Кіріспе

Лондон өрттерінің 1666 жылғы өртке дейінгі кезеңдегі жағдайлары

Барлық ескі қалалар сияқты, Лондон қаласы да тарихы барысында көптеген қалың өрттерді бастан өткерді.

Будиканың көтерілісі

Ең алғашқы өрті туралы нақты дәлелдер 60 жылы, королева Будика басқарған көтеріліс кезінде тіркелді, оның әскері сол кезде Лондонниум деп аталған қаланы толығымен өртеді. Бұл өрттің қырылуы соншалықты күшті болғандықтан, археологтар қаланың төменгі қабаттарын мерзімдеу үшін осы өрттен қалған күлдің айқын қабатын әлі де пайдаланады.

Адрианның отты

Археологиялық деректерге сәйкес, Рим императоры Адрианның 122 жылы сапар шеккеннен кейінгі он жылдың ішінде, ежелгі қаланың бір бөлігін зор өрт немесе бірнеше өрттер қиратқан. Крипплегейттегі римдік бекініс сияқты, римдік құрылыстардың небары біразы ғана өрттен аман қалды, ал қала көбінесе жойылды.

Англосаксон тілдері

675 жылы Лондонда тағы бір үлкен өрт болды, ол ағаштан салынған саксон соборын қиратты. Собор 675–685 жылдары тастан қайта салынды. 798 және 982 жылдары да өрттер тіркелді. 989 жылы "Алдгейттен басталып, Лудгейтке дейін үйлер мен шіркеулерді өртеп жіберген" өрт орын алды.

Норман

1087 жылы Уильям Руфустың билікке келген кезеңінің басында Лондонда ірі өрт болды. Ол Норман қаласының көп бөлігін қамтыды. Сент-Пол соборы осы өртте қираған ең маңызды ғимарат болды. Сонымен қатар, Вильгельм Жеңімпаздың Флит өзенінің жағасында салған Палатин мұнарасы да қирап, қалдықтарын бұзып тастауға тура келді. Мұнарадан алынған тас бөліктері кейін соборды қайта жарақтап салуға қолданылды.

Ортағасырлық өрттер

1666 жылға дейін лондондықтар "Лондонның Ұлы өрті" терминін ерте орта ғасырларда болған екі ірі өрттің бірін атау үшін қолданған.

1133 жылғы үлкен өрт

Бірінші рет 1133 жылғы Елуінші күн мерекесіне (14 мамыр) дейін жетеді, және әртүрлі дәстүрлерге сәйкес, Лондон көпірінде немесе Лондон шерифі Гилберт Бекеттің (Бекет) үйінде басталды, ол мерсер еді және Томас Бекеттің әкесі. Бұл өрт тым күшті болғандықтан, Вестминстердегі Сент-Полс пен Сент-Клемент-Дэнс арасындағы қаланың көп бөлігін қиратты. Анналист Мэтью Париж өрттің Сент-Полс соборын қайтадан жойғанын жазды, бірақ бұл рас емес еді. Өрттің қаншалықты ауыр болғанын Гилберт Бекеттің байлығын бағалау арқылы көруге болады, ол көбінесе оның лондондық мүлкіне негізделген, және өрттен кейін ол күрт төмендеді.

1212 жылғы үлкен өрт

Лондонның ортағасырлық екі үлкен өртінің екіншісі, сондай-ақ "Ұлы өрт" деп аталатын өрт, 1212 жылдың 10 шілдесінде Лондон көпірінен оңтүстікке қарай орналасқан Саутварк қаласында басталды. Жалын Әйеліміздің Канондары (Southwark соборы, сондай-ақ St Mary Overie деп белгілі) мен күшті оңтүстік желдер оларды көпірге қарай соқты, ол да өртенді. Лондон көпірі таспен жаңадан салынған еді, және оның құрылысы өрттен аман қалды. Алайда, король Джон көпірде үйлер салуға рұқсат берді, олардың жалға ақысы оның күтілуіне жұмсалуы тиіс еді, бірақ бұл үйлер отқа аударып алды. Өрт туралы ең алғашқы мәлімет 1274 жылы жазылған "Ежелгі заңдар кітабы" ("Liber de Antiquis Legibus") еңбегінде кездеседі. Онда былай делінген:

Бірақ кейінгі дәстүрлерге сәйкес, көптеген адамдар зардап шекті, себебі Лондоннан келген көптеген тұрғындар оттың алғашқы белгілерін көргенде, өртті сөндіруге көмектесу үшін өзеннен өтуді көздеп, көпірге асығып келді. Күшті желдер қызыл ысталған көмірді өзен арқылы тасып, көпірдің солтүстік жағындағы ғимараттарды тұтандырды. Бұл өрт көптеген адамдарды тұтқындап алды, олардың көпшілігі өртте немесе көмекке келген қайықтарда қашып құтылуға тырысқанда қаза тапты. Джон Стоудың 1598 жылғы бір жылнамасында былай делінген:

Көпірден өтетін адамдардың саны өте көп болды, оны сөндіруге немесе қарауға, кенеттен оңтүстік желдің соғуынан солтүстік бөлігі де өртенді, ал қазір көпірден өтіп жатқан адамдар, одан кері қайтқысы келді, бірақ өрт тоқтатты. 1603 жылы Джон Стоу жазған мәліметтерге сәйкес, Лондон көпірінде ғана 3000 адам қаза тапқан. Бұл көрсеткіш Гиннес рекордтар кітабында келтірілген, бірақ ол замандас емес. Бен Джонсон бұл көрсеткішті асыра сілтеу деп санайды, себебі сол кезде Лондонның халқы 50 000-нан аспаған. Алайда, 50 000 халқынан 3000 адамның қаза болуының себебі түсіндірілмеген. Дегенмен, 1212 жылғы үлкен өрттен зардап шеккендердің санын нақты бағалауға мүмкіндік беретін сенімді деректер сақталмаған, бірақ Лондон көпіріне келтірілген зақым оның құрылымын бірнеше жыл бойы қираған күйде қалдырды, тек ішінара ғана пайдалануға болатын.

Басқа да елеулі өрттер

1130 және 1132 жылдары Лондонда тағы да бірнеше ауыр өрттер болды. 13 ғасырда Лондонда 1220, 1227 және 1299 жылдары ірі өрттер тіркелді, бірақ ешқайсысы 1212 жылғы Ұлы өрттей үлкен әсер етпеді. 1633 жылы тағы бір өрт шығып, Лондон көпірінің солтүстік жағындағы 42 ғимаратты және Темза көшесіндегі тағы сексен ғимаратты қиратты. Осы ғимараттардың кейбіреулері жөнделмеді немесе жаңасымен ауыстырылмады, және осы кездейсоқ "өрт тоқтату жолағы" үш он жылдықтан кейін, 1666 жылдың қыркүйегінде Лондонның Ұлы өртінен көпірдің зақымдануын болдырмады. 1678 жылы тағы да ірі өрт болды.