Кіріспе

Пейота тігісі, сондай-ақ қабақ тігісі деп те аталады, тоқыма станоксыз жасалатын бұранда тоқу техникасы. Пейота тігісі бір қатарда жұп немесе тақ сандағы бұрандалармен орындалуы мүмкін. Жұп және тақ санды пейота тігісінен жасалған бұйымдар жазық жолақтар, жазық дөңгелек пішінде немесе түтік түрінде тоқылуы мүмкін. Түтік пішіндес пейота тігісі қалталар жасауға немесе бөтелкелер, жақтау тұтқалары сияқты заттарды безендіруге қолданылады. Әлемнің көптеген мәдениеттері бұранда тоқуда пейота тігісін пайдаланған. Пейота тігісінің мысалдары ежелгі Египеттен табылған артефакттарда кездеседі, сондай-ақ бұл тігіс тарихи және қазіргі заманғы американдық үндістердің бұранда тоқу өнерінде де қолданылған. "Пейота тігісі" атауы осы тігіс Американың жергілікті шіркеуінің мүшелері пейота обрядтарында қолданатын заттарды безендіру үшін пайдаланғандықтан шыққан. "Қабақ тігісі" атауы да қабақ ыдыстарды безендіру үшін қолданылған тігістен туындаған.

Пейота тігісінің түр-түрлері

Пейота тігісінің бір түрі жиі "жедел тігіс" деп аталады, себебі оның қолданылуы пейота тігісіне ұқсас, бірақ оны аз уақытта жасауға болады. Пейота тігісінің алғашқы екі қатары сияқты, жылдам тігіс те екі қатарға тігіп, содан кейін жұмыс істеуді қажет етеді. Оны тек жұп сандағы моншақтармен орындауға болады, бірақ оны жазық немесе түтікше пішінде жасау оңай. Пейота тігісін дөңгелек, диагональ, жазық немесе түтік тәрізді етіп жасауға болады. Бұл көптеген моншақ тігушілердің сүйікті, әмбебап тігісі. Герлинде Линц пейота тігісінің жаңа түрін жасады, ол "бұралған пейота" деп аталады, бұл моншақ тоқу емес. Оны көбінесе PWAT деп қысқартады, бірақ Линц Пейтвист атауын ұнатады. Бұл диагональды пейота түрі тізбекке тізілгенде, тоқу арқанына ұқсайтын көрініс тудырады. Cellini спиралін тұқымдық моншақтар шеберлері Вирджиния Блейклок пен Кэрол Перенауд ойлап тапты, олар түтікше нұсқасын жасап, оны Рококо архитектуралық бағаналарымен танымал болған 16 ғасырлық итальян мүсіншісі Бенвенуто Челлинидің есімімен атады. Соңында, жазық нұсқа пайда болды, және екі техника да бірдей әдемі.

Тарих

Пейота тігісінің тарихы ежелгі Мысырға дейін жетеді. Ең айқын мысалы, Тутанхамон патшасының қабірінде осы тігіспен жасалған көптеген заттар табылды. Мысырлықтар бұл тігіспен қалыпталған түтік тәрізді әсемдіктермен кең жағалар жасаған. Ондай жағалар құдайлардың, патшалардың және басқа да адамдардың суреттерінде бейнеленген. Бұл тігіс ежелгі Мысырда ғана емес, сонымен қатар Американың жергілікті халықтары да ғасырлар бойы қолданған. Американың жергілікті халықтары еуропалықтар әкелген шыныдан жасалған әсемдіктерді пайдаланғаннан кейін бұл тігісті қолдана бастады. Пейота тігісі 1800 жылдары Киова және Команчи тайпаларының арасында қазіргі атауын алды. Қазіргі заманғы Американың жергілікті халықтары зергерлік бұйымдар, тұрмыстық заттар мен дәстүрлі бұйымдар жасауда пейота тігісін пайдаланады.