Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық Германия (Mitteldeutschland) – Германияның экономикалық және мәдени аймағы. Оның нақты шекаралары контекстке байланысты, бірақ көбінесе Саксония, Тюрингия және Саксония-Анхальт федералды штаттарының ішіндегі аймақ ретінде немесе Лейпциг және Галле қалалық агломерациясы және оларды қоршаған аудандар сияқты осы аймақтың кішігірім бөлігі ретінде қарастырылады. Бұл атау Германия империясы кезінде пайда болған, сол кезде аймақ елдің шамамен орталығында орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германия империясының шығыс территориялары Польша мен Ресейдің құрамына өткендіктен, "Орталық Германия" елдің орталығынан шығысқа қарай орналасқан, бірақ бұл атау бизнесте, медиада және Орталық Германияның қалалық аймағында әлі де жиі қолданылады. Осы себепті, бұл термин енді географиялық ұғым ретінде қабылданылмайды.
Central Germany (Mitteldeutschland) is an economic and cultural region in Germany. Its exact borders depend on context, but it is often defined as being a region within the federal states of Saxony, Thuringia and Saxony Anhalt, or a smaller part of this region, such as the metropolitan area of Leipzig and Halle plus the surrounding counties. The name dates from the German Empire, when the region was approximately in the centre of the country. Since the German Empire's eastern territories became part of Poland and Russia in the aftermath of World War II, "Central Germany" has been located east of the centre of the country, but the name is still often used in business, media and by the Central German Metropolitan Region. Against this background, the term is not or no longer to be understood as a geographic term.
Тарих
Тарихи тұрғыдан Гессеннің көп бөлігін, Франконияның аймақтарын және Төменгі Саксонияның оңтүстігін де қамтитын бұл аймақ, Орталық неміс диалектілерінде сөйленген Бенрат тілдік шегінің оңтүстігінде орналасқан деп сипатталады. Ол ғасырлар бойы Германияның ең дамыған аймақтарының бірі саналды, сонымен қатар протестанттық реформация мен 19 ғасырғы өнеркәсіптік революцияның орталығы болды. Аймақтың көп бөлігі бір кезде Ветин әулетінің бір тармағымен басқарылды, Анхальт пен Рейсс және географиялық анықтамасына байланысты Гессен сайлаушылығы бұл тізімге кірмеді. Осылайша, олар түрлі жолдармен Саксония сайлаушылығымен династиялық байланыста болды, ол сол кезде Германия империясындағы маңызды күш еді. 19 ғасырдан бастап Пруссия Орталық Германияның солтүстік бөліктерін біртіндеп бақылауға алды.
Historically also including most of Hesse, parts of Franconia and the south of Lower Saxony, the region is described as an area south of the linguistic Benrath line where Central German dialects were spoken. It ranked for centuries as one of the most advanced areas in Germany, a centre of both the Protestant Reformation and the 19th century Industrial Revolution. Large parts of the area were once governed by one of the branches of the House of Wettin, with the exception of Anhalt and Reuss and, depending on the geographical definition, the Electorate of Hesse. They, thus, were dynastically in one or the other way linked to the Electorate of Saxony, at that time a major power in the German Empire. Starting from the 19th century, Prussia successively gained control over the northern parts of Central Germany.
19 ғасырдан ІІ дүниежүзілік соғысқа дейін
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл аймақ Германияның ортасы саналды, себебі ол Ахен мен Кенигсбергтің шамамен ортасында жатыр. Орталық Германия химиялық үшбұрышы – Рур және Жоғарғы Силезия арасындағы үш негізгі неміс өнеркәсіптік аймағының орталық бөлігі болды. 1929 жылы Пруссия еркін мемлекеті мен Ватикан Пруссия конкордатында бірнеше католик дін аймақтарын біріктіріп, жаңа Орталық Германия шіркеулік провинциясын құруға келісті, ол шығыс Вестфалия, солтүстік Гессен, Тюрингияның көп бөлігі, бүгінгі Саксония-Анхальт және Саксонияның шағын бөліктерін қамтыды. Ялта конференциясында бұл аймақ Рузвельт жоспарының бөлігі ретінде, бұрынғы саксондық мемлекеттердің орталық Германиядағы аумақтарын біріктіретін орталық неміс мемлекетін құру үшін ұсынылды. 1945 жылдан кейін Германия шығыс территорияларын жоғалтқаннан кейін, Орталық Германияның көп бөлігі Кеңес оккупациялық аймағына кірді, Германияның жаңа шығысы болды, сондықтан 1949 жылы құрылған Германия Демократиялық Республикасы (ГДР) көбінесе Шығыс Германия деп аталды. Канцлер Вилли Брандт 1969 жылы Остполитикасын бастағанға дейін ондаған жылдар бойы ресми Батыс Германия Германия Демократиялық Республикасын білдіру үшін «Орталық Германия» терминін қолданды. Бұл терминді Христиан-демократиялық одақ және Германияның Социал-демократиялық партиясы, сондай-ақ шығыс провинцияларынан қуылған көптеген батыс неміс азаматтары қолданды, олардың саяси көзқарастары әртүрлі болды.
