Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ведза (немесе Хведза) – Зимбабведегі Машоналэнд Шығыс провинциясындағы аудан. Ол Марондерадан оңтүстікке қарай және Харареден оңтүстікке қарай орналасқан. Бұл аймақта 9-12 ғасырларда Хведза төбелерінде темір кені шығарған Соко тайпасының Мбире халқы сирек қоныстанған, бұл жер "байлық орны" деген мағынаны білдіреді. 1910 жылы колониялық әкімшілік Ведза ауылын құрды. Ауыл төңірегіндегі төбелерде алтын, берил, никель, вольфрам және грайит кендері табылды, бірақ олардың қоры коммерциялық өндіріс үшін жеткіліксіз болды.
Wedza (or Hwedza) is a district in the province of Mashonaland East, Zimbabwe. It is located about south of Marondera, and south of Harare. The area was sparsely inhabited by the Mbire people of the Soko Clan as early inhabitants who mined iron in the Hwedza hills during the 9th 12th centuries which means "a place of wealth". A village of Wedza was established in 1910 by Colonial administration. Gold, beryl, nickel, tungsten and grayite were mined in the hills around the village but deposits were too small to make further commercial mining viable.
Этимология
Ведза сөзі тікелей "күннің шуағы" немесе "күн батуы" деп аударылады, ал аңыз бойынша, бұл сөз ежелгі қаланың орналасқан жерінен шыққан – ол терең орманның ар жағында табылған. Колониялық кезеңге дейін Ведза Мбире деп аталды. Ведза тауынан қазылып алынған темірдің болуы осы аймақты өте маңызды еткен. Темір байлық үшін де, рәсімдік мақсаттар үшін де маңызды болды. Темірден сапа, балта және басқа да егіншілік құралдары жасалды, олар адамдарға, әсіресе әйелге мұқтаж жастарға қажет болды. Сапа, әсіресе, үйлену рәсімінің орталық бөлігі болды. Егер жас жігіт рура рәсімінде болашақ қалың есіне сапа сыйламаса, ол әйел ала алмайтын еді.
The word Wedza literally translates to "the lighting of the sun", or "twilight", and myth has it that the word is derived from the location of the ancient town, which was found on the other side of a deep forest. Pre Colonial era Wedza was called Mbire. It was a very important area because of the iron which was mined in the Wedza mountain. The iron was important for both wealth and ceremonial purposes. The iron was fashioned into hoes, axes and other farming implements which people especially young man in need of a wife required. A hoe especially was central part of the marriage ceremony. A young man could not obtain a wife if he could not present his future mother in law with one during the roora ceremony.
География
Хведа бас әмірші Свосвеге бағынышты, ал бас әмірші Рузань басқа қалалармен сапалы асфальт жолдары арқылы жақсы байланысқа ие. Русунцве мен Гандамасунго, атақты Ведза таулары, Ведзаның ең танымал географиялық ерекшеліктері болып табылады. Хведа ауданының шекарасы батысында Саве өзені, ал шығысында Рузаве (Рузави) өзені орналасқан. Тағы да Нямзизи, Мхаре, Нямхембе және Чиньи сияқты өзендер бар. Хведа климаттық жағдайлар бойынша екіге бөлінеді: Сент-Барнабас Чисасакеден Хведа орталығына дейінгі жоғарғы Хведа – салқын және орташадан жоғары жауын-шашын мөлшеріне ие; ал Мукамба, Гонесо және Звиямбе шығыс және батыс шағын шаруашылық аймақтары (бұрынғы сатып алынған жерлер) арқылы өтетін төменгі Хведа – жылы немесе ыстық температуралы және аз жауын-шашынды аймақ. Екі аймақта өсірілетін егістер де айқын ерекшеленеді: төменгі Хведада мақта мен сорго/таққа келген бидай жақсы өседі, ал жоғарғы Хведада осы егістердің өнімділігі төмен болады. Хведа мажане/машуку (қазан айының соңынан желтоқсан айының басына дейін жиналатын жабайы жеміс) арқасында да белгілі.
Hwedza is under chief Svosve and Chief Ruzane is well connected to other towns by tarred roads. Rusunzwe and Gandamasungo, the famous Wedza mountain range, are some of the most outstanding geographical features in Wedza. Hwedza District boundaries are the Save River on the west and Ruzave (Ruzawi) river on the east. Other rivers include Nyamidzi, Mhare, Nyamhembe and Chineyi. Hwedza is climatically divided into two halves, upper Hwedza from St Barnabas Chisasike to Hwedza center onwards which is cooler and has average to high rainfall; and lower Hwedza which is from Mukamba through Goneso and Zviyambe East and West small scale farming area (formerly known as purchase areas) which experiences warmer to hot temperatures and lower rainfall. Even the crops grown in the two parts differ significantly, cotton and sorghum/millet do better in lower Hwedza, while in upper Hwedza the same crops would not yield much. Hwedza is also known for mazhanje/mashuku (a wild fruit harvested between late October into early December).
