Кіріспе

Ведза (немесе Хведза) – Зимбабведегі Машоналэнд Шығыс провинциясындағы аудан. Ол Марондерадан оңтүстікке қарай және Харареден оңтүстікке қарай орналасқан. Бұл аймақта 9-12 ғасырларда Хведза төбелерінде темір кені шығарған Соко тайпасының Мбире халқы сирек қоныстанған, бұл жер "байлық орны" деген мағынаны білдіреді. 1910 жылы колониялық әкімшілік Ведза ауылын құрды. Ауыл төңірегіндегі төбелерде алтын, берил, никель, вольфрам және грайит кендері табылды, бірақ олардың қоры коммерциялық өндіріс үшін жеткіліксіз болды.

Этимология

Ведза сөзі тікелей "күннің шуағы" немесе "күн батуы" деп аударылады, ал аңыз бойынша, бұл сөз ежелгі қаланың орналасқан жерінен шыққан – ол терең орманның ар жағында табылған. Колониялық кезеңге дейін Ведза Мбире деп аталды. Ведза тауынан қазылып алынған темірдің болуы осы аймақты өте маңызды еткен. Темір байлық үшін де, рәсімдік мақсаттар үшін де маңызды болды. Темірден сапа, балта және басқа да егіншілік құралдары жасалды, олар адамдарға, әсіресе әйелге мұқтаж жастарға қажет болды. Сапа, әсіресе, үйлену рәсімінің орталық бөлігі болды. Егер жас жігіт рура рәсімінде болашақ қалың есіне сапа сыйламаса, ол әйел ала алмайтын еді.

География

Хведа бас әмірші Свосвеге бағынышты, ал бас әмірші Рузань басқа қалалармен сапалы асфальт жолдары арқылы жақсы байланысқа ие. Русунцве мен Гандамасунго, атақты Ведза таулары, Ведзаның ең танымал географиялық ерекшеліктері болып табылады. Хведа ауданының шекарасы батысында Саве өзені, ал шығысында Рузаве (Рузави) өзені орналасқан. Тағы да Нямзизи, Мхаре, Нямхембе және Чиньи сияқты өзендер бар. Хведа климаттық жағдайлар бойынша екіге бөлінеді: Сент-Барнабас Чисасакеден Хведа орталығына дейінгі жоғарғы Хведа – салқын және орташадан жоғары жауын-шашын мөлшеріне ие; ал Мукамба, Гонесо және Звиямбе шығыс және батыс шағын шаруашылық аймақтары (бұрынғы сатып алынған жерлер) арқылы өтетін төменгі Хведа – жылы немесе ыстық температуралы және аз жауын-шашынды аймақ. Екі аймақта өсірілетін егістер де айқын ерекшеленеді: төменгі Хведада мақта мен сорго/таққа келген бидай жақсы өседі, ал жоғарғы Хведада осы егістердің өнімділігі төмен болады. Хведа мажане/машуку (қазан айының соңынан желтоқсан айының басына дейін жиналатын жабайы жеміс) арқасында да белгілі.

Қызметтер және көлік

Ведзаға Харареден автомобиль жолымен баруға болады, бірақ "Жер реформасы саясатының" нәтижесінде жолдардың сапасы нашарлаған, бұл өнеркәсіпке елеулі нұқсан келтірді. Автобус компаниялары Чигондо, Сент-Леоба және Зана жаңа қоныстану аймақтары сияқты шалқай аймақтарға қызмет көрсетуді тоқтатты. Дегенмен, бірнеше шағын автобус операторлары күн сайын Хараре және Марондера қалаларына қатынайды, көбінесе Мурамбиндада аяқтайды. Қызмет көрсету орталығы (өсу нүктесі) Spar супермаркетінен, пошта бөлімінен, жанармай құю станциясынан, бірнеше ішімдік орнынан тұрады және Chawasarira, Manica, Matemba, Mushandira/Matemai сияқты сенімді автобус компанияларымен және бірнеше шағын автобус операторларымен қамтамасыз етіледі. Кішкентай ұшақтарды қондыруға жарамды әуежай жолағы да бар. Mt St Marys-те емхана және аурухана орналасқан. Ведза ұлттық электр желісіне қосылған. Басты егін – тұқымдық жүгері, ол тұтынуға және сатуға өсіріледі.