Until World War II, this area was seen as the middle of Germany due to it lying approximately midway between Aachen and Königsberg. The Middle German Chemical Triangle was the central region of the three main German industrial areas between the Ruhr and Upper Silesia. In 1929 the Free State of Prussia and the Holy See agreed in the Prussian Concordat to combine several Catholic dioceses to form the new Middle German Ecclesiastical Province, spreading over eastern Westphalia, northern Hesse, most of Thuringia, today's Saxony Anhalt and small parts of Saxony. During the Yalta Conference it was suggested as part of the Roosevelt Plan to create a central German state which would have combined roughly the areas formerly covered by the Saxon states of central Germany. After 1945, when Germany lost its eastern territories, most of middle Germany fell into the Soviet Zone of occupation, becoming Germany's new east, which is why the 1949 founded German Democratic Republic (GDR) is often referred to as East Germany. For decades until Chancellor Willy Brandt started his Ostpolitik in 1969, official West German usage spoke of "Central Germany" to denote the German Democratic Republic. The term was used by both the Christian Democratic Union and the Social Democratic Party of Germany, and by a large number of West German residents who had been expelled from the eastern provinces, who held a wide range of political views.
Қайта бірігуден кейінгі кезең
1990 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін белсенділер (мысалы, Aktion Mitteldeutschland e. V.) Лейпциг – Галле аймағының экономикалық ерекшелігін көрсетудің, бұрынғы Шығыс Германияның басқа ауылдық жаңа штаттарынан бөлек болудың пайдалы екенін айтты. "Орталық Германия" термині аймақтың Орталық Еуропадағы орналасуын көрсету және оның бұрынғы өнеркәсіптік дәуірін еске түсіру мақсатымен қолданылды. Көбінесе бұл термин бизнес және БАҚ салаларында қолданылады. 1991 жылы Саксония, Саксония-Анхальт және Тюрингия штаттары ARD желісіне мүше Mitteldeutscher Rundfunk (Орталық Германия радио және теледидары) мемлекеттік аймақтық хабар тарату компаниясын құрды. Лейпциг, Галле және Дессау аймақтарындағы жеке компаниялар, сондай-ақ Орталық Германиядағы Евангелиелік шіркеу және Mitteldeutsche Meisterschaften (Орталық Германия чемпионаты) сияқты бірқатар спорт жарыстары "Орталық Германия" терминін пайдаланады. Орталық Германияның қалалық аймағы Еуропалық METREX желісіндегі аймақтық даму аймасын құрайды (төменде қараңыз). Германияның географиялық орталығын анықтаудың көптеген әдістері "Орталық Германия" нүктесін көрсетеді (мысалы, Батыс Тюрингиядағы Нидердорла), бірақ үш штат аймағына Германияның ең шығыс қаласы – Польшамен шекаралас Гёрлиц те кіреді. Дегенмен, Саксония штатының бұл шығыс бөлігі тарихи тұрғыдан Лузация аймағының өзіндік тарихы мен дәстүрлеріне ие болғандықтан, орталық неміс мәдени аймағының құрамына толыққанды кірмейді (Лузация лигасын қараңыз). Магдебург пен оны қоршаған аймақтар (яғни Анхальттың солтүстігіндегі аймақтар) үшін де осы жағдай қатысты, себебі олар орталық неміс диалект тобына жатпайды және оңтүстік аймақтармен тығыз мәдени байланысқа ие емес, дәстүрлі түрде Бранденбург және Пруссиямен байланысты болған.
After the 1990 German reunification, activists (e. g. Aktion Mitteldeutschland e. V.) claimed that the larger Leipzig–Halle area would benefit from asserting an economic identity, separate from the other more rural new states of former East Germany. The use of the term "Central Germany" was meant to underline its location in Central Europe and to recall the industrial glory of the area in former times. Mainly it is used in business and the media. In 1991, the states of Saxony, Saxony Anhalt, and Thuringia founded the public regional broadcaster Mitteldeutscher Rundfunk (Middle German Broadcasting), a member of the ARD network. Private companies located in the area of Leipzig, Halle and Dessau often use the term "Central Germany", as do the Evangelical Church in Central Germany and some sports competitions, such as the Mitteldeutsche Meisterschaften (Central German Championships). The Central German Metropolitan Region comprises a regional development zone in the European METREX network (see below). Although most methods for determining the geographical center of Germany result in a point in "Central Germany" (for example Niederdorla in western Thuringia), the three state area also comprises Görlitz, the easternmost town in Germany, which lies on the border with Poland. Arguably, this eastern part, although part of the state of Saxony, is not part of the central German cultural region, as historically, the Lusatia region has its own history and traditions (see i. a. the Lusatian League), being closely linked to Bohemia. The same is true for Magdeburg and the areas surrounding it (i. e. the areas north of Anhalt) as they neither belong to the central German dialect group nor do they have a close cultural connection with the more southern parts, they were traditionally connected to Brandenburg and Prussia.
