралияның Жоғарғы комиссариатында бірнеше уақыт өткізді, ол өзінің премьер-министрі Эндрю Фишерге Ашмед Бартлетттің хатына ұқсас хат жазды және әсіресе британдық бас және әкімшілік қызметкерлерді сынға алды: «Қызыл қауырсын ер адамдардың мақтанышы мен өзін-өзі қанағаттандыруы тек олардың қабілетсіздігімен теңестіріледі. Байланыс желісі бойымен, әсіресе Модроста, сансыз жоғары офицерлер және соғысқа ойнаған жас мақтаныш жігіттер бар. Бас штабқа тағайындалу достық пен әлеуметтік ықпал ету себептерімен жасалады». Мердок хатты Австралияға жібергеннен кейін, ол екі данасын британдық оқ-дәрі министрі Дэвид Ллойд Джорджқа, Эндрю Фишердің таныстыру хатына тапсырды. Мердоктың хаты тез арада Асквитке жетіп, британ үкіметінің жоғары тұрған министрлеріне таратылды. Ашмед Бартлетт Дарданеллден қуылған, осы уақытқа дейін Лондонға жетті және көп ұзамай «Таймс», «Дейли Мирр» және басқа ұлттық газеттердің иесі лорд Нортклифтің ықпалы арқасында оның оқиғалар нұсқасы жариялана бастады. Бастапқыда Нортклифтің қызметкерлері оның жеке хаттарының көшірмесін алғандықтан үрейленген Мердок көп ұзамай газет магнатасының досы болды. Оның есте сақтаудан жазылған хатында көптеген қателіктер мен асыра сілтеулер болса да, негізгі тұстары басқа дәлелдермен расталды және Гамильтон командалықтан босатылды, ал желтоқсанда Галлиполиден әскерлерді эвакуациялау операциясы өте тиімді орындалды. 1917 жылы Батыс майданға ресми емес соғыс тілшісі ретінде барған Мердок Австралия үкіметі саясатын қолдауға арналған фельдмаршал Дуглас Хейгпен келіссөздер жүргізуге тырысты. Мердок генерал-майор Бруденелл Уайтты жаңа корпус командирі етіп тағайындауға итермелегенімен, генерал-майор Джон Монашты (яһудилер неміс тегіне жататын) кемсіткенмен, 1918 жылы Австралия корпусы құрылған кезде соңғысына командалық берілді. Мердок ресми соғыс тілшісі Чарльз Бинмен бірге Монаштың лауазымынан түсуі үшін тікелей Австралия премьер-министрі Билли Хьюзге жүгінуді жалғастырды және оны АИФ-тің жоғары лауазымды офицерлері Монашқа қатты қарсы екендігіне сендірді. Хамель шабуылының нәтижесі Монаштың лайықтылығы туралы мәселені жапты, бірақ соңынан сол жылы Мердок тағы да Хьюге Монашқа австралиялық әскерлердің қайта оралуын басқаруға рұқсат бермеуге көндіруге тырысты. Ол 1928 жылдың маусымында Элизабет Мердокқа үйленді және оның Краден фермасындағы үйіне (Лангварринде) бал айына барды. Олардың Хелен (кейіннен Джефф Хэндберидің әйелі), Руперт Мердок, Энн (кейіннен Милан Кантордың әйелі) және Джанет (қазір Джон Калверт Джонстың әйелі) атты балалары болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында ол британдық қазынашылдың қызы Изабель Лаумен бір уақытқа белгілі бір келісімге келген, содан кейін болашақ премьер-министр Бонар Лау. 1926 жылдан бастап ол Австралиядағы басқа газеттерді сатып алу науқанына жетекшілік етті, нәтижелері әртүрлі болды. Мысалы, Аделаидада «Herald» баспасы әлсіз «The Register» газетін 1928 жылы сатып алды және оны «Sun» стиліндегі суреттермен безендірілген газетке айналдырды. Бірнеше айдан кейін бұрынғы үстем «Adelaide Advertiser» газеті сатып алу туралы ұсынысты қабылдады, ал «The Register» газеті 1931 жылы «Herald» газеті кешкі «Adelaide News» газетін сатып алғаннан кейін жабылды, бұл жергілікті монополияны қамтамасыз етті. Мердок сонымен қатар өз есебінен газеттерге инвестиция жасады, әсіресе Брисбенде, онда ол «Daily Mail» газетінің үлесін сатып алды, ол кейіннен қарсылас «Courier» газетімен біріктірілді. Ол жаңа технологиялармен бірге қадам салып, 1935 жылға қарай «Herald» газеті он бір радиостанцияға қатысты (ал Мердок ресми Австралиялық хабар тарату комиссиясының өз жаңалықтар қызметін құруына қарсы күресті). Ол сонымен қатар қарсы кабельдік қызметтердің бірігуіне жетекшілік етіп, 1935 жылы «Australian Associated Press Ltd» компаниясын құрды, сондай-ақ Тасманияда қағаз фабрикасын салу жобасын бастады.

