Кіріспе

Ақ роза нацистік қарсылық тобының мүшесі (1917–1943)

Александр Шморелл (16 қыркүйек 1917 [ескі стиль бойынша 3 қыркүйек 1917] – 13 шілде 1943) Мюнхен университетінің орыс немісі студенті болды. Ол тағы бес адаммен бірге 1942 жылдың маусымынан 1943 жылдың ақпанына дейін нацистік Германия режиміне қарсы күрескен «Ақ роза» (Weiße Rose) деп аталатын қарсылық тобын (Widerstand құрамында) құрды. 2012 жылы Ресей православие шіркеуінің шетелдегі бөлімі оны қасиетті және бейкүнә қиналып өлген адам ретінде қадірледі, ал бүкіл әлемдегі православие христиандары оны құрметтейді.

Ерте өмір

Александр Шморелл 1917 жылдың 16 қыркүйегінде Орынбор қаласында дүниеге келген (ескі стиль бойынша 3 қыркүйек, Ресейде оның туған кезінде әлі Юлиан күнтізбесі қолданылып келген). Шмореллдің әкесі Хьюго Шморелл, Ресей империясында өскен неміс дәрігері болған. Шмореллдің анасы Наталья Веденская, орыс және орыс православие діни қызметкерінің қызы еді. Шморелл орыс православие шіркеуінде крещениеден өтті. Оның анасы, ол екі жаста болғанда, Ресей азамат соғысы кезінде тифтен қайтыс болды. 1920 жылы оның жесір әкесі, өзі сияқты Ресейде өскен неміс әйелі, Елизабет Хоффманға үйленді. 1921 жылы отбасы Ресейден қашып, Ваймар Германиясының Мюнхен қаласына көшіп кетті, сол кезде Шморелл төрт жаста еді. Германияда ол ағалары Эрих Шморелл (1921 жылы туған) және Натали Шморелл (1925 жылы туған) және орыс бала күтушісі Феодосия Лапшинамен бірге өсті. Ол оның қайтыс болған анасының орнын басты. Бала күтушісі неміс тілін үйренбеді. Осы себепті Александр Шморелл екі тілді болып өсті, неміс және орыс тілдерін ана тілі деңгейінде меңгерді. Достары оған "Шурик" деген лақап ат қойды, және ол өмір бойы жақын достарымен осы лақаппен шақырылды. Ол өзін неміс және орыс санаған шығыс православиелік христиан еді. Гестапоның тергеуінде ол өзінің сенімді патшашыл және кейін большевиктердің жауы екені анықталды.

Әскери қызмет

Абитурді бітіргеннен кейін ол Рейх еңбек қызметіне (Reichsarbeitsdienst) шақырылды, сосын Вермахтқа. 1937 жылы ол өз еркімен Вермахтқа қосылуға ниеттенді. Бірақ соңғы сәтте ойланып, Гитлер ант беруден бас тартты. Бұл үнқағаздар қоғамдық телефон орындарындағы телефон анықтамалықтарына жасырылып, профессорлар мен студенттерге поштамен жіберіліп, басқа университеттерге тарату үшін курьерлер арқылы жеткізілді.

Ресейге жіберілу, 1942 жылдың шілдесі мен қарашасы

1942 жылдың маусым айында Людвиг Максимилиан университетінің ер студенттері жазғы демалыс кезінде Шығыс майданға аттандырылды. Шморелл, Ханс Шолл, Вилли Граф және Юрген Виттенштейн 1942 жылдың маусымынан қараша айына дейін Ресей майданында санитар болып қызмет етті. Осы кезеңде Ақ Роза қозғалысы тоқтатылып, санитарлар оралғанға дейін қайта жаңғыртылған жоқ. Ресейде Шморелл өзін үйіндегідей сезінді. Ол Ресейде туғанымен, төрт жасында эмиграция жасағандықтан, туған жері туралы ешқандай естелік сақтамады. Ресейде Шморелл, Шолл, Граф және Виттенштейн түнгі уақытта лагерден жасырын шығып, орыс шаруаларының үйіне жиналатын, онда олар орыс тойларына қатысып, көңіл көтеретін.

Ақ розадағы жұмыс, 1942 жылдың қарашасы 1943 жылдың қаңтары

1942 жылдың желтоқсан айында Шморелл Ханс Шоллмен бірге профессор Курт Губермен байланыс орнатуға тырысты. 1943 жылы олар "Ауфруф ан алле Дойчен!" ("Барлық немістерге үндеу!") атты бесінші үнқағазды бірлесіп жазды, сосын Шморелл оны Австрия қалаларында таратып жүрді.

Граффити науқандары

1943 жылдың 3 ақпанында Сталинградтың жеңілісі туралы жаңалық неміс халқына жеткізілді. Сол күні Граф, Шморелл және Шолл түнгі уақытта жасырын түрде шығып, "Гитлерге қарсы!" және "Гитлер – жаппай қырғын жасаушы!" сияқты ұрандарды қоғамдық ғимараттарға жазды. Науқан барысында Шморелл трафареттерді ұстап тұрды, ал Граф оларды қара бояумен бояды. Шолл біреу олардың граффитилерін көріп қалса демеу үшін тапаншамен қаруланып күзетті. 1943 жылдың 8 ақпанында Граф пен Шолл тағы да граффити жазды. Бұл жолы олар жасыл майлы бояу қолданды. Александр олардың ұсталғанын білген соң, дереу Вилли Графтың үйіне барып, Ханс пен Софидің ұсталғанын ескертуді ниет етті. Граф үйде болмағандықтан, Шморелл шифрланған хабарлама қалдырып, достарының біріне барды. Ол 1943 жылдың 24 ақпанында, Софи, Ханс және Кристофтың жерленген күні гестапомен ұсталды. 1943 жылдың 13 шілдесінде Александр мен Курт Губерге олардың атылуы сол күні кешке болады деп хабарланды. Православ дін қызметкерінен қасиетті тағайын алғаннан кейін, ол отбасына соңғы хат жазуға рұқсат алды. Александр ата-анасына былай деп жазды: text=Мен өзімнің терең сенімдерім мен шындыққа сай әрекет еткенімді біліп барамын. Бұл мені жан тыныштығымен өлім сағатыма қарсы тұруға мүмкіндік береді. Далада өмірін қоршаған миллиондаған жас жігіттердің тағдыры менікімен бірдей. Бірнеше сағаттан кейін мен анаммен бірге жақсырақ өмірге қадам басамын, сені ұмытпаймын, Құдайдан саған жұбаныш пен тыныштық тілеймін. Сенің, Шурик. Атылу сағат 17:00-де орындалуы тиіс еді, бірақ Шморелл өзіне дайындалып жатқанда, атылудың кейінге шегерілгенін естіді. Бірнеше СС офицерлері Стадельхаймға әр адамның өліміне кеткен уақытты анықтау үшін атылуды бақылауға бұйрықпен келді; СС офицерлері содан кейін асылған адамның азаптарын қалай қысқарту немесе ұзарту туралы ұсыныстармен жоғары лауазымды офицерлеріне есеп беруі керек еді. Олар атылудың асылу емес, гильотинамен болатынын білгенде көңілі қалды. Олар гильотинаның қалай жұмыс істейтінін егжей-тегжейлі түсіндіруді талап етті, осылайша олардың уақыты босқа кетпеді. СС офицерлері кеткенше атылу кешіктірілді. Атылу камерасында прокурор оның аты Александр Шморелл ме деп сұрады, ол "иә" деп жауап берді.

Фильмде

Шморелл "Софи Шолл: Соңғы күндер" (2005) фильмінде Йоханнес Сухм бейнеленді.