Кіріспе

Американдық өнертапқыш, инженер (1806–1894)

Норберт Риллио (17 наурыз, 1806 – 8 қазан, 1894) – Луизиана креолы, алғашқы химиялық инженерлердің бірі саналады және көп эффектілі буландырғыштың авторы ретінде танымал. Бұл өнертабыс қант өнеркәсібінің өркендеуіне маңызды үлес қосты. Француз тілінде сөйлейтін креол Риллио – суретші Эдгар Деганың туысы болған.

Отбасы

Норберт Риллио Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласындағы белгілі креол отбасында дүниеге келді. Ол ақ түсті плантация иесі және өнертапқыш Винсент Риллио мен оның серігі, бос адам Констанс Виванттың ұлы еді. Норберт жеті баланың үлкені болды. Оның бауырлары: Бартелеми, Эдмонд, Мари Эужени, Луи, Мари Элоиза және Сесиль Вирджиния. Әкесінің әпкесі Мари Селеста Риллио, суретші Эдгар Деганың әжесі еді. Анасының әпкесі Эулали Вивант, Луизианадағы ең бай бос адамдардың бірі Бернард Сулидің анасы болды. Норберттің туыстарының бірі – соқыр жазушы Виктор Эрнест Риллио.

Ерте өмір

Түсті креол болғандықтан, Норберт Риллие төмен дәрежелі бос қара нәсілділерге немесе құлдарға қол жетімді емес білім мен артықшылықтарға ие болды. Рим католиктік дінінде крещение алған Риллие, 1820-ші жылдардың басында Францияның ең жақсы инженерлік мектептерінің бірі – École Centrale Paris-те оқу үшін Парижге барар алдында Луизианадағы жеке католик мектептерінде алғашқы білімін алды. École Centrale-де Норберт физика, механика және инженерлік ғылымдарды оқыды. Ол бу машиналарының сардары болды және құрылғыларды жұмыс істету үшін буды қолдану туралы бірнеше мақала жариялады. Бұл ерте зерттеулер оның кейіннен буландырғышында қолданатын технологияның негізіне айналды. 24 жасында (1830) Риллие École Centrale мектебінің ең жас оқытушысы болып, қолданбалы механикадан сабақ берді.

Қант өңдеу

1800 жылдары қантты тазарту процесі баяу, қымбат және тиімсіз болды. Қант қамысын қантқа айналдырудың ең көп тараған әдісі "Қант пойзы" деп аталды; ол "Испан пойзы" немесе "Ямайка пойзы" деп те белгілі болды. Қант қамысының шырыны сығылып, үлкен қазанға құйылып, судың көп бөлігі буланып кеткенше қыздырылатын. Жұмысшылар, көбінесе құлдар, қайнаған сұйықтықты үнемі кішірек және кішірек ыдыстарға құйып отыратын. Әр құйылған сайын қанттың бір бөлігі жоғалып, ыдыстардың температурасын дұрыс деңгейде ұстау қиын болғандықтан, қанттың көп мөлшері күйіп кететін. Бұл процесс жұмысшылар үшін де қауіпті болды, себебі олар үнемі ыстық сұйықтықты тасымалдауға мәжбүр болды. Францияда Норберт Риллие қантты тазарту процесін жақсарту жолдарын зерттеуді бастады. Ал Луизианада Норберттің інісі, құрылысшы Эдмонд, олардың туысы, сәулетші Норберт Сулиемен бірге Эдмунд Форсталлмен Луизианадағы жаңа қант зауытын салуға кірісті. 1833 жылы Форсталл Риллиенің қантты тазарту жөніндегі зерттеулері туралы естіп, оған әлі аяқталмаған қант зауытында бас инженер лауазымын ұсынды. Риллие ұсынысты қабылдап, Луизианаға оралып, жаңа қызметіне кірісті. Дегенмен, қант зауыты директорлар арасындағы келіспеушіліктерге байланысты аяқталмады, олардың ішінде Эдмонд Рилли, оның әкесі Винсент Рилли және Эдмунд Форсталл болды. Парижде Риллие египтология және иероглифтерге қызығушылық танытып, оларды Жан-Франсуа Шампольон отбасымен бірге зерттеді. Ол келесі он жылды Ұлттық кітапханада жұмыс істеумен өткізді.