Жозеф Луи Гей-Люссак (1778-1850) – француз химигі, физигі. Судың құрамын, газдар заңдарын ашты, алкогольдік сусын өлшеміне арналған шкала жасады. Ғылыми жетістіктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз химигі және физигі (1778–1850)
French chemist and physicist (1778–1850)
Жозеф Луи Гей-Люссак (/UK//ɡ//eɪ/'/l//uː//s//æ//k/, /US/, /g//eɪ//l//ə/'/s//æ//k/, ʒɔzɛf lwi ɡɛlysak; 6 желтоқсан 1778 – 9 мамыр 1850) – француз химигі және физигі. Ол көлем бойынша судың екі бөлігі сутектен және бір бөлігі оттектен тұратынын (Александр фон Гумбольдтпен бірге) ашқанымен, газдарға қатысты екі заңмен және көптеген елдерде алкогольдік сусындарды өлшеуге пайдаланылатын Гей-Люссак градусын енгізген алкоголь-су қоспалары жөніндегі жұмысымен танымал.
Joseph Louis Gay Lussac (/UK//ɡ//eɪ/'/l//uː//s//æ//k/, /US/,/g//eɪ//l//ə/'/s//æ//k/, ʒɔzɛf lwi ɡɛlysak; 6 December 1778 – 9 May 1850) was a French chemist and physicist. He is known mostly for his discovery that water is made of two parts hydrogen and one part oxygen by volume (with Alexander von Humboldt), for two laws related to gases, and for his work on alcohol–water mixtures, which led to the degrees Gay Lussac used to measure alcoholic beverages in many countries.
Өмірбаян
Гей Лусак қазіргі Виен департаментіне қарасты Сент-Леонард-де-Ноблатта дүниеге келген. Оның әкесі, дәрігердің ұлы Энтони Гей, адвокат және прокурор болды, сондай-ақ Ноблат көпірінде судья болып жұмыс істеді. Екі ұл мен үш қыздың әкесі, ол Лусак ауылының көп бөлігіне иелік етті және Ескі Режим дәстүрі бойынша, осы шағын ауылдың атын өз атына қоса бастады. 1803 жылға қарай әкесі мен ұлы ресми түрде Гей Лусак атын қабылдады. Революция кезінде, күдіктілер туралы заңға сәйкес, оның әкесі, бұрынғы корольдің адвокаты, 1793 жылдан 1794 жылға дейін Сент-Леонарда түрмеге қамалған болатын. Гей Лусак алғашқы білімін Бурдеистің католик аббаттығында алды. Думонтейл аббаттың қамқорлығымен ол Парижде білімін жалғастырды, соңында 1798 жылы Эколь Политехникаға қабылданды. Үш жыл өткен соң Гей Лусак École des Ponts et Chaussées мектебіне ауысты, жақын арада К. Л. Бертолеттің көмекшісі болып тағайындалды. 1804 жылы ол Эколь Политехникада Антуан Франсуа Фуркройдың репетиторы (демонстраторы) болып тағайындалды, ал 1809 жылы оның химия профессоры лауазымын иеленді. 1809 жылдан 1832 жылға дейін ол сонымен қатар Сорбоннада физика профессоры болды, бұл лауазымнан тек Jardin des Plantes химия кафедрасына ауысқанда ғана бас тартты. 1821 жылы ол Швед Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 1831 жылы ол Haute Vienne департаментін депутаттар палатасында өкілдік етті, ал 1839 жылы теңдестіктер палатасына кірді. 1832 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Гей Лусак 1809 жылы Женевье Мари Жозеф Рожоға үйленді. Ол оны алғаш рет зығыр матасы сататын дүкеннің сатушысы ретінде кездестірді; ол оның дүкен ішінде химия оқулығын оқып отырғанын байқады, бұл олардың танысуына себеп болды. Олардың бес баласы болды, ең үлкені (Жюль) Гиссенде Юстус Либигтің шәкірті болды. Кейбір жарияланымдар Жюльге қатысты қателіктер бар, олар әкесі Гей Лусакқа жатқызылады, себебі олардың екеуінің де әріптері бірдей (J. Гей Лусак). Гей Лусак өз заманындағы Еуропаның ең көрнекті ғалымдарының бірі ретінде танымал болды, бұл оның химия және физика саласындағы көптеген жаңалықтарымен толыққанды дәлелденді. Қайта орналасқан монархия оны Францияның жұртшылығына теңдестірді, бірақ ол дінге қарсы партиямен саяси байланыста болды. Ол Франсуа Арагомен жақын қарым-қатынаста болды. Гей Лусак Парижде қайтыс болды, оның қабірі Пере-Лашез зиратында орналасқан. Оның есімі Эйфель мұнарасына жазылған 72 есімнің бірі.