Мәдени маңызы
Орталық Германия неміс мәдениеті мен ұлттық сананың қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Орта ғасырларда аймақ Орталық Еуропадағы екі маңызды сауда жолының – Via Regia және Via Imperii-дің Лейпциг қаласында қиылысқан жерінде орналасқан, бұл аймақты экономикалық тұрғыдан маңызды еткен. Аймақ Германиядағы реформацияның бастауы болды және Лютердің Библия аудармасы осы жерде жасалды. Лютер аудармасында қолданған тіл қазіргі стандартты неміс тілінің маңызды көзіне айналды. Иоганн Себастьян Бах осы аймақта дүниеге келді және жұмыс істеді. Бұған қоса, аймақ ағарту дәуірінде де маңызды рөл атқарды. Гете мен Шиллер ең өнімді жылдарын осы жерде өткізді (қараңыз: Веймар классицизмі). Еуропадағы алғашқы фарфор Иоганн Фридрих Бёттгер Мейссен қаласында ойлап тапты. Аймақ Германиядағы өнеркәсіптің ең ерте дамыған аймақтарының бірі болып табылады және ұзақ өнеркәсіптік мәдениет дәстүріне ие. 1839 жылы Германиядағы алғашқы алыс қашықтықтағы темір жол – Лейпциг-Дрезден темір жолы ашылды. Саксония Германияның еңбек қозғалысы мен социал-демократиясының алғашқы отаны болды (Жалпы неміс жұмысшыларының қауымдастығы). Карл Маркс Йена университетінен докторлық ғылым кандидаты дәрежесін алды, себебі бұл жердегі интеллектуалдық орта Пруссия бақылауындағы Рейнландқа қарағанда немесе тіпті Берлиндегідей оның идеяларына қарсы болмады, либералды және ашық болды. Германияның алғашқы демократиялық конституциясы – 1919 жылғы Веймар конституциясы Веймар қаласында талқыланып, қабылданды. Қала Германияның ортасында ("жүрегінде") орналасқан кездесу орны ретінде және неміс мәдениетінің символы ретінде әдейі таңдалды.
Central Germany has played a crucial role in the development of German culture and identity. Already in medieval times, the region laid at the crossroads of two major trade routes in central Europe, the Via Regia and the Via Imperii which intersected at Leipzig, which made the region economically important. The region was the starting point of reformation in Germany and the bible translation by Luther was created here. The language used by Luther in his translation serves as a major source for the written modern standard German. Johann Sebastian Bach was born and worked in the region. Furthermore, the region played an important role during the period of enlightenment. It is the place where Goethe and Schiller spent their most productive years (see: Weimar Classicism). The first European porcelain was invented at Meissen by Johann Friedrich Böttger. The area has also been one of the regions with the earliest development of industrialisation in Germany and looks back to a long tradition of industry culture. Already in 1839, the Leipzig Dresden railway was opened, the first long distance railway in Germany. Saxony became an early home of the German labour movement and social democracy (General German Workers' Association). Karl Marx received his PhD degree from Jena University as the intellectual environment here was more liberal and open than in the Prussia controlled Rhineland or even Berlin where his ideas had been refused. Germany's first democratic constitution, the Weimar Constitution of 1919, was deliberated and enacted in the city of Weimar. The city had intentionally been chosen as a meeting place at the center ("the heart") of Germany and as a symbol of German culture.
Әкімшілік құрылым
Қазіргі Германияның орталық бөлігі Германияның үш федеративтік жерінің құрамына кіреді: Саксония, Саксония-Анхальт және Тюрингия. Аймақтың көп бөлігі Орталық Германияның метрополиялық аймағының құрамында, ол Еуропалық METREX желісіндегі аймақтық даму аймағын құрайды. Оған Тюрингия мен Саксония-Анхальт жерлеріндегі ірі қалалар, сондай-ақ 1994 жылы ұйымды құрған қалалардың – «Саксония үшбұрышы» (Лейпциг, Галле, Дрезден және Кемниц-Цвиккау) қалалары кіреді.
Present central Germany is part of three German federal states: Saxony, Saxony Anhalt and Thuringia. A large part of the region is part of the Central German Metropolitan Region which comprises a regional development zone in the European METREX network. it includes major cities in Thuringia and Saxony Anhalt, as well as the "Saxon triangle" of cities that set up the organization in 1994 (Leipzig, Halle, Dresden and Chemnitz Zwickau).