Фиджи саяси партиясы: Альянс партиясы (1966-1987) тарихы, Камисесе Мара басшылығы, этникалық топтардың қолдауы, сайлау және үкімет құру туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Альянс партиясы – 1966 жылдан 1987 жылға дейін Фиджиде билік жүргізген саяси партия. 1960 жылдардың басында құрылған, оның басшысы – қазіргі Фиджи мемлекетінің негізін қалаушы Камисесе Мара. Көбінесе Фиджидің дәстүрлі басшыларының саяси құралы ретінде танылған Альянс партиясы, еуропалықтар мен басқа этникалық азшылықтардың арасында да айтарлықтай қолдауға ие болды. Фиджи халқының 3-4% құраса да, олар парламентте үлкен өкілдікке ие болды (1973 жылға дейін парламент орындарының үштен бірі, ал одан кейін алтыннан бірі оларға бөлінді). Индофиджиліктер оған аз қолдау көрсетті, бірақ Фиджи еуропалықтарының біртұтас дауысы Альянс партиясын жиырма жылдан астам уақыт бойы билікте ұстады.
The Alliance Party, was the ruling political party in Fiji from 1966 to 1987. Founded in the early 1960s, its leader was Kamisese Mara, the founding father of the modern Fijian nation. Widely seen as the political vehicle of the traditional Fijian chiefs, the Alliance Party also commanded considerable support among the Europeans and other ethnic minorities, who, although comprising only 3–4% of Fiji's population, were over represented in the parliament (with a third of the seats before 1973, and a sixth thereafter, allocated to them). Indo Fijians were less supportive, but the Fijian European block vote kept the Alliance Party in power for more than twenty years.
Альянс партиясының құрылуы
Альянс партиясының құрылуы 1965 жылдың қараша айында губернатор сэр Дерек Джейкеуэйдің «Фиджи халқының мүддесін шын ниетпен қорғайтын, саяси одақтар құрып, біртұтас нәсілдік платформада сайлауға түсуге және егер көпшілік орындарды жеңіп алса, кең негізді, дербес басқаруға қабілетті үкімет құруға шақырған» үндеуінің тікелей нәтижесі болды. 1965 жылы Фиджиде әртүрлі мүдделерді білдіретін саяси ұйымдар болды (бірақ Федерация партиясы сияқты басқа саяси партиялар жоқ еді). Олар: 1956 жылы «үнділердің саяси реформа талап етуіне қарсы тұру» мақсатымен құрылған Фиджи қауымдастығы, Федерация партиясына қарсы болған үнділер құрған Фиджи Ұлттық Конгресі, еуропалықтар мен еуропалық текті азаматтарды өкілдік еткен Жалпы сайлаушылар қауымдастығы, Сува Ротуман қауымдастығы, Ротуман конвенциясы, Қытай қауымдастығы, Бүкіл Фиджи мұсылман саяси фронты, Фиджи азшылық партиясы және Тонга ұйымы. 1966 жылдың 12 наурызында осы ұйымдардың бәрі Камисе Мараның басшылығымен Альянс партиясын құрды.
The formation of the Alliance Party was the direct result of the call, in November 1965, by the Governor, Sir Derek Jakeway, "for leaders of imagination, who have the interests of all the people of Fiji truly at heart, to build political alliances with the object of contesting elections on a common racial platform and then, if they win a majority of seats, forming a broad based administration which will be effectively self governing". In 1965, there already existed in Fiji political organisations which represented various interest groups (but no other political party like the Federation Party). These were the Fijian Association, which was formed in 1956 to "counter the Indian demand for political reform", the National Congress of Fiji formed by Indians opposed to the Federation Party, the General Electors Association representing the Europeans and Part Europeans, the Suva Rotuman Association, the Rotuman Convention, the Chinese Association, the All Fiji Muslim Political Front, the Fiji Minority Party and the Tongan Organization. On 12 March 1966, all these organisations came together under the leadership of Kamisese Mara to form the Alliance Party.
1966 жылғы жалпы сайлау
1966 жылғы жалпы сайлау өте жатқан кезде Альянс партиясы құрылғанына алты ай ғана толып, нәтижесінде оның ұйымдары арасындағы іс-қимылдарды үйлестіру нашар болды. Кандидаттарды іріктеу жетілдірілмеген еді, және Фиджидің төрт коммуналдық сайлау округінде Фиджи қауымдастығы өз мүшелеріне Альянс қолдаған үміткерлерге қарсы тұруға рұқсат берді. Үнді коммуналдық сайлау округтеріндегі кейбір үміткерлер Фиджи Ұлттық Конгресінің туы астында сайлауға түсті. Кейде жеке амбиция партиялық адалдықтан басым түсті, мысалы, Альянс қолдауына ие бола алмаған еуропалық мүше отставкаға келіп, тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, сайлауда жеңіске жетіп, қайтадан Альянсқа қосылып, министр болып тағайындалды. Нәтижесінде Альянс 34 тікелей сайланған орынның 22-сін жеңіп алды. Оның ең үлкен жетістігі – Батыс аймағындағы үш дауыс беру округінде жеңіске жеткені, онда үнді халқының көпшілігі Федерация партиясының үміткерлерін сайлайды деп күтілген. Сайлаудан кейін үш тәуелсіз депутат және Бас кеңестің екі өкілі де Альянсқа қосылып, партияның жалпы саны 27 орынға жетті. Қалған 9 орынды А.Д. Пател басқарған Ұлттық Федерация партиясы жеңіп алды. Альянстың жеңісіне байланысты Рату Мара 1967 жылдың қыркүйегінде жауапты үкімет құрылғанда Бас министр болып тағайындалды.
