Шейх Азахари бин Шейх Махмуд: Бруней саяхаты мен Солтүстік Калимантан идеясы
A. M. Azahari
Шейх А.М. Азахари – брунейлік саясаткер, Индонезия-Малайзия соғысына және Сухарто билікке келуіне әсер еткен Бруней көтерілісінің басшысы. Туған жері даулы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Брунейлік саясаткер (1928–2002)
Bruneian politician (1928–2002)
Шейх Азахари бин Шейх Махмуд (3 қыркүйек 1928 – 20 сәуір 2002), көбінесе А. М. Азахари деп танылған, Бруней саясаткері болған. Ол Бруней көтерілісіне белсенді қатысып, оқиғалар тізбегін бастады, бұл Индонезия мен Малайзия арасындағы соғысқа және Сухартоның билікке келуіне әкелді.
Sheikh Azahari bin Sheikh Mahmud (3 September 1928 – 20 April 2002), better known as A. M. Azahari, was a Brunei politician. He was notably involved in the Brunei revolt in which a set of events were put into motion that led to a war between Indonesia and Malaysia and the rise to power of Suharto.
Өмірбаян
Тарихшы Хусеймияның айтуынша, оның «Брунейде туғаны» туралы шындықты растау мүмкін емес. Көптеген адамдар оның Лабуанда туғанын айтты, бірақ Азахари бұл талаптарды күшпен жоққа шығарды және ол Бруней қаласында, кейін Черчилль еске алу мұражайы (қазіргі Корольдік регалиялар мұражайы) орналасқан үйдің орнында туғанын мәлімдеді. Лабуанда арап-малай тегінің ұрпағы ретінде дүниеге келген ол Явада білім алды және кейін голландтарға қарсы күресті. Сол жерде ол Жавада Мохаммад Хаттамен танысты, Палембанг шайқасына және Сурабая шайқасына қатысты. Ол 1962 жылғы Бруней көтерілісі кезінде Сұлтан Омар Әли Сайфуддин III-тің билігін конституциялық монархияға дейін төмендетуді мақсат тұтқан Бруней Халық партиясының жетекшісі болды. Азахаридің партиясы 33 мүшелі заң шығару кеңесіндегі барлық 16 сайланған орынды жеңіп алды. Солшыл саясаткер ретінде Азахари Брунейдің Малайзия Федерациясына қосылу идеясына қарсы болды, сондай-ақ Британ Солтүстік Борнео (кейін Сабах деп аталды), Саравак және Сингапур да осы идеяны қолдады. Солтүстік Калимантан идеясын алғаш 1940 жылдары Явада Ахмад Заиди Адрусемен бірге Сукарноның ұлтшыл қозғалысымен байланыс орнатқан Азахари ұсынған. Бұл идея британдық билік астындағы Борнеоның барлық территорияларын біріктіріп, тәуелсіз, солшыл Солтүстік Калимантан мемлекетін құруды мақсат етті. Азахари жеке Брунейдің тәуелсіздігін және Британ Солтүстік Борнео мен Саравакпен бірігіп, Бруней сұлтаны конституциялық монарх болатын федерация құруды жақтады. Алайда, Бруней Халық партиясы Малайзияға қосылуға, егер ол Солтүстік Борнеоның үш территориясы өз сұлтандарымен біріктірілген жағдайда ғана қолдау көрсетті, бұл Малайя, Сингапур, малай әкімшілері немесе қытай саудагерлерінің үстемдігіне қарсы тұруға жеткілікті күшті болуына мүмкіндік берер еді. Солтүстік Калимантан (немесе Калимантан Утара) ұсынысы Малайзия жоспарына қарсы жергілікті оппозицияның деколонизациядан кейінгі балама ретінде қарастырылды. Борнео территорияларындағы жергілікті оппозицияның негізі Борнео штаттары мен Малайя арасындағы экономикалық, саяси, тарихи және мәдени айырмашылықтарға, сондай-ақ түбіртек саяси үстемдікке бағынудан бас тартуға негізделген. Бруней көтерілісіне қатысқан Азахари, оны жоспарлауға қатысқаннан кейін, көтеріліс болғаннан кейін Достастық күштерінен ұсталу қаупін болдырмау үшін Манилаға көшті. Алайда, көтеріліс Достастық күштері Бруней үкіметіне оны тез басуға көмектескеннен кейін сәтсіз аяқталды.
