Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эффективті сезім – бұл күшті әрекет етуге итермелейтін сезімге ілесе кіретін құбылыс. Көбінесе нейробиологияда, бұл нақты эмоционалдық бояуы бар әсерлі стимулдарға жауап ретіндегі эмоционалдық сезімталдыққа қатысты. Ол омыртқа миы арқылы спиноталамус жолымен беріледі және қышыну, құсу, және кері тартылу сияқты рефлекстік әрекеттермен байланысты болуы мүмкін. Мидегі сенсорлық өңдеу, сау адамдарда да, тамақтану бұзылыстары барларда да, тамақтану немесе тамақтануды тоқтату сияқты мінез-құлық таңдауларымен өзара әрекеттеседі.
Affective sensation is an occurrence of sensation accompanied with a strong compulsion to act on it. It refers, mostly in neuroscience, to the emotional sensibility in response to affective stimuli of a particular valence. It is transmitted via the spinothalamic tract through the spinal cord, and can be associated with reflex actions such as the scratch, gag, and withdrawal reflexes. Sensory processing in the brain interacts with behavioral choices, such as decisions to eat or to stop eating, in both healthy individuals and those with eating disorders.
Негізгі мәліметтер және механизм
Сезімталдық әсерлі ақпарат спиноталамус жолы арқылы беріледі. Бұл сезімдік ақпаратқа әрекет етуге ұмтылыс ілеседі. Мысалы, төменнен жоғарыға қарайғы көзқарас бойынша, қышымамен бірге қышынуға деген қажеттілік, ал ауыртпалық стимул – ауыртпалықтан қашуға деген ынта тудырады. Спиноталамус жолының орналасуы, омыртқа миының белгілі бір жарақаттарынан кейін туындайтын ерекше сезімдік тапшылықтарға байланысты клиникалық маңызға ие. Мысалы, бір жақты омыртқа зақымдануы сол жақтағы зақымдану деңгейінен төменгі сезімталдық, қысым, діріл және проприоцепцияның жоғалуына әкеледі. Дегенмен, ауыртпалық және температура сезімі үшін жолдар омыртқа миының орта сызығын кесіп, мидың қарсы жағымен жоғарылайды. Сондықтан, зақымданудан төменгі жақтағы ауыртпалық сезімінің әлсіреуі механосенсорлық жоғалту мен зақымдануға қарсы жақта байқалады.
Affective sensory information is transmitted via the spinothalamic tract. The sensation information is then accompanied by a compulsion to act. For instance, the bottom up approach would have an itch accompanied by the need to scratch, and a painful stimulus inducing the desire to withdraw from the pain. The location of the spinothalamic tract is important clinically due of the characteristic sensory deficits that follow certain spinal cord injuries. For instance, a unilateral spinal lesion will produce sensory loss of touch, pressure, vibration, and proprioception below the lesion on the same side. The pathways for pain and temperature, however, cross the spinal cord midline to ascend on the opposite side of the cord. Therefore, diminished sensation of pain below the lesion will be observed on the side opposite the mechanosensory loss and the lesion.
әсер ету
Аффективті сезім эмоционалдық жауапқа қатысты және бейтарап немесе презентативті сезімнен өзгеше. Бұл оң, теріс немесе бейтарап мәнді болуы мүмкін аффективті тітіркендіргіштерге байланысты. Бұл тітіркендіргіштер жеке-жеке де, біріктірілген түрде де сезілуі мүмкін, сондықтан оң және теріс аффективті тітіркендіргіштер тәжірибелік аффективті сезім мен жауапқа әсер ету үшін біріктірілуі мүмкін. Біріктірілген жағдайда, жалпы әсерге соңғы әсер мен контраст әсері ықпал етеді, мысалы, теріс тітіркендіргіштен кейін оң тітіркендіргіш жалпы оң әсер тудырады.
Affective sensation deals with response emotionality and is distinct from presentative, or neutral, sensation. This is due to affective stimuli which can have positive, negative, or neutral valence. These stimuli can be sensed individually as well as in an integrated manner such that positive and negative affective stimuli can be combined to influence experiential affective sensation and response. In the case of combination, recency and contrast effects on overall affect are influential such that, for example, a negative stimuli followed by a positive stimuli yields an overall positive affect.
Сезімталдықты сезу
Субъективті әл-ауқат танымдық және эмоционалдық компоненттерден құралады, адамның өмірін жалпы бағалауын жалпы эмоционалдық сезімтал әсерлермен үйлестіреді. Өмір сапасының нейрологиялық өлшемдері жоғарғы префронтальді қабықтағы сол жақ альфа белсенділігімен, бірнеше префронтальді қабықтардағы сұр зат көлемімен, оң миндальша безіндегі спонтанды белсенділікпен және тіпті эмоционалдық интеллектпен оң байланысқа ие. Эмоционалдық бұзылыстары бар адамдар көңіл-күйге байланысты мидың оянуын реттеудегі өзгерістер нәтижесінде эмоционалдық сезімдерде айырмашылықтарды көрсетуі мүмкін, бұл әсіресе мания, депрессия және бұзылысы жоқ адамдар арасында байқалады. Жағымсыз эмоционалдық қасиеттер көбінесе әлеуметтік алаңдаушылықтың, жоғары ояну деңгейінің және алаңдаушылыққа сезімталдықтың жоғары деңгейімен байланысты.
