Эрнест Типсон: Миссионер, тіл білімі мен қайырлылық жолындағы өмір
Ernest Tipson
Эрнест Типсон (1883-1958) – Англиялық миссионер, лингвист. Кантон және Хоккиен тілдерінің сөздіктерін жасаған. Қытайдағы миссионерлік қызметі, тілдерді үйренуі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эрнест Типсон (1883–1958) – ағылшын Плимут бауырларының миссионері және лингвист, кантон және хоккьин (Амой диалектісі) тілдерінің сөздіктерін жасаған.
Ernest Tipson (1883–1958) was an English Plymouth Brethren missionary and linguist who compiled dictionaries of Cantonese and Hokkien (Amoy dialect).
Ерте өмір
Энфилдте (бұл кезде Миддлсекстің Эдмонтон жүзінің бір бөлігі болған) үлкен бауырластық отбасында дүниеге келген Типсон 14 жасында архитектордың кеңсе қызметкері және машинистка болып жұмыс істеді, бірақ 1900 жылдардың басында миссионерлік қызметке шақырылды.
Born into a large Brethren family in Enfield (then part of the Edmonton Hundred of Middlesex), England, Tipson began his working life, at the age of 14, as an architect's clerk and typist, but was called to missionary service in the early 1900s.
Миссионерлік қызмет
Типсонның алғашқы қызметі Пенангқа бағытталды. Ол 1908 жылғы қарашада Англиядан кемемен сонда келді. 1909 жылғы қазанда ол Қытайдың Гуанчжоу (бұрынғы Кантон) қаласына сапар шекті, онда бір жыл бойы кантон диалектін меңгерді. Бұл оның миссионерлік қызметінде маңызды құрал болды, сондай-ақ ол хоккиен диалектін де үйренді. Кантоннан оралғаннан кейін (1911 жылғы наурызда) Типсон Пенангта Агнес Миллерге үйленді және олар Куала-Лумпурға қоныстанды. Оның миссионерлік жұмысына Ілтебіл хабарды уағыздау, евангелизм, сондай-ақ арашалауға мұқтаж адамдар мен түрмедегілерді аралау кірді. Сол кездегі көптеген миссионерлер сияқты, Типсон да Британдық Малайяның ыстық және ылғалды климатынан денсаулығының нашарлауы және өлім қаупіне тап болды. 1914 жылғы тамызда оның кіші ұлы, бір жасар Тедди, асқазан-ішек ауруынан ауырып қайтыс болды. Теддидің есімі Типсонның 20 жыл бұрын қайтыс болған 15 жасар ағасының құрметіне берілген. 1917 жылы Типсон ауыр сырқатқа шалдығып, жүйкесі бұзылды. Әйелі сегіз айлық жүкті болғанына қарамастан, ол дереу Австралияның Сидней қаласына кетіп қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан Англияға қайта орала алмады және 1918 жылғы желтоқсанда ғана Англияға жетті. Бірнеше жылдық демалыстан кейін, 1920 жылы Типсон Куала-Лумпурға оралып, миссионерлік жұмысын қайта бастады. 1928 жылы ол Малайядағы Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамының хатшысы лауазымын атқару үшін Сингапурға көшті. Зейнетке шығуға жақын, 58 жасында Типсон екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сингапурды жапондықтар басып алғанда Чанги түрмесінде қамауға алынды. Бастапқыда ол Сингапурдың сол кездегі губернаторы Шентон Томаспен бірге 24-ші камерада болды. Чангидегі оның қызметі мінез-құлқының беріктігімен және түрмедегі әріптестеріне көрсеткен қолдауымен ерекшеленді. 1958 жылы Малайзияның Британдық қауымдастығында Типсонның қайтысы туралы былай делінген: "Интернатта (Чангиде) дарынды уағыздаушылар көп болды, бірақ Эрнест Типсоннан артық ешкімге адамдар жақын болған жоқ". Типсонның аман қалғаны, оның ұлы, сондай-ақ Эрнест, оның керемет юморының сезімі мен қайын жұбайы Дэвидтің жақсы серіктестігі мен қолдауының арқасында болды деседі. 1945 жылы бостандыққа шыққан Эрнест ағасы әйелі мен ұлымен қайта қосылу үшін Үндістанға сапар шекті. "Ол бір таяқтай жұқа еді!" - деп еске алды Эрнест кіші. "Біз бір-бірімізге құшақтап алдық". Соғыстан кейін Типсон Сингапурдағы жұмысын қысқа мерзімге қайта жалғастырды. 1948 жылғы наурызда Типсон Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамындағы лауазымынан зейнеткерлікке шығып, Англияға оралды. Типсон Корнуоллда жергілікті Евангелие залына уағыздау сапары кезінде қайтыс болды.
