Кіріспе

Хорват усташ офицері Томислав Сертич (21 желтоқсан 1902 – 1945 жыл) – хорват әскери офицері, барлық усташ әскери бөлімдерінің қолбасшысы, усташ жасақтарының штаб бастығы және Қарулы Күштер Бас штабының бастығы. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда тұтқындалып, соғыс қылмыскері ретінде өлім жазасына кесілді. Сертич Удбина қаласында дүниеге келді, Белградтағы әскери академияны бітірді. Ол Корольдік Югославия армиясында майор шеніне жетті. Осы кезеңде ол Ұсташпен жасырын байланыс орнатты. 1940 жылы Италияға қашып, оларға қосылды. 1941 жылы сәуірде Тәуелсіз Хорватия мемлекеті құрылғанда Сертич басқа Ұсташ мүшелерімен бірге Хорватияға оралды. Алдымен барлық Ұсташ әскери бөлімдерінің қолбасшысы және 1-ші Ұсташ полкінің қолбасшысы болып тағайындалды, бірақ жоғары лауазымды Ұсташ шенеуніктерімен туындаған дау-жанжалдардан кейін бұл қызметтен босатылды. Кейін ол Ұсташ жасақтарының штаб бастығы қызметін атқарды, содан кейін Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің барлық әскери училищелерінің бастығы болды. Осы қызметте Госпичтің партизандық қоршауында ауыр жарақат алды. 1944 жылы Сертич Хорватияның жергілікті қарулы күштерінде генерал шеніне көтерілді және сол жылы Қарулы Күштер Бас штабының бастығы болып тағайындалды. Сертич Загребтен шегініп, Австрияда британдық күштеріне түсті. Ол Белградта соғыс қылмыстары бойынша сотталып, 22 қыркүйек 1945 жылы кінәлі деп танылды. Сертич өлім жазасына кесілді, оның атылу күні белгісіз.

Ерте өмір және білім

Томислав Сертич 1902 жылғы 21 желтоқсанда Удбина қаласында дүниеге келген. Ол Загребте орта мектепті, ал Дубровникте сауда-кәсіптік училищені бітірді. Сертич 1923 жылы Марибордағы әскери училищені және Белградтағы әскери академияны аяқтады. Білімін бітірген соң Сертич Корольдік Югославия армиясында лейтенант болып қызмет етті, 1939 жылғы 6 қыркүйекте майор шеніне көтерілді. Югославия армиясында қызмет еткен кезінде Сертич Италия мен Венгриядағы Усташе (хорват фашистік ұйымы) топтарымен құпия байланыс ұстады, бұл оған 1940 жылы Югославиядан қашуға көмектесті. Сертич сондай-ақ Югославияның әскери барлау ақпаратын Усташе офицері Адольф Саблякқа жеткізді, оған Усташе әскери барлауын басқару міндеті жүктелген еді.