Subjective well being draws from both cognitive and affective components, combining general evaluations of ones' life with overall affective sensitive impressions. Neural measures of affective quality of life have been positively correlated with greater left alpha activity in the superior PFC, gray matter volume in multiple prefrontal cortices, spontaneous activity in the right amygdala, and even emotional intelligence. Those with affective disorders may also demonstrate differences in affective sensation as a result of mood dependent alterations in brain arousal regulation, especially seen between those with mania, depression, and those without the disorder. Negative affectivity tends to be related to greater levels of social anxiety, anxious arousal, and anxiety sensitivity.
Физикалық және психикалық модуляция
Ішек синдромы (ІБС), өкпе ауруы (ХОББ) және басқа ауруларда кездесетін физикалық патологиялық сезімдер, сонымен қатар, әсерлі сезім мен реакцияға да ықпал етеді. Әсіресе, созылмалы ауруға эмоционалдық реакция оның ауырлығымен байланысты болуы мүмкін. Бұл өкпе ауруы (ХОББ) кезінде көрсетілді, онда тыныс алудың қиындығына байланысты сезімдердің эмоционалдық сипаттамалары аурудың ауырлығын және ұзақ мерзімді, жауапты мінез-құлық өзгерістерінің ықтималдығын көрсете алады. Сонымен қатар, ІБС науқастарының жағдайында, әсерлі сезім және оған байланысты ми аймақтары, соның ішінде АСК, инсула және ВМФК, ауырсынулы висцеральді стимулдарға жауап ретінде fMRI белсенділігінің күшеюін және олардың белсенділігін төмендетуге және ауырсынуға эмоционалдық реакцияны реттеуге қабілетсіздік танытты. Бұл сезімнің күшін және әсерлі сезім арасындағы байланыс бұрыш өсімдігін (чили) тұтыну кезінде де сақталады. Чилиді жиі жейтін және оны ұнататын адамдар, сондай-ақ, чили жегеннен кейін күйдіру сезімі аз екенін хабарлайды. Бұл жеке талғамның айырмашылығына немесе күштілік туралы бағалаудың өзгешелігіне байланысты болуы мүмкін, бірақ бұл соңғысына байланысты ықтимал, себебі бұрынғы дәмді тағамдарды жеу тәжірибесі әсерлі сезімдердегі айырмашылықтармен байланысты емес.
Physical pathological sensation, as occurs in IBS, COPD, and other illnesses, is also influential in affective sensation and response. The emotional response to especially a chronic illness can be correlated with its severity. This has been shown in COPD, where emotionally driven descriptions of sensation due to breathing impairments may reflect the severity of the illness and probability of long term, responsal behavior changes. Additionally, in IBS patients, affective sensation and its correlative brain areas including the ACC, insula, and VMPFC demonstrated heightened fMRI activity in response to painful visceral stimuli, and an inability to down regulate their activation and modulate the emotional response to pain. This link between perceptual intensity and affective sensation persists in the case of chili pepper consumption. Those individuals who eat chili peppers more often, and presumably enjoy them, also report less burning sensation in response to eating chilis. While this could be due to either individual taste perception differences or intensity judgement differences, it is more likely due to the latter because previous spicy food consumption experiences do not correlate with the differences in affective sensation responses.
Дәм сезу
Эмоционалды сезімді жоғарыдан төменге қарай тәсіл арқылы модуляциялауға болады, онда гедониялық тәжірибеге танымдық факторлар әсер етеді. Мысалы, "бай және дәмді" деп жазылған сорпа, "қайнатылған көкөніс суы" деп жазылғаннан гөрі күшті оң эмоцияны тудырады. Бұл модуляция орбитофронтальді қабықшада және прегенуальді цингулятты қабықшада көрінеді. Дәм потенциалды қоректік заттар мен улы заттарды анықтауға қызмет етеді. Мысалы, адам потенциалды қоректік затты татқанда, инсула мен гипоталамус, вентральды паллидум және стриатумды қамтитын тамақтану желісі арасындағы байланыс, потенциалды зиянды затты татқандағыдан артық болады. Бұл нәтижелер, дәмдік сезімнің потенциалды түрде қоректік болған жағдайда тамақтануды басқаратын тізбектермен басымдықпен байланысатын, алдыңғы вентральды инсуладағы біріккен супермодальді дәм жүйесінің бар екенін көрсетеді.
Affective sensation can also be modulated using the top down approach with cognitive factors influencing hedonic experience, such as with soup labeled "rich and delicious" inducing greater positive affect than when labeled "boiled vegetable water." This modulation can be seen in the orbitofrontal cortex and pregenual cingulate cortex. Taste serves to identify potential nutrients and toxins. For example, when one tastes a potentially nutritious stimulus, the connectivity between the insula and a feeding network including the hypothalamus, ventral pallidum, and striatum is greater than when tasting a potentially harmful stimulus. These results support the existence of an integrated supramodal flavor system in the anterior ventral insula that preferentially communicates with the circuits guiding feeding when the flavor is potentially nutritive.