Экономика

Ведзаның негізгі қызметі – ауыл шаруашылығы және оған қосымша қызметтер көрсету салалары болған, бірақ аймақтағы коммерциялық егіншілік пен мал шаруашылығына кедерес келгенше. 2000 жылғы Зимбабве жер реформасы Зимбабве тәуелсіздігінен кейін, 1980 жылдан кейін жер сатып алған ақ Зимбабве шаруаларын, сондай-ақ отаршылдық дәуірінде ата-аналарынан мұраға алған аз ғана шаруаларды Zanu Pf жетекшілері зорлықпен жерлерінен қуды. Фермалар тез арада тоқырап, ештеңе өндірмейтін жағдайға жетті, нәтижесінде көптеген жергілікті жұмыскерлер жұмысынан айрылып, күнкөрісіне кедерес келді.

Ауыл шаруашылығы

Ведзаның ерекше орналасуы ауыл шаруашылығы үшін зор мүмкіндіктер ұсынады. Харареден Ведзаға қарай Суайырым жолы бойындағы аймақтар жылы, ылғалды маусымда (қазаннан наурызға дейін) темекі, жүгері және паприка өндірісімен әйгілі болған. Ауданның Макарара, Звиямбе аудандарын қамтитын және Дороваға қарай созылатын оңтүстік бөлігі 2000 жылға дейін мақта шаруашылығы мен мал өсірудің маңызды орталығы болған. Ауданның орталық бөлігінде жаңбырдың түсуі жиі болмайды, сондықтан осы аймақтағы ауылдар көбінесе азық-түлікке мұқтаж, себебі жаңбырдың болжамсыз түсуінен мол өнім алуға мүмкіндік болмайды. Қазіргі таңда темекі ең көп өсірілетін дақыл, одан кейін әрбір шаруашылықта, әсіресе Звиямбе аймағында жер жаңғағы егіледі. Звиямбе және жаңа қоныстанған аймақтарда темекі өндірісі айтарлықтай артты, орташа өнім 1300 кг/га құрайды. 2013 жылғы темекі сату маусымы көрсеткендей, көптеген фермерлер өнімділігі мен сапасы жағынан жақсарған.

Саясат

Үстіңгі Ведзада негізінен коммерциялық шаруашылықтар, мол жауын-шашын, аурухана және кем дегенде 3 жақсы мектеп-интернат бар, атап айтқанда Чемханза, Mt St Marys Rusunzwe және St Annes Goto: Бұл аймақты Mbire халқынан бастапқы ақ қоныс аударушы фермерлер тартып алды, олардың көпшілігі алтын іздеушілер мен бақытты іздеушілер болды, Сесил Джон Родс пен Радд оларды алтын табу уәдесімен фермерлер ретінде қоныстандыруға алдады. Уәде етілген алтынды таба алмағандықтан, олар өздеріне қолайлы аймақтарда қажетті жерді алып, фермерлікпен айналысуға ынталандырылды. Осының нәтижесінде олар жергілікті Mbire халқын төменгі Ведзадағы ауылдарға қуды, онда жаңбыр болмайтын және топырағы өте нашар. Осы процесте көптеген адамдар ата-бабаларының жерінен қуылды, отбасылық киелі орындары мен қабірлерін қалдырып кетті. Бұл жағдайларға Тұқымдық сенім жерлері заңы (Tribal Trust lands Act) себеп болды. Родезия күштерінің жеңісімен аяқталған бірінші Чимуренга осы процеске жол ашты. Екінші Чимуренга және оның салдары жылдар бойы ауданның көпшілік дауысын ZANU PF партиясына қарай бұрды. Дегенмен, әлеуметтік-экономикалық қиындықтарға қарамастан, Ведза ZANU PF партиясының бекінісі болып қала берді.

Туризм

Имайр ойын паркі аудан ішінде орналасқандықтан сафари сапары үшін белгілі бір жағдай жасалған. Бұл саябақ көп жылдан бері қара мүйізді носорогтарды көбейту бағдарламасына қатысып келеді. Бірақ соңғы уақыттарда браконьерлер бірнеше жануарды, оның ішінде көбеюге қабілетті аналарын өлтірді.