Лазар Эделяну: Румын химигі және мұнайды тазарту әдісінің авторы
Lazăr Edeleanu
Лазар Эделяну – румын химигі, амфетаминді синтездеген және мұнайды тазартудың қазіргі әдісін ойлап тапқан ғалым. Биографиясы, жетістіктері туралы оқыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румын химигі (1861–1941)
Romanian chemist (1861–1941)
Лазар Эделяну (; 1 қыркүйек 1861, Бухарест – 7 сәуір 1941, Бухарест) – еврей тегіндес румын химигі. Ол Берлин университетінде амфетамин синтездеген алғашқы химик және шикі мұнайды қазіргі заманғы әдіспен тазартуды ойлап тапқандығымен белгілі.
Lazăr Edeleanu (; 1 September 1861, Bucharest – 7 April 1941, Bucharest) was a Romanian chemist of Jewish origin. He is known for being the first chemist to synthesize amphetamine at the University of Berlin and for inventing the modern method of refining crude oil.
Англия мен Румыниядағы ғылыми-зерттеу қызметі
Сент-Сава орта мектебінде лицейді бітіргеннен кейін Берлин университетінде білім алды. Ол 1887 жылы химия ғылымында докторлық дәрежесін "Фенилметакрил қышқылы мен фенил изобутир қышқылының кейбір туындылары туралы" деген тақырыптағы диссертациясымен, Август Вильгельм фон Хофманның басшылығымен қорғады. Содан кейін Эделеану Лондондағы Корольдік артиллерия колледжінде лекция оқып, профессор Ходжкинсонның ассистенты болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол Чарльз Фредерик Крос пен Эдвард Джон Беванмен бірлесіп, жасанды, отқа төзімді жібек түрін жасады. Рафаэль Мелдоламен бірге оксазин негізіндегі бояуларды өндірді. Румынияға оралғаннан кейін, ол химик Константин И. Истратидің ассистенты, кейін Бухарест университетінің Ғылым факультетінде лекция оқытушы болып жұмысқа қабылданды, органикалық химия кафедрасында. 1906 жылы ол сол жылы құрылған Геология институтының Химия зертханасының меңгерушісі және Плоешти маңындағы Вега мұнай өңдеу зауытының директоры болып тағайындалды, бұл зауыт сол кезде неміс Disconto Gesellschaft компаниясына тиесілі болған. 1907 жылы Ион Тэнасескумен бірге Бухарестте Мұнай конгресін ұйымдастырды және румыниялық шикі мұнайдың физикалық және техникалық қасиеттері туралы монографияның авторы болды. Оның ең маңызды өнертабысы – Эделеану процесі (1908 жыл). Бұл процесте мұнай сұйық күкірт диоксидімен тазартылып, хош иісті көмірсутектер (бензол, толуол, ксилен және т.б.) іріктеп алынады. Алғаш рет бұл әдіс Румыниядағы Вега мұнай өңдеу зауытында тәжірибелік түрде қолданылды, содан кейін Францияға (әсіресе Руанға), Германияға және одан әрі бүкіл әлемге тарады.
After completing lyceum at Saint Sava High School, he went to study at the University of Berlin. He obtained his doctorate in Chemistry in 1887, with thesis "About some derivatives of phenyl methacrylic acid and phenyl isobutyric acid" written under the direction of August Wilhelm von Hofmann. After that, Edeleanu worked for some time at the Royal College of Artillery in London as a lecturer and as an assistant to Professor Hodgkinson. During this period, he collaborated with Charles Frederick Cross and Edward John Bevan to create a certain type of artificial fireproof silk. With Raphael Meldola he created oxazine based dyes. Back in Romania, he was hired by the chemist Constantin I. Istrati as an assistant and then as a lecturer at the University of Bucharest's Faculty of Sciences. in the Organic Chemistry Department. In 1906 he was appointed Head of the Chemistry Laboratory at the Geology Institute, founded that year, and director of Vega Refinery near Ploiești, a refinery owned at that time by the German company Disconto Gesellschaft. In 1907, along with Ion Tănăsescu, he co organized the Petroleum Congress in Bucharest and co authored a monograph on the physical and technical properties of Romanian crude oil. His most significant invention, was the Edeleanu process (1908). It is a process in which petroleum is refined with liquid sulfur dioxide to selectively extract aromatic hydrocarbons (benzene, toluene, xylene, etc.). The procedure was first applied experimentally in Romania at the Vega Refinery and later spread to France (notably Rouen), Germany, and subsequently throughout the world.
Германиядағы ғылыми-зерттеу және бизнес
1910 жылы Эделеану Германияға қоныс аударды, онда ол "Allgemeine Gesellschaft für Chemische Industrie" деп аталатын компанияны құрды. "Edeleanu" деген атаудың табысқа ие болуына байланысты, компания 1930 жылы өз атын Edeleanu GmbH деп өзгертті. Ұлыбританиядағы алғашқы мұнай өңдеу зауыттарының бірі – Манчестер мұнай өңдеу зауыты, ол Edeleanu GmbH-ның қатысуымен салынды және 1938 жылы Траффорд Паркте ашылды. Нацистік режим кезінде оны Deutsche Erdöl AG сатып алды. Бірнеше меншік иесі алмасудан кейін, 2002 жылы оны Thyssenkrupp трестіне тиесілі Uhde GmbH сатып алды. Эделеану атауы бүгінгі күнге дейін мұнай өңдеу зауыты бөлімінде қолданылып келеді. Эделеану Румынияға оралып, 1941 жылдың сәуір айында Бухарест қаласында қайтыс болды.
In 1910, Edeleanu settled in Germany where he founded a company called "Allgemeine Gesellschaft für Chemische Industrie". Due to the success of the name "Edeleanu", the company changed its name to Edeleanu GmbH in 1930. One of the first refineries in UK, was the Manchester Oil Refinery, which was built with the involvement of Edeleanu GmbH and opened in 1938,in Trafford Park. During the Nazi regime, it was bought by the Deutsche Erdöl AG. Several ownership changes later it was acquired by Uhde GmbH in 2002, which is owned by the Thyssenkrupp trust. The name Edeleanu is still used for the refinery department until this day. Edeleanu returned to Romania, where he died in Bucharest in April 1941.
Мұралық
1960 жылға қарай әлем бойынша 80 "Эделеану" мекемесі болды. Эделеану әдісі оның көптеген түрлерінде бүгінге дейін қолданылып келеді және жоғары сапалы майларды өндірудің негізгі процесі болып қалады. Эделеану Румыния, АҚШ, Германия, Франция, Австрия, Швеция және Нидерландта 212 ойлап табуға патент алды.
By 1960, there were 80 Edeleanu facilities worldwide. The Edeleanu Method is still used today, in its many variations, and remains the basic process for manufacturing high quality oils. Edeleanu obtained 212 patents for inventions in Romania, the United States, Germany, France, Austria, Sweden, and Holland.