Кіріспе

Стратиграфияның тау жыныстарының қабаттарының жасын уақытқа қатысты зерттейтін саласы – хроностратиграфия. Хроностратиграфияның басты мақсаты – геологиялық аймақтағы барлық тау жыныстарының шөгінділік тізбегі мен шөгінділік уақытын анықтау, сондай-ақ, Жердің геологиялық тарихын толық реттеу. Стандартты стратиграфиялық номенклатура – танымал қазбалар жиынтықтарымен (биостратиграфия) белгіленген палеонтологиялық уақыт кезеңдеріне негізделген хроностратиграфиялық жүйе. Хроностратиграфияның міндеті – осы қазбалар жиынтықтарының аралықтары мен шекараларына нақты жас мәнін беру.

Әдістеме

Хроностратиграфия изотопты геология мен геохронологияға көп көңіл бөледі, стратиграфиялық жүйемен анықталған белгілі және жақсы сипатталған тау жыныстары бірліктерінің нақты мерзімін анықтау үшін. Іс жүзінде, көптеген қазбалар мен шөгінді тау жыныстарын тікелей изотоптық әдіспен мерзімдеу өте қиын болғандықтан, аралықтың басталуын көрсететін жасқа жету үшін қорытындылар жасау қажет. Қолданылатын әдістеме суперпозиция заңы мен қиылысқан қатынастар принципіне негізделген. Интрузиялық және экструзиялық магмалық тау жыныстары белгілі бір уақыт аралығында пайда болады және геологиялық уақыт шкаласында өте жылдам процестер болып саналады, сондай-ақ олардың құрамында изотоптық әдістермен дәлірек мерзімдеуге болатын минералды жиынтықтар бар, сондықтан хроностратиграфиялық бағананы құруда интрузиялық және экструзиялық магмалық тау жыныстарына көп сүйену қажет. Метаморфизм, көбінесе жарылымдармен байланысты, хроностратиграфиялық бағандағы шөгінді аралықтарды анықтау үшін де қолданылуы мүмкін. Метаморфтық тау жыныстарын кейде мерзімдеуге болады, бұл жатынның қалыптасу мерзіміне шектеулер қоюға мүмкіндік береді. Мысалы, егер граптолиттер бар жатын белгілі бір жерде кристалдық негізге жабысса, кристалдық негізді мерзімдеу осы қазбалар жинағының ең ескі мерзімін көрсетеді. Бұл процеске далалық қатынастарды және мерзімдерді зерделеуге едәуір күш-жігер жұмсау қажет. Мысалы, жатынның қалыптасуы мен оны кесіп өткен интрузиялық тау жынысы арасында миллиондаған жылдар болуы мүмкін; жасты бағалау міндетті түрде қазбалар жинағындағы ең ескі қиылысқан интрузиялық тау жынысы мен ең жас тау жынысы арасында болуы керек.

Геохронологиядан айырмашылықтары

Геохронологиялық және хроностратиграфиялық бірліктерді шатастырмау маңызды. Хроностратиграфиялық бірліктер геологиялық материалдар болып табылады, сондықтан Тираннозавр рекс түрінің қазба қалдықтары Жоғарғы Бор кезеңінде табылды деп айту дұрыс. Геохронологиялық бірліктер – уақыт аралықтары, олар стандартты стратиграфиялық бірліктермен бірдей аталады, бірақ "жоғарғы/төменгі" терминдері "кеш/ерте" терминдерімен ауыстырылады. Осылайша, Тираннозавр рекс Соңғы Бор эпохасында өмір сүрген деп айту да дұрыс. Хроностратиграфия – стратиграфияның маңызды саласы, себебі алынған жас сәйкестіктері тау жыныстарының кеңістіктік құрылымын дәл бейнелеуде және палеогеографиялық реконструкцияларды дайындауда маңызды рөл атқарады.