1930 жылдар және одан кейінгі жылдар

1930 жылдардың басындағы депрессия кезінде Мердоктың газеттері Джеймс Скуллиннің Еңбек партиясы үкіметіне қарсы күресті және 1931 жылы премьер-министр болу үшін сәтті науқан жүргізген бұрынғы еңбекші саясаткер Джозеф Лайонсқа толық қолдау көрсетті. 1933 жылдың шілдесінде ол рыцарь атағын алды, сонымен қатар өнерді білетін және заманауи туындыларды бағалайтын адам ретінде Виктория штатының мұражайлары мен галереяларының сенімдісі болды. Кейін ол күшті жігерлі Лайонсты қолдағандығына өкінді, 1936 жылы: «Мен оны осы лауазымға тағайындадым және оны қызметтен босатам» деді. Осы аралықта, басқалар баспасөз билігінің бір адамның қолына шоғырлануының қаупіне терең алаңдаушылық білдірді. Бұл мәселе Австралия Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін шиеленістікке жетті. 1940 жылдың маусымында Мердок жаңадан құрылған Австралия үкіметінің лауазымына – Ақпараттың бас директоры қызметіне тағайындалды, ал 18 шілдеде барлық жаңалықтар құралдарын үкіметтік мәлімдемелерді қажет болған жағдайда жариялауға міндеттеуге рұқсат алды. Оны Геббельспен салыстырды, баспасөзбен ынтымақтастық тез тоқтатылды, саясаткерлер наразылық білдірді, ережелерді өзгерту туралы келісімге келгеніне қарамастан, қарашада ол лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Газеттерге оралып (үкіметке қызмет еткен кезде олардан алшақтауға келіскен), ол соғыстың қалған уақытын патриоттық рухта көтеріп, Еңбек партиясының премьер-министрі Джон Кертинге шабуылдар жасаумен өткізді (ол 1941 жылы азшылық үкіметіне жетекшілік етті және 1943 жылы үлкен көпшілік дауысымен қайта сайланды). 1942 жылы ол Herald тобының төрағасы болды, ал 1944 жылы өнер саласындағы байланысын сақтап, Мельбурн университетінде Herald Fine Arts кафедрасын құрды. Келесі жылы ол Виктория Ұлттық галереясының қамқорлар кеңесінің төрағасы болды. Денсаулығы нашарлап, қатерлі ісікке шалдыққан ол 1949 жылы көптеген жұмыстарынан бас тартты, бірақ Herald газетіндегі қызметін жалғастырды және Herald басқармасымен Аделаида газеттерін бақылауға ие болу үшін келісім жасасты, бұл оның Брисбен газетінің акцияларын болашақта сатудағы басымдық құқығын қамтамасыз етті.

Өлім және мұра

Мердок 1952 жылғы 4-5 қазан түндегі Лангварриндегі Круден фермасында, отбасылық меншігінде қайтыс болды. Қоштасу рәсімі Торак пресвитериан шіркеуінде өтті. Оның мұрасының құны 410 004 фунт стерлинг (1952 жылы 410004,0 сомасы қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) ипотекалық қарыздарды, мүрделік салықтарды және басқа да төлемдерді жабу үшін жұмсалды. (Геральд Брисбен газетінің акцияларын сатып алу құқығын пайдаланды), бірақ оның отбасы News Limited компаниясының, Adelaide News газетінің иелерінің толық бақылауында қалды. News Corp Australia журналисі жыл сайын Сэр Кит Мёрдок атындағы журналистика саласындағы үздік жетістіктері үшін сыйлықпен марапатталады.

Танымал мәдениетте

1985 жылы «Анзактар» атты шағын сериалда Мердоктың рөлін австралиялық актер Дэвид Брэдшоу сомдады. 2015 жылы «Галлиполи» шағын сериясында Мердоктың рөлін австралиялық актер Деймон Гамо ойнады. 2015 жылы «Австралия: Біздің тарихымыз» теледокументалды фильмінде оны австралиялық актер Мэтт Бозенберг бейнеледі. 2015 жылы Foxtel арнасы үшін түсірілген «Deadline Gallipoli» телесериалында оны австралиялық актер Эвен Лесли сомдады. 2015 жылы «Галлиполи: Мердок соғысқа қатысқанда» теледокументалды фильмінде Мердоктың рөлін актер Саймон Харрисон ойнады.