Германияның Саксония-Анхальт Жері

Кіріспе

Германиядағы мемлекет – Германияның қазіргі мемлекеті.

Саксония-Анхальт (Sachsen-Anhalt) – Германияның Бранденбург, Саксония, Тюрингия және Төменгі Саксония штаттарымен шектесетін жері. Оның ауданы және халқы 2,17 миллион адамды құрайды, бұл оны Германиядағы аумағы бойынша 8-ші, ал халқы бойынша 11-ші ірі штат етеді. Астанасы – Магдебург, ал ең ірі қаласы – Галле (Саале). Саксония-Анхальт штаты 1945 жылғы шілдеде Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, одақтас әскерлер бақылауындағы Германиядағы Кеңес әскері басқармасы бұрынғы Пруссияның Саксония провинциясы және Анхальт еркін штатынан құрылған. 1949 жылы Саксония-Анхальт Германия Демократиялық Республикасының құрамына кірді, бірақ 1952 жылы әкімшілік реформалар барысында таратылып, оның аумағы Галле және Магдебург округтеріне бөлінді. Германияның бірігуінен кейін Саксония-Анхальт штаты 1990 жылы қайта құрылды және Германия Федеративтік Республикасының жаңа штаттарының бірі атанды. Саксония-Анхальт өте бай мәдени мұраға ие және Германиядағы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген ең көп объектілерді қамтиды.

География

Саксония-Анхальт – Германияның 16 құрамына кіретін штаттарының бірі. Ол Германияның шығыс бөлігінің батыс жағында орналасқан. Аумағы бойынша Германиядағы 8-ші, ал халқы бойынша 11-ші ірі штат. Ол төрт басқа штатпен шектеседі: солтүстік-шығыста – Бранденбург, оңтүстік-шығыста – Саксония, оңтүстік-батыста – Тюрингия және солтүстік-батыста – Төменгі Саксония. Штаттың солтүстігінде Солтүстік Германия жазығының кең даласы басым. Ескі Ханза қалалары – Зальцведель, Гарделеген, Штаендаль және Тангермюнде сирек қоныстанған Альтмарк аймағында орналасқан. Колбиц-Летцлинген орманды даласы және Вольфсбургқа жақын Дремлинг Альтмарк аймағы мен Ельба Борде орманды даласы арасындағы шекараны белгілейді, ал Магдебург Бордесі құнарлы, ағаштармен сирек жабылған жерлерге ие. Магдебург Бордесіндегі маңызды қалалар: Халденслебен, Ошерслебен (Боде), Ванцлебен, Шенебек (Эльба), Ашерслебен және штаттың астанасы Магдебург, оның аты Бордеден шыққан. Гарц таулары оңтүстік-батыста орналасқан, олар Гарц ұлттық паркі, Гарц тауалды аймағы және Мансфельд аймағын қамтиды. Гарцтың (және Солтүстік Германияның) ең биік тауы – Броккен, оның биіктігі 1141 метрді құрайды. Осы аймақта Халберштадт, Вернигероде, Тале, Айслебен және Кведлинбург қалаларын кездестіруге болады. Шарап өсіру аймағы Саале-Унструт және Зейц, Наумбург (Саале), Вайсенфельс және Фрейбург (Унструт) қалалары штаттың оңтүстігінде Саале және Унструт өзендерінің жағалауларында орналасқан. Халле (Саале) қалалық агломерациясы Саксониядағы Лейпцигпен бірігіп, үлкен агломерация құрайды. Бұл аймақ жоғары дамыған химия өнеркәсібімен (Химиялық үшбұрыш – Chemiedreieck) белгілі, ірі өндіріс орындары Леуна, Шкопау (Buna Werke) және Биттерфельд қалаларында орналасқан. Соңында, шығыс бөлігінде Дессау-Росслау және Виттенберг қалалары Эльба өзенінің бойында (әрі астанасы Магдебург сияқты) Анхальт-Виттенберг аймағында жайғасқан.

