Кіріспе

Орталық Германия (Mitteldeutschland) – Германияның экономикалық және мәдени аймағы. Оның нақты шекаралары контекстке байланысты, бірақ көбінесе Саксония, Тюрингия және Саксония-Анхальт федералды штаттарының ішіндегі аймақ ретінде немесе Лейпциг және Галле қалалық агломерациясы және оларды қоршаған аудандар сияқты осы аймақтың кішігірім бөлігі ретінде қарастырылады. Бұл атау Германия империясы кезінде пайда болған, сол кезде аймақ елдің шамамен орталығында орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германия империясының шығыс территориялары Польша мен Ресейдің құрамына өткендіктен, "Орталық Германия" елдің орталығынан шығысқа қарай орналасқан, бірақ бұл атау бизнесте, медиада және Орталық Германияның қалалық аймағында әлі де жиі қолданылады. Осы себепті, бұл термин енді географиялық ұғым ретінде қабылданылмайды.

Тарих

Тарихи тұрғыдан Гессеннің көп бөлігін, Франконияның аймақтарын және Төменгі Саксонияның оңтүстігін де қамтитын бұл аймақ, Орталық неміс диалектілерінде сөйленген Бенрат тілдік шегінің оңтүстігінде орналасқан деп сипатталады. Ол ғасырлар бойы Германияның ең дамыған аймақтарының бірі саналды, сонымен қатар протестанттық реформация мен 19 ғасырғы өнеркәсіптік революцияның орталығы болды. Аймақтың көп бөлігі бір кезде Ветин әулетінің бір тармағымен басқарылды, Анхальт пен Рейсс және географиялық анықтамасына байланысты Гессен сайлаушылығы бұл тізімге кірмеді. Осылайша, олар түрлі жолдармен Саксония сайлаушылығымен династиялық байланыста болды, ол сол кезде Германия империясындағы маңызды күш еді. 19 ғасырдан бастап Пруссия Орталық Германияның солтүстік бөліктерін біртіндеп бақылауға алды.

19 ғасырдан ІІ дүниежүзілік соғысқа дейін

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл аймақ Германияның ортасы саналды, себебі ол Ахен мен Кенигсбергтің шамамен ортасында жатыр. Орталық Германия химиялық үшбұрышы – Рур және Жоғарғы Силезия арасындағы үш негізгі неміс өнеркәсіптік аймағының орталық бөлігі болды. 1929 жылы Пруссия еркін мемлекеті мен Ватикан Пруссия конкордатында бірнеше католик дін аймақтарын біріктіріп, жаңа Орталық Германия шіркеулік провинциясын құруға келісті, ол шығыс Вестфалия, солтүстік Гессен, Тюрингияның көп бөлігі, бүгінгі Саксония-Анхальт және Саксонияның шағын бөліктерін қамтыды. Ялта конференциясында бұл аймақ Рузвельт жоспарының бөлігі ретінде, бұрынғы саксондық мемлекеттердің орталық Германиядағы аумақтарын біріктіретін орталық неміс мемлекетін құру үшін ұсынылды. 1945 жылдан кейін Германия шығыс территорияларын жоғалтқаннан кейін, Орталық Германияның көп бөлігі Кеңес оккупациялық аймағына кірді, Германияның жаңа шығысы болды, сондықтан 1949 жылы құрылған Германия Демократиялық Республикасы (ГДР) көбінесе Шығыс Германия деп аталды. Канцлер Вилли Брандт 1969 жылы Остполитикасын бастағанға дейін ондаған жылдар бойы ресми Батыс Германия Германия Демократиялық Республикасын білдіру үшін «Орталық Германия» терминін қолданды. Бұл терминді Христиан-демократиялық одақ және Германияның Социал-демократиялық партиясы, сондай-ақ шығыс провинцияларынан қуылған көптеген батыс неміс азаматтары қолданды, олардың саяси көзқарастары әртүрлі болды.