Gay Lussac was born at Saint Léonard de Noblat in the present day department of Haute Vienne. His father, Anthony Gay, son of a doctor, was a lawyer and prosecutor and worked as a judge in Noblat Bridge. Father of two sons and three daughters, he owned much of the Lussac village and began to add the name of this hamlet to his name, following a custom of the Ancien Régime. Towards the year 1803, father and son formally adopted the name Gay Lussac. During the Revolution, under the Law of Suspects, his father, former king's attorney, was imprisoned in Saint Léonard from 1793 to 1794. Gay Lussac received his early education at the hands of the Catholic Abbey of Bourdeix. In the care of the Abbot of Dumonteil, he began his education in Paris, finally entering the École Polytechnique in 1798. Three years later, Gay Lussac transferred to the École des Ponts et Chaussées, and shortly afterward was assigned to C. L. Berthollet as his assistant. In 1804 he was appointed répétiteur (demonstrator) to Antoine François Fourcroy at the École Polytechnique, whom he succeeded in 1809 as professor of chemistry. From 1809 to 1832, he was also the professor of physics at the Sorbonne, a post which he only resigned for the chair of chemistry at the Jardin des Plantes. In 1821, he was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences. In 1831 he was elected to represent Haute Vienne in the chamber of deputies, and in 1839 he entered the chamber of peers. He was elected a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1832. Gay Lussac married Geneviève Marie Joseph Rojot in 1809. He had first met her when she worked as a linen draper's shop assistant; he noticed she was studying a chemistry textbook under the counter, which led to their acquaintance. The couple had five children, of whom the eldest (Jules) became a student of Justus Liebig in Giessen. Some publications by Jules are mistaken as his father's today since they share the same first initial (J. Gay Lussac). Gay Lussac had a reputation as one of the greatest European scientists of his day, well justified by his innumerable discoveries in both chemistry and physics. The restored royalty made him a Peer of France, although he worked politically with the anti clerical party. He was closely associated with François Arago. Gay Lussac died in Paris, and his grave is there at Père Lachaise Cemetery. His name is one of the 72 names inscribed on the Eiffel Tower.
Жетістіктер
1802 жылы Гей-Люссак тұрақты қысымда кез келген газдың көлемі абсолюттік температурасына пропорционалды түрде өседі деген заңды алғаш рет жариялады. Заңды жариялаған мақаласында ол Жак Шарльдің осы тақырыпта бұрын жарияланбаған жұмысына сілтеме жасағандықтан, заң көбінесе Шарль заңы деп аталады, бірақ кейбір дереккөздер Гей-Люссак заңы деген терминді де қолданады. Бұл заңды Джон Дальтон да дербес түрде, шамамен бір уақытта айтқан. 1804 жылы Жан-Батист Биопен бірге сутек шармен көтерілді; сол жылы Гей-Люссак жеке өзі тағы бір рет көтеріліп, Жер атмосферасын зерттеу кезінде рекордты биіктікке жетті. Ол температура мен ылғалдың өзгеруін тіркеу үшін әртүрлі биіктікте ауа үлгілерін жинауды жоспарлады. 1805 жылы досы және ғылыми әріптесі Александр фон Гумбольдтпен бірге атмосфераның құрамы қысым төмендегенде (биіктік артқанда) өзгермейтінін анықтады. Олар сондай-ақ судың көлем бойынша екі бөлік сутегі мен бір бөлік оттегіден тұратынын ашты. 1808 жылы борды бірге ашты. 1808 жылы газдардың көлемдерін қосу заңын ашты және жариялады; 1809 жылы жарияланды. 1810 жылы Луи Жак Тенармен бірлесіп, калий хлоратымен толыққандай тотыққанда органикалық қосылыстан бөлінетін CO2 және H2O мөлшерін өлшеу арқылы органикалық заттарды элементтік құрамына талдау әдісін жасады. Ол сондай-ақ спирттік ашыту теңдеуін тұжырымдады. 1811 жылы ол йодты жаңа элемент ретінде танып, оның қасиеттерін сипаттап, «йод» деген атауды ұсынды. 1815 жылы цианогенді синтездеп, оның эмпирикалық формуласын анықтап, оған ат қойды. 1824 жылы ол бүйірлік түтікшесі бар буреттің жетілдірілген нұсқасын жасады және 1824 жылғы индиго ерітінділерін стандарттау туралы мақаласында «пипетка» және «бурет» терминдерін енгізді.
1802 – Gay Lussac first published the law that at constant pressure, the volume of any gas increases in proportion to its absolute temperature. Since in his paper announcing the law he cited earlier unpublished work on this subject by Jacques Charles, the law is usually called Charles's Law, though some sources use the expression Gay Lussac's Law. This law was independently and nearly simultaneously stated by John Dalton. 1804 – He and Jean Baptiste Biot made a hydrogen balloon ascent; a second ascent the same year by Gay Lussac alone attained a height of in an early investigation of the Earth's atmosphere. He wanted to collect air samples at different heights to record differences in temperature and moisture. 1805 – Together with his friend and scientific collaborator Alexander von Humboldt, he discovered that the composition of the atmosphere does not change with decreasing pressure (increasing altitude). They also discovered that water is formed by two parts of hydrogen and one part of oxygen (by volume). 1808 – He was the co discoverer of boron. 1808 – Discovery and announcement of the law of combining volumes of gases; published in 1809. 1810 – In collaboration with Louis Jacques Thénard, he developed a method for quantitative elemental organic combustion analysis by measuring the CO2 and H2O evolved when an organic compound is fully oxidized by potassium chlorate. He also summarised the equation of alcoholic fermentation. 1811 – He recognized iodine as a new element, described its properties, and suggested the name iode. 1815 – He synthesized cyanogen, determined its empirical formula, and named it. 1824 – He developed an improved version of the burette that included a side arm, and coined the terms "pipette" and "burette" in an 1824 paper about the standardization of indigo solutions.