According to historian Hussaymiya, it is not possible to verify the truth about his 'Brunei birth'. Many people claimed he was born in Labuan, but Azahari strongly denied the claims and said he was born in Brunei Town in a house on the site where the Churchill Memorial Museum (currently Royal Regalia Museum) was later built. Born of mixed Arab Malay heritage in Labuan, he was educated in Java and later fought against the Dutch. There he met Mohammad Hatta in Java, and was involved in the Battle of Palembang and Battle of Surabaya. He was the leader of the Brunei People's Party which sought to reduce the power of Sultan Omar Ali Saifuddin III to a constitutional monarch during the Brunei revolt in 1962. Azahari's party won all 16 elected seats in the 33 member legislative council and as a left leaning politician, Azahari strongly objected to the idea for Brunei's membership in the Federation of Malaysia, along with British North Borneo (which was later renamed to Sabah), Sarawak and Singapore. The idea of the North Kalimantan was originally proposed by Azahari, who had forged links with Sukarno's nationalist movement, together with Ahmad Zaidi Adruce, in Java in the 1940s. The idea supported and propagated the unification of all Borneo territories under British rule to form an independent leftist North Kalimantan state. Azahari personally favoured Brunei's independence and merging with British North Borneo and Sarawak to form the federation with the Sultan of Brunei as the constitutional monarch. However, the Brunei People’s Party was in favour of joining Malaysia on the condition it was as the unified three territories of northern Borneo with their own Sultan, and hence was strong enough to resist domination by Malaya, Singapore, Malay administrators or Chinese merchants. The North Kalimantan (or Kalimantan Utara) proposal was seen as a post decolonisation alternative by local opposition against the Malaysia plan. Local opposition throughout the Borneo territories was primarily based on economic, political, historical and cultural differences between the Borneo states and Malaya, as well as the refusal to be subjected under peninsular political domination. Prior to the Brunei revolt, which he was involved in planning, Azahari relocated to Manila in order to prevent the risk of being captured by Commonwealth forces after the rebellion occurred. However, the rebellion ultimately failed after Commonwealth forces aided the Bruneian government in rapidly suppressing it.
Қалған өмірлері
Жеңіліске ұшырағаннан кейін Азахари Джакартаға қашып кетті, онда 1963 жылы президент Сукарно оған пана берді және Батыс Явадағы Богорда тұрды. А. М. Азахари 2002 жылы Индонезияның Богор қаласында қайтыс болды. Ол 73 жаста болды. Оның өмірден өткенде әйелі және 10-нан астам баласы қалды. Азахари сол кездегі премьер-министр Тунку Абдул Рахман Путраның Малайя, Сабах, Саравак және Брунейді біріктіріп Малайзияны құру туралы ұсынысына қарсы күшті дауыс болды. Оның орнына, 1956 жылы құрылғаннан 1962 жылы партия таратылғанға дейін БПП-ны басқарған Азахари Бруней, Саравак және Солтүстік Борнеодан тұратын бірыңғай мемлекет құруды ұсынды.
After his defeat, Azahari fled to Jakarta where he was granted asylum by President Sukarno in 1963 and lived in Bogor, West Java. A. M. Azahari later died in 2002 in Bogor, Indonesia. He was 73. He is survived by a wife and more than 10 children. Azahari was the strong voice against the proposal by then Prime Minister Tunku Abdul Rahman Putra to merge Malaya, Sabah, Sarawak and Brunei to form Malaysia. Instead, Azahari, who led BPP from the time it was formed in 1956 to when the party was disbanded in 1962, proposed the formation of a unified state consisting of Brunei, Sarawak and North Borneo.