Кіріспе

Индофиджилік саясаткер (1937–2022)

Джай Рам Редди, CF (12 мамыр 1937 – 29 тамыз 2022) – Фиджи үкіметінің заңнамалық және сот салаларында көрнекті мансапқа ие болған индофиджилік саясаткер. 1998 жылы ол еліне қызмет еткені үшін Фиджидің ең жоғары наградасы – Фиджи орденінің серігі атағымен марапатталды. Ұлттық федерация партиясының (НФП) төрағасы ретінде ол 1977 жылдан 1983 жылға дейін және 1992 жылдан 1999 жылға дейін ресми оппозицияның жетекшісі болды. Кейін ол Фиджи апелляциялық сотының төрағасы қызметін атқарды. Ол 2000 жылы қысқа мерзімге, сондай-ақ 2002 жылдан 2003 жылға дейін бұл лауазымды иеленді. 2003 жылдың 31 қаңтарында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы оны соғыс қылмыстарын қудалауға жауапты Халықаралық Руанда қылмыстық трибуналының мүшесі етіп сайлады. Ол 2022 жылдың 29 тамызында дүние салды.

Ерте өмір және мансап

Пети мен Йенкаттама Реддидің бес баласының ең үлкені, Джей Рам Редди 1937 жылғы 12 мамырда Лаутока ауруханасында дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Бьянна Редди, (Кшатрия) қазіргі Андхра-Прадеш штатындағы Куддапах ауданынан, ал анасының әкесі, Ияпа Редди, әлеуметтік қызметкер және Лову Сангам бастауыш мектебінің негізін қалаушы, 1903 жылы Эльба III кемесімен Фиджиге көшіп келді. Бастапқыда Надидегі Шри Вивекананда орта мектебінде, содан кейін Сувадағы DAV колледжінде білім алған Редди 1955 жылғы сәуір айында Жаңа Зеландиядағы Веллингтон техникалық колледжінің университетке қабылдау класына түсті және сол жылы емтиханды тапқан колледждің аккредиттелмеген жалғыз студенті болды. 1956 жылы Веллингтонның Виктория университетінің құқық факультетіне оқуға түсіп, 1960 жылы бітірді, содан кейін Жаңа Зеландия адвокатурасына қабылданды. Келесі жылы Фиджидегі адвокаттық алқаға да қабылданды. 1961 жылдан 1966 жылға дейін Фиджидегі Нади қаласындағы А. Д. Патель & Co заң фирмасында штаттық адвокат және серіктес болды. 1966 жылдан 1968 жылға дейін Корольдік кеңесшісі қызметін атқарды, ал 1968 жылдан 1970 жылға дейін Бас прокуратураның бас заң қызметкері болды. Ол Фиджидегі Лаутока қаласындағы Стюарт Редди & Co заң фирмасының аға серіктесі болды. 1988 жылдан 1997 жылға дейін Лаутокада жеке практикамен айналысты.

Саяси мансап

Редди 1972 жылы сол кездегі оппозиция басшысы Сидик Кояның тағайындауымен Сенатқа кірді. 1976 жылы партияның екі фракциясын біріктіруде маңызды рөл атқарды. Редди 1977 жылғы қыркүйекте Сидик Кояның орнына ҰҚП-ның (NFP) басшысы болды. Бұл партияның 1977 жылғы наурыздағы сайлауда шамалы артықшылыққа ие болғанына қарамастан, үкімет құру мүмкіндігінен айырылуына және қыркүйектегі саяси тұрақсыздықты шешу үшін өткізілген екінші сайлауда сүрінбей қалғанынан кейін болды. Оның басшылығымен ҰҚП 1982 жылғы сайлауда айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізді, бірақ ұзақ жылдар бойы премьер-министр болған Рату Сэр Камисе Мараны ығыстыра алмады, содан кейін 1983 жылы партия басшылығынан Кояның пайдасына шеттетілді. Редди 1987 жылғы сәуір және мамыр айларында Бавадра үкіметінде қысқа мерзімге Бас прокурор және Әділет министрі қызметін атқарды. 1987 жылғы әскери төңкерістен кейін ол қайтадан ҰҚП басшылығын өз қолына алды және 1990-шы жылдар бойы партияны басқарды. 1992 және 1994 жылғы сайлауларда ҰҚП өкілдер палатасындағы 27 орынның көпшілігін жеңіп алды, бұл орын индофиджиліктерге бөлінген еді. 1990-шы жылдардың соңында Редди премьер-министр генерал Ситивени Рабукамен 1990 жылғы конституцияны өзгерту туралы келіссөздер жүргізуді шешті, ол кеңінен нәсілшілдікке ұшыраған және көптеген адамдар Оңтүстік Африканың апартеид режимімен салыстырған, себебі ол этникалық фиджиліктердің саяси басымдығын қамтамасыз еткен еді. Бұл келіссөздердің нәтижесінде, Жаңа Зеландияның бұрынғы генерал-губернаторы сэр Пол Ривз көмегімен, жаңа конституция қабылданды, ол индофиджиліктерге қатысты барлық кемсітушілік ережелерді жойды (негізінен президенттің құрметті лауазымынан басқа, ол фиджилік мұрагерлік басшысына сақталды). Бұл Реддидің ең үлкен жетістігі деп есептелді. Алайда, оның даңқы ұзаққа созылмады. 1999 жылғы сайлауда ол бұрынғы қарсыласы Рабукамен сайлау одағын жасады, бұл одақ оның құлдырауына себеп болды. Көптеген индофиджиліктер Рабуканы 1987 жылғы төңкерісті ұйымдастырғаны және 1990 жылғы конституцияны қабылдаудағы рөлі үшін кешірмеді, нәтижесінде ҰҚП барлық орыннан айырылды. Реддидің шамамен жиырма жылдық парламенттік мансабы аяқталды.

Редди судья ретінде

2000 жылы Редди Фиджи апелляциялық сотының президенті болып тағайындалды. 2000 жылы Фиджи конституциялық үкіметінің құлатылуына байланысты ол отставкаға кетті, бірақ 2002 жылдың қаңтарында қайта тағайындалды. 2003 жылдың 18 сәуірінде Руанда трибуналындағы лауазымын алу үшін ол апелляциялық сот төрағасы қызметінен кетті, бірақ соттың мүшесі болып қалды. Фиджи теледидары 2006 жылдың 14 маусымында Реддидің Руанда трибуналындағы өкілеттігі, тағы он мүшемен бірге, 2007 жылдың мамырында аяқталуға тиіс болған, 2008 жылдың желтоқсанына дейін ұзартылды деп хабарлады.

Жеке өмір

1962 жылы Редди геология профессорының қызы Аннеге үйленді. Олардың Санджай деген ұлы мен Хелен деген қызы дүниеге келді. 1970 жылы Аннеден ажырасқаннан кейін Редди 1972 жылы Фиджи заң шығару кеңесіндегі Хансард тілшісі Чандра Вати Сингхке қайта үйленді. Олардың Сандхья деген қызы мен Прашант деген ұлы болды.