Қайта бірігуден кейінгі кезең

1990 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін белсенділер (мысалы, Aktion Mitteldeutschland e. V.) Лейпциг – Галле аймағының экономикалық ерекшелігін көрсетудің, бұрынғы Шығыс Германияның басқа ауылдық жаңа штаттарынан бөлек болудың пайдалы екенін айтты. "Орталық Германия" термині аймақтың Орталық Еуропадағы орналасуын көрсету және оның бұрынғы өнеркәсіптік дәуірін еске түсіру мақсатымен қолданылды. Көбінесе бұл термин бизнес және БАҚ салаларында қолданылады. 1991 жылы Саксония, Саксония-Анхальт және Тюрингия штаттары ARD желісіне мүше Mitteldeutscher Rundfunk (Орталық Германия радио және теледидары) мемлекеттік аймақтық хабар тарату компаниясын құрды. Лейпциг, Галле және Дессау аймақтарындағы жеке компаниялар, сондай-ақ Орталық Германиядағы Евангелиелік шіркеу және Mitteldeutsche Meisterschaften (Орталық Германия чемпионаты) сияқты бірқатар спорт жарыстары "Орталық Германия" терминін пайдаланады. Орталық Германияның қалалық аймағы Еуропалық METREX желісіндегі аймақтық даму аймасын құрайды (төменде қараңыз). Германияның географиялық орталығын анықтаудың көптеген әдістері "Орталық Германия" нүктесін көрсетеді (мысалы, Батыс Тюрингиядағы Нидердорла), бірақ үш штат аймағына Германияның ең шығыс қаласы – Польшамен шекаралас Гёрлиц те кіреді. Дегенмен, Саксония штатының бұл шығыс бөлігі тарихи тұрғыдан Лузация аймағының өзіндік тарихы мен дәстүрлеріне ие болғандықтан, орталық неміс мәдени аймағының құрамына толыққанды кірмейді (Лузация лигасын қараңыз). Магдебург пен оны қоршаған аймақтар (яғни Анхальттың солтүстігіндегі аймақтар) үшін де осы жағдай қатысты, себебі олар орталық неміс диалект тобына жатпайды және оңтүстік аймақтармен тығыз мәдени байланысқа ие емес, дәстүрлі түрде Бранденбург және Пруссиямен байланысты болған.

Мәдени маңызы

Орталық Германия неміс мәдениеті мен ұлттық сананың қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Орта ғасырларда аймақ Орталық Еуропадағы екі маңызды сауда жолының – Via Regia және Via Imperii-дің Лейпциг қаласында қиылысқан жерінде орналасқан, бұл аймақты экономикалық тұрғыдан маңызды еткен. Аймақ Германиядағы реформацияның бастауы болды және Лютердің Библия аудармасы осы жерде жасалды. Лютер аудармасында қолданған тіл қазіргі стандартты неміс тілінің маңызды көзіне айналды. Иоганн Себастьян Бах осы аймақта дүниеге келді және жұмыс істеді. Бұған қоса, аймақ ағарту дәуірінде де маңызды рөл атқарды. Гете мен Шиллер ең өнімді жылдарын осы жерде өткізді (қараңыз: Веймар классицизмі). Еуропадағы алғашқы фарфор Иоганн Фридрих Бёттгер Мейссен қаласында ойлап тапты. Аймақ Германиядағы өнеркәсіптің ең ерте дамыған аймақтарының бірі болып табылады және ұзақ өнеркәсіптік мәдениет дәстүріне ие. 1839 жылы Германиядағы алғашқы алыс қашықтықтағы темір жол – Лейпциг-Дрезден темір жолы ашылды. Саксония Германияның еңбек қозғалысы мен социал-демократиясының алғашқы отаны болды (Жалпы неміс жұмысшыларының қауымдастығы). Карл Маркс Йена университетінен докторлық ғылым кандидаты дәрежесін алды, себебі бұл жердегі интеллектуалдық орта Пруссия бақылауындағы Рейнландқа қарағанда немесе тіпті Берлиндегідей оның идеяларына қарсы болмады, либералды және ашық болды. Германияның алғашқы демократиялық конституциясы – 1919 жылғы Веймар конституциясы Веймар қаласында талқыланып, қабылданды. Қала Германияның ортасында ("жүрегінде") орналасқан кездесу орны ретінде және неміс мәдениетінің символы ретінде әдейі таңдалды.

Әкімшілік құрылым

Қазіргі Германияның орталық бөлігі Германияның үш федеративтік жерінің құрамына кіреді: Саксония, Саксония-Анхальт және Тюрингия. Аймақтың көп бөлігі Орталық Германияның метрополиялық аймағының құрамында, ол Еуропалық METREX желісіндегі аймақтық даму аймағын құрайды. Оған Тюрингия мен Саксония-Анхальт жерлеріндегі ірі қалалар, сондай-ақ 1994 жылы ұйымды құрған қалалардың – «Саксония үшбұрышы» (Лейпциг, Галле, Дрезден және Кемниц-Цвиккау) қалалары кіреді.