Устав офицері

1940 жылғы 27 тамызда Томислав Сертич Венгрияға қашып, кейін Италияға көшті. Ол Анте Павелич, Дидо Кватерник және Мийо Бзик сияқты бірнеше усташ басшыларымен кездесті. 1940 жылғы 2 қыркүйекте усташ қызметіне қабылданды. Сертич Италияның шенеуніктерімен кездесу үшін Римге барған Анте Павеличтің сүйемелдеушілерінің бірі болды. Ол әскери мәселелер талқыланған осы кездесулердің бірнешеуіне қатысты. Сәуір соғысы кезінде Тәуелсіз Хорватия мемлекеті (NDH) құрылғанда Сертич Хорватияға оралды. 1941 жылғы 3 мамырда Анте Павелич Сертичті барлық усташ әскери бөлімдерінің командирі етіп тағайындады. Сонымен қатар, ол 1-ші усташ полкінің командирі болды. Екі аптадан кейін Славко Кватерник және басқа да жоғары лауазымды усташ шенеуніктерімен туындаған даулар салдарынан бұл қызметтен босатылды. Оның Расовимен қақтығысы соғыс бойына жалғасты. 1941 жылғы 26 мамырда Сертич жаңадан құрылған усташ милициясының офицерлік мектебінің командирі болып тағайындалды. Бұл лауазымда Сертич Батыс Боснияда партизандар мен четниктерге қарсы операциялар жүргізген бірнеше усташ бөлімшелеріне де басшылық етті. Сертичтің қылмыстық ісінде ол Ликадағы усташ операциясына қатысқаны, онда партизандарға қарсы шайқастарда ауыр қылмыстарға жауапты болған 1-Лика батальонын қарулап, моральдық тұрғыдан дайындағаны айтылған. Сондай-ақ, ол "Қара легионды" құрғандығы да көрсетілген. 1941 жылғы 5 қарашаға дейін офицерлік мектептің командирі болды, содан кейін 1942 жылғы тамыздың соңына дейін усташ милициясы штабының бастығы болып тағайындалды. 1942 жылғы тамыздың соңы мен 1 қарашасы аралығында Сертич усташ милициясының усташ мектептерінің командирі болды. 1943 жылғы 15 қаңтарда ол Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің барлық әскери мектептерінің бақылаушысы болып тағайындалды. Ол осы лауазымда майданға барып, бөлімшелерге басшылық етуді жалғастырды. 1943 жылғы 1 мамырда Сертич Госпичті партизандар қоршауы кезінде усташ бөлімшелерінен келген деп мәлімдеген оқтан ауыр жарақат алды. Ол дереу Загребке жеткізіліп, бір ай ауруханада жатып, жарақаттан айықты. Госпичті қоршауындағы іс-қимылдары үшін 3-ші дәрежелі Темір үшбұрыш орденімен және Жарақат медалімен марапатталды. Жарақаттан айыққаннан кейін Сертич 1943 жылғы қыркүйекке дейін барлық әскери мектептердің жетекшісі болып қызмет етті, содан кейін ол қайтадан усташ милициясы штабының бастығы болып тағайындалды. Бұл лауазымдағы жетістіктері үшін Сертич 1944 жылғы 14 шілдеде Хорватияның ішкі күзетінің генералы дәрежесіне көтерілді. 1944 жылғы 22 желтоқсанда NDH Қарулы күштері министрлігі қайта ұйымдастырылды және екі бөлімге бөлінді: әкімшілік штаб және Қарулы күштердің бас штабы. Сертич Бас штабтың бастығы болып тағайындалды және соғыс аяқталғанға дейін осы лауазымда қалды. 1945 жылғы 7 мамырда Сертич Анте Павелич басқарыған бірнеше усташ офицерлерімен бірге Австрияға қарай шегінуді бастады. Сертич британдық күштеріне тұтқындалғанға дейін Крумпендорфқа жетті. 18 мамырда ол партизандарға тапсырылды, олар оны 28 немесе 29 мамырда Загребке жеткізіп, тұтқындап, сұраққа алды.

Сот және өлім

1945 жылдың 7-9 маусымында Сертич Загребтен Белградтағы түрмеге ауыстырылды. Ол 34 басқа НХД офицерлерімен бірге соғыс қылмыстары бойынша сотталды. Сот барысында Загреб архиепископы Алоисиус Степинак оны қорғап, "жеке өзі Сертичті адамгершілікке толы, әрқашан әділетсіздікті айыптаған асыл адам ретінде білгенін" айтты. 1945 жылдың 22 қыркүйегінде Сертич кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Сертичтің қайтыс болған күні белгісіз, алайда оның қамауда болған кезінде оны барып көрген досы және алыс туысы Зденка Сертич күнделігінде ол 27 қыркүйекте ОЗНА-ға берілгенін және сол күні Банжицада немесе Яжинчиде атқыланғанын жазды. Хорват тіліндегі "Tko je tko u NDH" атты биографиялық анықтамалық Сертичтің қайтыс болған күнін 1945 жылдың қыркүйек айының белгісіз күні деп көрсетеді.