Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз фармацевті және химигі (1763–1829)
French pharmacist and chemist (1763–1829)
Луи Николя Вокелен ФРС ((For) HFRSE (16 мамыр 1763 – 14 қараша 1829) – француз фармацевті және химигі. Ол хром және бериллийді ашқан.
Louis Nicolas Vauquelin FRS(For) HFRSE (16 May 1763 – 14 November 1829) was a French pharmacist and chemist. He was the discoverer of both chromium and beryllium.
Ерте өмір
Вокелен Франциядағы Нормандиядағы Сент-Андре-д’Эберто қаласында дүниеге келді. Оның әкесі – имение басқарушысы Никола Вокелен, анасы – Катерин Ле Шартье. Химиямен алғашқы танысуы 1777–1779 жылдары Руандағы дәріханашының зертханалық көмекшісі болып жұмыс істеген кезде болды. Әр түрлі жағдайлардан кейін ол 1783 жылдан 1791 жылға дейін зертханасында көмекші болған А. Ф. Фуркроймен танысты. Парижге көшіп келген соң, ол Jardin du Roi зертханасында көмекші болып жұмыс істеді және химия профессорымен дос болды. 1791 жылы ол Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды және сол кезден бастап француз революциясының қақпасында болғанда біршама уақытқа елден кеткенімен, «Annales de Chimie» (Химиялық жылнамалар) журналын редакциялауға көмектесті. 1798 жылы Вокелен изумрудтан (бериллдің бір түрі) бериллий оксидін бөліп алып тапты; Клапрот осы оксидтен элементті оқшаулады.
Vauquelin was born at Saint André d'Hébertot in Normandy, France, the son of Nicolas Vauquelin, an estate manager, and his wife, Catherine Le Charterier. His first acquaintance with chemistry was gained as laboratory assistant to an apothecary in Rouen (1777–1779), and after various vicissitudes he obtained an introduction to A. F. Fourcroy, in whose laboratory he was an assistant from 1783 to 1791. Moving to Paris, he became a laboratory assistant at the Jardin du Roi and was befriended by a professor of chemistry. In 1791 he was made a member of the Academy of Sciences and from that time he helped to edit the journal Annales de Chimie (Chemical annals), although he left the country for a while during the height of the French Revolution. In 1798 Vauquelin discovered beryllium oxide by extracting it from an emerald (a beryl variety); Klaproth isolated the element from the oxide.
Химияға қосқан үлесі
Алғашында оның жұмысы өзінің ұстазы және демеушісі Фуркройдың еңбегі ретінде, содан кейін олардың бірлескен есімдерімен жарияланды; 1790 жылы ол өздігінен жариялай бастады, ал сол жылдан 1833 жылға дейін оның есімі 376 мақаламен байланысты. Олардың көпшілігі – шыдамдылықты және еңбекті қажет ететін талдау операцияларының қарапайым тізімдері болды. Ол талдаған барлық заттардың арасында ол тек екі жаңа элементті анықтады: 1798 жылы бериллийді берилде және 1797 жылы Сібірден алынған қызыл қорғасын кенінен хромды. Ол сондай-ақ атмосфералық қысымда сұйық аммиак алуға қол жеткізді. Кейін Фуркроймен бірге платина қалдықтарында металл анықтады, оны «птен» деп атады. Бұл «птен» немесе «птене» атауы осмийдің ерте синонимі ретінде хабарланды. Ол жеке немесе кезекпен кен инспекторы, Кендер мектебінің және Политехникалық мектептің профессоры, алтын мен күміс бұйымдарын сынаушы, Франция колледжінің және Жарден-де-Плантестегі химия профессоры, Өнеркәсіп және сауда кеңесінің мүшесі, фармацевтика заңдары жөніндегі комиссар, соңында Медицина факультетінің химия профессоры болды. Ол 1809 жылы Фуркройдың қазасынан кейін оның орнын басты. Оның лекцияларына, тәжірибелік зертханалық сабақтармен толықтырылған, кейіннен танымал болған көптеген химиктер қатысты. Оның аз белгілі үлесі мен жаңалығына белгілі бір мөлшерде минералмен қоректендірілген тауықтарды зерттеу кірді. "Тауыққа берілген сүтінің барлық әкталдарын есептегеннен кейін, оның жұмыртқа қабығында одан да көп әктал табылды. Демек, материя жаратылуда. Қалай, ешкім білмейді."
At first his work appeared as that of his master and patron Fourcroy, then in their joint names; in 1790 he began to publish on his own, and between that year and 1833 his name is associated with 376 papers. Most of these were simple records of patient and laborious analytical operations, and it is perhaps surprising that among all the substances he analysed he detected only two new elements, beryllium in 1798 in beryl and chromium in 1797 in a red lead ore from Siberia. He also managed to get liquid ammonia at atmospheric pressure. Later with Fourcroy, he identified a metal in a platinum residue they called ‘ptène’, This name ‘ptene’ or ‘ptène’ was reported as an early synonym for osmium. Either together or successively he held the offices of inspector of mines, professor at the School of Mines and at the Polytechnic School, assayer of gold and silver articles, professor of chemistry in the College de France and at the Jardin des Plantes, member of the Council of Industry and Commerce, commissioner on the pharmacy laws, and finally professor of chemistry to the Medical Faculty, to which he succeeded on Fourcroy's death in 1809. His lectures, which were supplemented with practical laboratory teaching, were attended by many chemists who subsequently attained distinction. A lesser known contribution and finding of his included the study of hens fed a known amount of mineral. "Having calculated all the lime in oats fed to a hen, found still more in the shells of its eggs. Therefore, there is a creation of matter. In what way, no one knows."
Ақырғы жетістіктер, күндер және мұра
1809 жылдан бастап Париж университетінде профессор болды. 1811 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды және 1816 жылы Швеция Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 1828 жылы депутаттар палатасына сайланды. 1806 жылы аспаржа зерттеу барысында, ол Пьер Жан Робикемен (кейін әйгілі қызыл бояу – ализариннің ашушысы, сол кезде жас химик және оның ассистенті) бірге алғаш рет ашылған аминқышқылы – аспаргинді бөліп алды. Ол сондай-ақ алмадағы пектин және алма қышқылын, кемфор қышқылын және кино қышқылын да ашты. Ол туған жеріне сапар барысында қайтыс болды. Оның ең белгілі еңбектерінің бірі – "Manuel de l'essayeur" (Анализші нұсқаулығы). Vauquelinia өсімдік туысы оның құрметіне аталған, сондай-ақ молекулалық гастрономиямен байланысты жұмыртқа ағының көбігі Vauquelin, ал Vauquelin хромды бөліп алған крокоит табылған кен орнынан ашылған vauquelinite минералы да оның есімімен аталады.
From 1809 he was professor at the University of Paris. He was elected a member of the American Philosophical Society in 1811 and a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences in 1816. He was elected to the Chamber of Deputies in 1828. In 1806, working with asparagus, he and Pierre Jean Robiquet (future discoverer of the famous red dye alizarin, then a young chemist and his assistant) isolated the amino acid asparagine, the first one to be discovered. He also discovered pectin and malic acid in apples, and isolated camphoric acid and quinic acid. His death occurred while he was on a visit to his birthplace. Among his best known works is "Manuel de l'essayeur" (Manual of the assayer). The plant genus Vauquelinia is named in his honour, as is the Vauquelin, a white of egg foam associated with molecular gastronomy, and the mineral vauquelinite, discovered at the same mine as the crocoite from which Vauquelin isolated chromium.