Тарих

Саксония-Анхальт – Германияның басқа федералды штаттармен салыстырғанда салыстырмалы түрде қысқа тарихы бар федералды штат. Ол 1945 жылы бұрынғы Пруссия территорияларынан құрылды және негізінен үш ерекше тарихи аймақтан тұрады: Магдебург маңындағы аймақ, бұрын тәуелсіз Анхальт және оңтүстік бөлігі, ол бір кезде Саксонияның бір бөлігі болған, бірақ 19 ғасырда Пруссияға қосылған. Бұл тарихи тегі федералды штаттың елтаңбасында әлі де көрініс тапқан. 1945 жылдың сәуір айында АҚШ әскері болашақ Саксония-Анхальт аймағының батыс және солтүстік бөлігінің көп бөлігін бақылауға алды. Германиядағы АҚШ Бақылау Кеңесі (OMGUS-тың алдағысы) аймақтағы жетекші лауазымдарға алғашқы нацистік емес шенеуніктерді тағайындады. Нацистер демалысқа жіберген Эрхард Хюбенер қайтадан штат губернаторы (Landeshauptmann) болып тағайындалды. Шілде айының басында АҚШ әскері 1944 жылғы Лондон хаттамасымен келісілгендей, бұрынғы Пруссияның Саксония провинциясынан шығып, Кеңес әскерінің оны Кеңес оккупациялық аймағының бір бөлігі ретінде иеленуіне мүмкіндік берді. 9 шілдеде Кеңес SVAG (Советтік әскери басқаруы) Анхальт еркін мемлекетін, Галле-Мерзебургті, Магдебург губернаторлығын (сол кездегі шекараларымен), Оллштедтты (Тюрингияға дейін) және Брансвиктің бірнеше шығыс эксклавтары мен тікшелерін (Кальверде және бұрынғы Бланкенбург ауданының шығыс бөлігі) Саксония провинциясымен біріктіруге бұйрық берді. Бұрынғы саксондық Эрфурт губернаторлығы Тюрингияның бір бөлігіне айналды. Анхальт өзінің атын Харцгеродеге жақын орналасқан Анхальт қамалынан алған; қамалдың атының шығу тегі белгісіз. Анхальт – ғасырлар бойы сақталған тәуелсіз неміс федералды штаты. SVAG Хюбенерді жаңадан құрылған саксондық провинциялық әкімшіліктің президенті етіп тағайындады. Әкімшілік Галле-ан-дер-Саледе орналасты, ол кейіннен 1952 жылға дейін Саксония-Анхальттың астанасы болды. 1945 жылдың 3 қыркүйегінде жаңа әкімшілік, Кеңес үкіметінің бұйрығымен, негізінен ірі жылжымайтын мүлік иелеріне, көбінесе ақсүйектерге тиетін жаппай экспроприациялар жүргізді. Кеңес аймағындағы алғашқы (және жалғыз) сайлауда, партияларға провинциялық және штаттық парламенттердегі орындар үшін шынайы бәсекелесуге мүмкіндік берген 1946 жылдың 20 қазанында Саксония провинциясы бұрынғы бірігуді ескере отырып, Саксония-Анхальт провинциясы (Provinz Sachsen Anhalt) деп қайта аталды.

Saxony Anhalt is a federal state with a relatively short history, compared to other German federal states. It was formed in 1945 out of former Prussian territories and mainly consists of three distinct historical regions: the area around Magdeburg, the formerly independent Anhalt and a southern part which once was part of Saxony but had been annexed by Prussia in the 19th century. This historical origin can still be seen in the coat of arms of the federal state. In April 1945 the US Army took control of most of the western and northern area of the future Saxony Anhalt. The U. S. Group Control Council, Germany (a precursor of the OMGUS) appointed the first non Nazi officials in leading positions in the area. Erhard Hübener, put on leave by the Nazis, was reappointed Landeshauptmann (state governor). By early July the US Army withdrew from the former Prussian Province of Saxony to make way for the Red Army to take it as part of the Soviet occupation zone, as agreed by the London Protocol in 1944. On 9 July the Soviet SVAG ordered the merger of the Free State of Anhalt, Halle Merseburg, the governorate of Magdeburg (in its then borders), Allstedt (before Thuringia) and some Brunswickian eastern exclaves and salients (Calvörde and the eastern part of the former Blankenburg district) with the Province of Saxony. The previously Saxon Erfurt governorate had become a part of Thuringia. Anhalt takes its name from Anhalt Castle near Harzgerode; the origin of the name of the castle remains unknown. Anhalt was once an independent German federal state dating back centuries. The SVAG appointed Hübener as president of the provincial Saxon administration, a newly created function. The administration was seated in Halle an der Saale, which became the capital, also of later Saxony Anhalt until 1952. On 3 September 1945 the new administration enacted by Soviet inspired ordinance the mass expropriations, mostly hitting holders of large real estates, often of noble descent. On the occasion of the first (and one and only) election in the Soviet zone, allowing parties truly to compete for seats in provincial and state parliaments, on 20 October 1946, the Province of Saxony was renamed as the Province of Saxony Anhalt (Provinz Sachsen Anhalt), taking the prior merger into account.