Tipson's first posting was to Penang and he sailed there from England in November 1908. In October 1909, he traveled to Canton (now Guangzhou) in China where he spent a year mastering the Cantonese dialect. This was to be a vital tool in his missionary work and he went on to acquire the Hokkien dialect. On his return from Canton (March 1911), Tipson married Agnes Millar in Penang and they settled in Kuala Lumpur. His missionary work involved preaching the Gospel, evangelism, and visiting lepers and prisoners. As with most missionaries, in those times, there was the ever present danger of ill health and death due to the heat and humidity of British Malaya. In August 1914, his youngest child, Teddie, then one, fell ill with gastro enteritis and died. Teddie was namesake of Tipson's 15 year old brother who had died some 20 years previously. By 1917, Tipson became seriously ill, and suffered a nervous breakdown, leaving immediately for Sydney, Australia, despite his wife being eight months pregnant. He could not return home to England due to the First World War and finally arrived back in England in December 1918. After a few years on furlough, Tipson returned to Kuala Lumpur in 1920 and resumed his missionary work. In 1928, he moved to Singapore to take up the post of Secretary to the British and Foreign Bible Society for Malaya. Nearing retirement, at the age of 58, Tipson was incarcerated in Changi Prison during the occupation of Singapore by the Japanese during much of World War II. To begin with, he occupied Cell 24, along with Shenton Thomas, the then Governor of Singapore. His ministry in Changi was remarkable in terms of his strength of character and his support for fellow prisoners. Tipson's obituary in the British Association of Malaysia, 1958, read: "There were some gifted preachers in the internment camp (Changi), but no one appealed to the men more than Ernest Tipson." Tipson's survival, said his son, also Ernest, was probably due to his tremendous sense of humour and the good company and support of son in law David. Liberated in 1945, Ernest Senior traveled to India to be reunited with his wife and son. "He was as thin as a stick! ", remembered Ernest Junior. "We fell into each other's arms." After the war, Tipson resumed his work in Singapore briefly. In March 1948, Tipson retired from his British and Foreign Bible Society post and returned to England. Tipson died in Cornwall during a preaching visit to a local Gospel hall.
Жарияланымдар
Типсонның тілдік шеберлігі, сондай-ақ кейіннен оның дарынды қытай ғалымы ретінде мойндалған мәртебесі, Англиядағы қарапайым мектепте алған біліміне қарағанда ерекше еді. Оның "Амой диалектісінің кісендік сөздігі" қазіргі заманғы хоккиен/ағылшын сөздіктерін жасау кезінде әлі де қолданылады. Өзінің діні мен шақыруына адал Типсон Киелі кітаптағы әрбір сөзді сөздігіне енгізуге тырысқан деседі. Оның тағы бір жарияланымы – "Толық қытай иероглифтері курсы" – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Чанги түрмесінде оқыған лекцияларына негізделген. "Soothill's Pocket Dictionary" сөздігіне Кантон тіліндегі сөздік индексі, онда Кантон диалектісінің барлық сөздері мен олардың мағыналары қамтылған. (1917) Кантон тіліндегі Жаңа өсиеттің нұсқаулығы және сөздік қоры. (1921) (Рой Т. Коулзбен бірге) Амой диалектісінің кісендік сөздігі, ағылшын-қытай. (1934) Амой диалектісінің кісендік сөздігі, қытай-ағылшын. (1935) Қытай иероглифтерінің толық курсы және т.б. (1949)
Tipson's linguistic prowess, and later his acknowledged status as a gifted Chinese scholar, was extraordinary in the light of his humble education at a Board School back in England. His Pocket Dictionary of the Amoy Vernacular is still referenced during the compilation of modern Hokkien/English dictionaries. True to his faith and calling, Tipson is said to have ensured that every word in the Bible found its way into his dictionary. Another of his publications, a Complete Chinese Character Course, was based on lectures he gave in Changi Prison during World War II. A Cantonese Syllabary Index to Soothill’s Pocket Dictionary, incorporating all Cantonese colloquial characters and their meanings. (1917)
Handbook and vocabulary of the Cantonese New Testament. (1921) (with Roy T. Cowles)
A Pocket Dictionary of the Amoy Vernacular, English Chinese. (1934)
A Pocket Dictionary of the Amoy Vernacular, Chinese English. (1935)
Complete Chinese Character Course, etc. (1949)