Қызметтер және көлік
Ведзаға Харареден автомобиль жолымен баруға болады, бірақ "Жер реформасы саясатының" нәтижесінде жолдардың сапасы нашарлаған, бұл өнеркәсіпке елеулі нұқсан келтірді. Автобус компаниялары Чигондо, Сент-Леоба және Зана жаңа қоныстану аймақтары сияқты шалқай аймақтарға қызмет көрсетуді тоқтатты. Дегенмен, бірнеше шағын автобус операторлары күн сайын Хараре және Марондера қалаларына қатынайды, көбінесе Мурамбиндада аяқтайды. Қызмет көрсету орталығы (өсу нүктесі) Spar супермаркетінен, пошта бөлімінен, жанармай құю станциясынан, бірнеше ішімдік орнынан тұрады және Chawasarira, Manica, Matemba, Mushandira/Matemai сияқты сенімді автобус компанияларымен және бірнеше шағын автобус операторларымен қамтамасыз етіледі. Кішкентай ұшақтарды қондыруға жарамды әуежай жолағы да бар. Mt St Marys-те емхана және аурухана орналасқан. Ведза ұлттық электр желісіне қосылған. Басты егін – тұқымдық жүгері, ол тұтынуға және сатуға өсіріледі.
Wedza is accessible by road from Harare but the roads have depreciated in quality as a result of the 'Land Reform Policy' which saw industry severely disrupted. Bus companies have stopped services the remote parts such as the areas of Chigondo, St Leoba, and Zana Resettlement. However, daily services are run by several minibus operators to the city of Harare and Marondera, usually terminating at Murambinda. The service centre (growth point) consists of a Spar supermarket, a post office, a filling station, several drinking places and is served by reliable bus services by Chawasarira, Manica, Matemba, Mushandira/Matemai as well as several minibus operators. An airstrip capable of landing small aircraft is also present. There is a clinic as well as a Hospital at Mt St Marys. Hwedza is also on the national electricity grid. The main crop grown is maize for both subsistence and sale.
Экономика
Ведзаның негізгі қызметі – ауыл шаруашылығы және оған қосымша қызметтер көрсету салалары болған, бірақ аймақтағы коммерциялық егіншілік пен мал шаруашылығына кедерес келгенше. 2000 жылғы Зимбабве жер реформасы Зимбабве тәуелсіздігінен кейін, 1980 жылдан кейін жер сатып алған ақ Зимбабве шаруаларын, сондай-ақ отаршылдық дәуірінде ата-аналарынан мұраға алған аз ғана шаруаларды Zanu Pf жетекшілері зорлықпен жерлерінен қуды. Фермалар тез арада тоқырап, ештеңе өндірмейтін жағдайға жетті, нәтижесінде көптеген жергілікті жұмыскерлер жұмысынан айрылып, күнкөрісіне кедерес келді.
The core business of Wedza was farming with its aligned service industries until disruptions to commercial agriculture and ranching in the area. Land Reform Project' 2000 of Zimbabwe saw white Zimbabwean farmers who had bought the land after 1980 in the time of Zimbabwe Independence, with only a few who had inherited from their parents during colonial times were violently thrown off the land by Zanu Pf stalwarts. The farms were soon in rack and ruin producing absolutely nothing this in turn meant vast amounts of locally employed people lost jobs and livelihoods.
Ауыл шаруашылығы
Ведзаның ерекше орналасуы ауыл шаруашылығы үшін зор мүмкіндіктер ұсынады. Харареден Ведзаға қарай Суайырым жолы бойындағы аймақтар жылы, ылғалды маусымда (қазаннан наурызға дейін) темекі, жүгері және паприка өндірісімен әйгілі болған. Ауданның Макарара, Звиямбе аудандарын қамтитын және Дороваға қарай созылатын оңтүстік бөлігі 2000 жылға дейін мақта шаруашылығы мен мал өсірудің маңызды орталығы болған. Ауданның орталық бөлігінде жаңбырдың түсуі жиі болмайды, сондықтан осы аймақтағы ауылдар көбінесе азық-түлікке мұқтаж, себебі жаңбырдың болжамсыз түсуінен мол өнім алуға мүмкіндік болмайды. Қазіргі таңда темекі ең көп өсірілетін дақыл, одан кейін әрбір шаруашылықта, әсіресе Звиямбе аймағында жер жаңғағы егіледі. Звиямбе және жаңа қоныстанған аймақтарда темекі өндірісі айтарлықтай артты, орташа өнім 1300 кг/га құрайды. 2013 жылғы темекі сату маусымы көрсеткендей, көптеген фермерлер өнімділігі мен сапасы жағынан жақсарған.