When the 1966 general election was held, the Alliance Party had been in existence for only six months, consequently there was little co ordination of activities between its affiliated organisations. Candidate selection was not streamlined and in four Fijian communal constituencies, the Fijian Association allowed its own members to stand against the Alliance endorsed candidates. Some candidates for the Indian communal constituencies stood in the election under the National Congress of Fiji banner. Sometimes individual ambition superseded party loyalty as seen by the case where a European member, on failing to obtain Alliance endorsement, resigned, stood as an independent, won the election, re joined the Alliance and was made a Minister. In the end, the Alliance, won a landslide victory, taking 22 of the 34 directly elected seats. Its greatest achievement was winning the three cross voting seats in the western division, where the large Indian majority was expected to elect Federation Party candidates. After the election the three independents and two nominees of the Great Council of Chiefs, also joined the Alliance to give it a total of 27 seats. The remaining 9 seats were won by the NFP, led by A. D. Patel. Owing to the victory of the Alliance, Ratu Mara was appointed Chief Minister when responsible government was introduced in September 1967.
1977 жылдан 1987 жылға дейін
Альянс партиясының билігі 1977 жылдың наурыз айындағы сайлауда қысқа мерзімге бұзылды, осы кезде этникалық фиджиліктердің дауысының бөлінуі салдарынан тоғыз орын жоғалды. Альянс 52 орындық парламентте 24 орынға ие болды, бұл Индо-Фиджиліктер басымдығы бар Ұлттық Федерация партиясынан (NFP) екі орын кем. Сайлаудан үш күн өткен соң NFP басшылық үшін күреске түсті, ал Фиджинің генерал-губернаторы Рату сэр Джордж Какобау Мара үкіметін уақытша билікте қалуға шақырды. Сол жылдың қыркүйек айындағы екінші сайлау тұйыққа келген жағдайды шешу үшін өтті; Альянс 52 орынның 36-сын алып, бұрынғыдан бетер нәтижеге қол жеткізді. Альянс партиясының көпшілігі 1982 жылғы сайлауда азайды, бірақ 52 орынның 28-ін сақтап, билікте қалды. 1987 жылдың сәуір айында партия Тимоси Бавадра басқаратын көпұлтты коалициядан жеңіліс тапты, Бавадра – этникалық фиджилік болғанымен, оның қолдауының көп бөлігі Индо-Фиджиліктерден болды. Бір айдан аспаған уақыттан кейін жаңа үкімет подполковник Ситивени Рабука басқарған әскери төңкеріспен құлатылды. Бірнеше айлық алабұдыдан кейін бұрынғы премьер-министр, Альянс партиясының төрағасы Рату Мара ауысымдық үкіметті басқаруға қайта шақырылды. Фиджи саясатының кең ауқымды қайта құрылуының бір бөлігі ретінде Альянс партиясы таратылды.
The rule of the Alliance Party was briefly challenged in the election of March 1977, when a split in the ethnic Fijian vote resulted in the loss of nine seats. The Alliance ended up with 24 seats in the 52 seat parliament, two less than the Indo Fijian dominated National Federation Party (NFP). A constitutional crisis developed when, three days after the election, the NFP splintered in a leadership brawl, and the Governor General of Fiji, Ratu Sir George Cakobau, asked the Mara government to remain in power in a caretaker capacity. A second election was held in September that year to resolve the impasse; the Alliance was returned with an unprecedented 36 seats out of 52. The majority of the Alliance Party was reduced in the 1982 election, but with 28 seats out of 52, it retained office. In April 1987, the party was finally beaten by a multi racial coalition led by Timoci Bavadra, an ethnic Fijian who nevertheless drew most of his support from the Indo Fijian population. After less than a month in office, the new government was deposed in a military coup led by Lieutenant Colonel Sitiveni Rabuka. After several months of turmoil, the former Prime Minister Ratu Mara, the Alliance Party leader, was called back to head a transitional government. As part of a major realignment of Fijian politics, however, the Alliance Party was dissolved.
Альянсты қайта құруға ұмтылу
Фиджилік Альянс тарағаннан кейін он бес жылдан астам уақыт өткен соң, 2001 жылдан 2004 жылға дейін Бас басшылар кеңесінің төрағасы болған, сондай-ақ марқұм Рату Мараның күйеу баласы Рату Эпели Ганилау 2005 жылдың 18 қаңтарында тарап кеткен партияның мұрагері деп саналған Фиджидің Ұлттық Альянс партиясын ресми тіркеді. Ганилау жаңа партияны 2005 жылдың 8 сәуірінде Сува қаласында өткен жаппай митингте таныстырды. Фиджилік Альянс орталық-оң партия болып есептелді және АҚШ-тың Республикалық партиясы, Ұлыбританияның Консервативтік партиясы және Австралияның Либералдық партиясы сияқты көптеген елдердің орташа оңшыл партияларының бас ұйымы болып табылатын Халықаралық Демократиялық Одақтың мүшесі болды.
More than fifteen years after the disbanding of the Fijian Alliance, Ratu Epeli Ganilau, Chairman of the Great Council of Chiefs from 2001 to 2004, and a son in law of the late Ratu Mara, formally registered the National Alliance Party of Fiji on 18 January 2005 as a claimed successor to the defunct party. Ganilau launched the new party at a mass rally in Suva on 8 April 2005. The Fijian Alliance was considered to be a centre right party, and was a member of the International Democrat Union, an umbrella organization of moderate right wing parties from many countries, including the Republican Party of the United States, the British Conservative Party, and the Australian Liberal Party.