Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Сакиаси Илиеса Бакева Бутадрока (2 желтоқсан 1999 жылы қайтыс болды) – Фиджи саяси қайраткері, қатыгез этникалық национализммен ерекшеленген. 1972 жылғы парламент сайлауында үкіметтегі Альянс партиясының мүшесі ретінде Халық қағидалары палатасына сайланған ол, Фиджиде үнді текті адамдардың (индофиджиліктер) болуына қарсы айқын шабуылдары үшін Альянстан шығарылды. Ол парламенттік қарар қабылдауға шақыру ұсынды: «Бұл палата Фиджидегі үндістерді немесе үнді текті адамдарды Үндістанға қайтару уақыты келді дегенге келіседі, ал олардың үйге оралу шығындары мен осы елдегі мүліктеріне өтемақыны британ үкіметі төлесін». Бұл ұсыныс бірауыздан қабылданбады. Бутадрока Фиджи Ұлттық партиясын құрды, ол 1977 жылғы наурызда өткен жалпы сайлауда дауыстардың 24,4 пайызын алды. Партия тек бір парламенттік орын жеңіп алса да, оның дауыстары көбінесе Альянстың есебінен болды. Бұл оппозициялық Ұлттық Федерация партиясына көпшілік дауыс жинауға мүмкіндік берді, нәтижесінде конституциялық дағдарыс туды. Сайлаудан үш күн өткен соң ол өткізілген жиын кезінде қан төгілумен қорқытып, конституцияны өзгертуді талап етті, осылайша барлық кабинет министрлері этникалық фиджиліктерден болуы керек еді. Кейіннен ол Фиджидің отаршылдық дәуіріндегі қоғамдық тәртіп туралы жарлық бойынша заңсыз жиын өткізгені және нәсілдік араздық тудырғаны үшін айыпталды. Содан кейін ол 1977 жылғы қыркүйектегі Фиджи парламент сайлауында өзінің орындығынан айырылды. Бутадрока 1987 жылы Таукей қозғалысының жетекшілерінің бірі болды, оның агитациясы 1987 жылғы Фиджи төңкерісіне негіз болды, бұл сайланған үкіметті құлатты және сол жылы Фиджинің британ монархиясымен байланысын үзіп тастады. 1987 жылғы төңкерістен кейін ол Ситивени Рабуканың уақытша кабинетіне жер және минералды ресурстар министрі болып тағайындалды. Министр ретінде ол барлық мемлекеттік жерлерді iTaukei үшін Native Land Trust Board-тың қарауына беруді ұсынды, сондай-ақ олар еркін меншіктегі жерлерді сатуда бірінші кезектегі құқыққа ие болады деді. Бұл ұсынысты Рабука қабылдамады. Ол қазіргі конституцияны қабылдауға қарсы болды, ол 1990 жылғы конституцияда этникалық фиджиліктердің үстемдігін институционалды түрде бекіткен көптеген ережелерді жойды. Парламент жаңа конституцияны қабылдағанда, Бутадрока оны жазды. 1999 жылы ол өзінің партиясын, қазір Ұлттық Біріккен Фронт партиясы (FNUPF) деп аталатын партияны, Илиеса Дювольконың Вануа Тако Лаво партиясымен біріктіріп, Ұлттық Вануа Тако Лаво партиясын құрды. Партия бір орын жеңіп алды, бірақ Бутадрока өзі сайланбады. Сайлау Фиджи Еңбек партиясы басқаратын Халық коалициясын билікке әкелді, оның ішінде индофиджилік премьер-министр Махендра Чоудри болды. Бутадрока Чоудри үкіметін тұрақсыздандыру науқанына қатысты, ал оның партиясы Матиу Навакасуасуаның, төңкеріс қылмыстары үшін сотталған адамның, 2000 жылғы мамырда оны құлатқан төңкерісті жоспарлауда кінәлі деп танылды.
Sakiasi Iliesa Bakewa Butadroka (died 2 December 1999) was a Fijian politician noted for his strident ethnic nationalism. Originally elected to the House of Representatives as a member of the ruling Alliance Party in the parliamentary election of 1972, he was expelled from the Alliance for his public attacks against the presence of Persons of Indian origin (Indo Fijians) in Fiji. He had introduced a parliamentary motion calling for a resolution stating: "That this House agrees that the time has arrived when Indians or people of Indian origin in this country be repatriated back to India and that their travelling expenses back home and compensation for their properties in this country be met by the British Government." The motion was unanimously rejected. Butadroka founded the Fijian Nationalist Party, which took 24.4 percent of the vote in the general election held in March 1977. Although the party won only one parliamentary seat, its votes were mostly at the expense of the Alliance. This allowed the opposition National Federation Party to win a plurality, precipitating a constitutional crisis. Three days after the election he gave a speech at a public meeting threatening bloodshed and demanding that the constitution be changed so that all Cabinet Ministers were ethnic Fijians. He was subsequently charged with unlawful assembly and inciting racial antagonism under Fiji's colonial era Public Order Ordinance, He then lost his seat in the September 1977 Fijian general election. Butadroka later became one of the leaders of the Taukei Movement in 1987, whose agitation formed the backdrop to the 1987 Fijian coups d'état that deposed the elected government and severed Fiji's ties to the British Monarchy that year. He was appointed to Sitiveni Rabuka's interim Cabinet following the 1987 coup as Minister of Land and Mineral Resources. As Minister, he proposed that all government owned land would be placed under the jurisdiction of the Native Land Trust Board for the benefit of iTaukei, who would also have a right of first refusal over all sales of freehold land. The proposal was rejected by Rabuka. He strongly opposed the adoption of the present constitution, which reversed most of the provisions institutionalizing ethnic Fijian supremacy in the earlier 1990 constitution. When Parliament passed the new constitution, Butadroka publicly burnt it. In 1999, he merged his party, now called the Nationalist United Front Party (FNUPF), with Iliesa Duvuloco's Vanua Tako Lavo Party to form the Nationalist Vanua Tako Lavo Party. The party won one seat, though Butadroka himself was not elected. The election brought the Fiji Labour Party led People's Coalition to power, with an Indo Fijian Prime Minister, Mahendra Chaudhry. Butadroka became involved with a campaign to destabilize the Chaudhry government, and his party was implicated by Maciu Navakasuasua, who was convicted of coup related offences, in the planning of the coup d'état which deposed it in May 2000.