Кіріспе

Француз математигі және логигі Жозеф Диз Гергонн (19 маусым 1771 жылы Францияның Нанси қаласында дүниеге келген – 4 мамыр 1859 жылы Францияның Монпелье қаласында қайтыс болған) – француз математигі және логигі.

Өмір

1791 жылы Гергон француз армиясына капитан болып қабылданып, қызметке кірді. Бұл армия француз үкіметінің француз революциясын жою және Людовик XVI-ны Франция тағына қайтару ниетімен жасалған шетелдік шапқыншылықтан қорқуына байланысты қарқынды дамып жатты. 1792 жылдың 20 қыркүйегінде Вальми шайқасында қатысты. Кейін азаматтық өмірге оралды, бірақ көп ұзамай қайта шақырылып, 1794 жылы Испанияға жасалған француз шапқыншылығына қатысты. 1795 жылы Гергон мен оның полкі Ним қаласына жіберілді. Осы кезде ол жаңа École centrale-де "трансценденталды математика" кафедрасын иелену арқылы азаматтық өмірге толық көшті. Ол Париждегі жаңа École polytechnique мектебінің директоры Гаспар Монгеге тәлімгерлік алды. 1810 жылы өзінің еңбектерін жариялаудағы қиындықтарға байланысты Гергон жеке математикалық журналын құрды, ол ресми түрде Annales de mathématiques pures et appliquées деп аталды, бірақ көбінесе Annales de Gergonne деп танылды. Журналындағы мақалалардың басым бөлігі геометрияға, Гергонның мамандану саласына қатысты. 22 жыл ішінде Annales de Gergonne журналы Гергонның өзінің 200-ге жуық мақалаларын, сондай-ақ Понселе, Сервуа, Бобилье, Штайнер, Плюккер, Шасль, Брайаншон, Дюпен, Ламе және тіпті Галуа сияқты көрнекті математиктердің мақалаларын жариялады. Гергон 1816 жылы Монпелье университетінің астрономия кафедрасына тағайындалды. 1830 жылы Монпелье университетінің ректоры болып тағайындалды, осы кезде ол журналын жариялауды тоқтатты. 1844 жылы зейнетке шықты.

Жұмыс

Гергонн поляр сөзін қолданған алғашқы математиктердің бірі болды. 1810 жылы басталған бірқатар еңбектерінде ол проективті геометриядағы дуалдық принципті дамытуға үлес қосты, себебі жазықтықтағы нүктелер мен түзулерді байланыстыратын әрбір теорема, егер теоремада метрикалық ұғымдар болмаса, нүктелер мен түзулер алмастырылған басқа теоремаға сәйкес келеді. Гергонн аналитикалық геометрияның ерте жақтаушысы болды және 1814 жылы ол Аполлонийдің классикалық мәселесіне шешім табу үшін көркем координаттық әдіс ойлап тапты: үш берілген шеңберге жанасатын шеңберді табу, осылайша жаңа әдістердің мүмкіндіктерін көрсетті. 1813 жылы Гергонн Бордо академиясы үшін «Математикадағы синтез және талдау әдістері» атты сыйлыққа ие болған эссе жазды, ол бүгінгі күнге дейін жарияланбаған және тек мазмұны ғана белгілі. Бұл эссе Гергоннның философиялық ойларын жақсы көрсетеді. Ол талдау және синтез сөздерін қолдануды тоқтатуды ұсынды, олардың анық мағынасы жоқ екенін айтты. Геометр үшін таңғажайып, ол алгебраның геометриядан маңызды екенін мәлімдеді, осы кезде алгебра нақты сан өрісінің қарапайым алгебрасынан тұрды. Ол бір күні жаңа нәтижелерді ашу үшін жартылай механикалық әдістер қолданылатынын болжады. 1815 жылы Гергонн полиномдық регрессия үшін эксперименттерді оңтайлы жобалау туралы алғашқы мақала жазды. С. М. Стиглердің сөзіне сәйкес, Гергонн оңтайлы жобалаудың және жауап беті әдістемесінің негізін қалаушы. Ол өзінің «Essai sur la théorie des définitions» (Анықтамалар теориясы туралы эссесін) 1818 жылы «Аннальдерінде» жариялады. Бұл эссе тұңғыш рет жасырын анықтаманың ұғымын танып, атады.

Цитата

Егер бір теория туралы соңғы сөзді айтқанда, оны көшеде кездесетін кез келген адамға бірнеше сөзбен түсіндіре алмасаң, онда қанағаттана алмайсың.