Wedza's unique location offers a vast array of agricultural opportunity. Areas along Watershed Road leading into Wedza from Harare were known for tobacco, maize and paprika production during the warm wet season (October to March). The more southerly part of the district encompassing areas of Makarara, Zviyambe and leading into Dorowa were once a bastion of cotton farming and cattle ranching before 2000. The more central part of the district has a history of erratic rain and as such, villages located in this part of the district are often in need of food aid as they often fail to reap meaningful harvests with the unpredictable rainfall patterns. Currently tobacco is the most dominant field crop grown, followed by groundnuts which is grown in every homestead especially in Zviyambe area. The tobacco production has expanded significantly in Zviyambe and resettlement areas giving an average output of 1300 kg / ha. The 2013 tobacco selling season has showed that most farmers have improved in terms of output and quality.
Саясат
Үстіңгі Ведзада негізінен коммерциялық шаруашылықтар, мол жауын-шашын, аурухана және кем дегенде 3 жақсы мектеп-интернат бар, атап айтқанда Чемханза, Mt St Marys Rusunzwe және St Annes Goto: Бұл аймақты Mbire халқынан бастапқы ақ қоныс аударушы фермерлер тартып алды, олардың көпшілігі алтын іздеушілер мен бақытты іздеушілер болды, Сесил Джон Родс пен Радд оларды алтын табу уәдесімен фермерлер ретінде қоныстандыруға алдады. Уәде етілген алтынды таба алмағандықтан, олар өздеріне қолайлы аймақтарда қажетті жерді алып, фермерлікпен айналысуға ынталандырылды. Осының нәтижесінде олар жергілікті Mbire халқын төменгі Ведзадағы ауылдарға қуды, онда жаңбыр болмайтын және топырағы өте нашар. Осы процесте көптеген адамдар ата-бабаларының жерінен қуылды, отбасылық киелі орындары мен қабірлерін қалдырып кетті. Бұл жағдайларға Тұқымдық сенім жерлері заңы (Tribal Trust lands Act) себеп болды. Родезия күштерінің жеңісімен аяқталған бірінші Чимуренга осы процеске жол ашты. Екінші Чимуренга және оның салдары жылдар бойы ауданның көпшілік дауысын ZANU PF партиясына қарай бұрды. Дегенмен, әлеуметтік-экономикалық қиындықтарға қарамастан, Ведза ZANU PF партиясының бекінісі болып қала берді.
Upper Wedza which mainly consists of commercial farms, good rainfall, a Hospital and at least 3 good boarding schools namely Chemhanza, Mt St Marys Rusunzwe and St Annes Goto : The area was seized from the Mbire people by the original white settler farmers most of whom had been gold panners and fortune hunters tricked by Cecil John Rhodes and Rudd into settling as farmers under the promise of finding gold. Failing to find the gold they had been promised they were encouraged to take whatever land they needed in what areas suited them and become farmers. Through this exercise they drove away the local Mbire people into villages in lower Wedza where the rain is erratic and the soil significantly poor. Through this exercise many were driven off their ancestral lands living behind family shrines and graves through the Tribal Trust lands Act. The first Chimurenga which was won by the Rhodesian forces paved way to this exercise. The Second Chimurenga and its aftermath has for years inclined the popular vote from the district towards ZANU PF. However, despite the socio economic challenges Wedza has continued to be a stronghold of ZANU PF.
Туризм
Имайр ойын паркі аудан ішінде орналасқандықтан сафари сапары үшін белгілі бір жағдай жасалған. Бұл саябақ көп жылдан бері қара мүйізді носорогтарды көбейту бағдарламасына қатысып келеді. Бірақ соңғы уақыттарда браконьерлер бірнеше жануарды, оның ішінде көбеюге қабілетті аналарын өлтірді.
The location of Imire Game Park within the district makes it a somehow good location for a safari trip. The game park has for years taken part in the Rhinoceros breeding programme. However of late poachers have killed several of the animals including breeding cows.