2021 жылғы сайлау

Министр-президент Райнер Хазелов (ХДС) бұрынғы әріптесі SPD және жаңадан қосылған FDP партиясымен коалициядағы өкілдігін сақтап қалды. Сайлаудан бұрынғы коалиция ХДС, СПД және Жасылдардан тұрған еді.

Экономика

2018 жылы мемлекеттің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 62,7 миллиард евроны құрады, бұл Германияның жалпы экономикалық өнімінің 1,9%-ына тең және 16 неміс жерінің арасында 13-орынды иеленді. Сол жылы сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ 26 000 евроны немесе ЕО-27 орташа көрсеткішінің 86%-ын құрады. Бір қызметкерге шаққандағы ЖІӨ Еуроодақтың орташа көрсеткішінің 88%-ын білдірді. Жан басына шаққандағы ЖІӨ Германияның барлық жерлері арасында екінші ең төмен көрсеткішті танысты. 2020 жылға қарай мемлекеттің ЖІӨ 62,654 миллиард евроға төмендеді, бұл 2019 жылы 64,115 миллиард евроға жеткеннен кейін болды.

Даму

Саксония-Анхальт коммунистік Германия Демократиялық Республикасының құрамына кірді. Коммунизмнің күйреуінен және 1990 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін бәсекеге қабілетсіз бұрынғы ГДР өнеркәсіптерінің құлдырауы уақытша ауыр экономикалық қиындықтарға алып келді. 2000 жылы Саксония-Анхальт Германияның барлық штаттары арасында ең жоғары жұмыссыздық деңгейін көрсетті – 20,2%. Алайда, экономикалық трансформация процесі, қазіргі заманғы нарықтық экономикаға қарай, аяқталды деуге болады. 1990 жылдан бері заманауи инфрақұрылымға үлкен инвестициялар жасалды, ал қалған және жаңадан құрылған кәсіпорындар жоғары бәсекеге қабілетті. Мысалы, өнеркәсіп 1995 жылы халықаралық кірістің 13 пайызынан 2008 жылы 26 пайызға дейін үлесін еселеді. Осы орайда, жұмыссыздық деңгейі де айтарлықтай төмендеді. 2010 жылы Саксония-Анхальттың ЖІӨ 1991 жылғы көрсеткіштен шамамен екі жарым есе жоғары болды. Бұл жағдайдың қалпына келуіне Германия экономикасының жағымды көрсеткіштері де ықпал еткенімен, Саксония-Анхальт ұлттық тенденцияны ғана емес, басқа неміс штаттарынан да жақсы нәтижелер көрсетті. Мысалы, жұмыссыздық деңгейі бойынша үш неміс штатын озып кетті (2011 жылдың қыркүйегіндегі көрсеткіш – 10,8%): Германияның астанасы және Берлин қаласы (12,7%), Бремен еркін ханзалық қаласы (11,3%) және Мекленбург-Батыс Помераниясы (11%). 2016 жылы жұмыссыздық 10%-дан төмендеді және 2018 жылдың қазан айында 7,1% құрады. Жыл200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017Жұмыссыздық деңгейі %20.219.719.620.520.320.218.315.913.913.612.511.611.511.210.710.29.68.4

Құрылымы

Химия өнеркәсібі өте маңызды, 2010 жылы 214 зауытта 25 500-ге жуық адам жұмыс істеді. Химиялық өнімдерді өндірудің ең ірі аймақтарының бірі Биттерфельд-Вольфен қаласының маңында орналасқан. Химия өнеркәсібінің арқасында Саксония-Анхальт Германияның шығысындағы басқа штаттарға қарағанда көбірек тікелей шетелдік инвестицияларды тартады. Штат жел турбиналары энергиясын өндіретін көптеген жел электр станцияларының орналасқан жері болып табылады. Саксония-Анхальт өзінің құнарлы топырағымен де әйгілі. Сондықтан тамақ өнеркәсібі маңызды рөл атқарады, 2010 жылы 190 зауытта 19 500-ге жуық адам жұмыс істеді.