Кіріспе

Басарабеска – Молдованың оңтүстігіндегі аудан (район), әкімшілік орталығы Басарабеска қаласы.

Тарих

1393-1538 жылдары бұл аймақ Молдавия княздығының құрамына кірді. XVI, XVII және XVIII ғасырларда аймақты татарлар мекендеген. Ең ерте құжатта белгіленген елді мекен – Садаклиа, ол алғаш рет 1793 жылы айтылған. 1812 жылы, 1806-1812 жылдардағы орыс-түрік соғысынан кейін, Бассарабия Ресей империясының оккупациясына түсті, осы кезеңде (1812-1917) жергілікті тұрғындардың қарқынды русификациялануы болды. 1918 жылы Ресей империясы құлағаннан кейін Бессарабия Румыниямен бірікті. Осы кезеңде (1918-1940 және 1941-1944) аудан Тигина уезінің құрамына кірді. 1939 жылғы Молотов-Риббентроп пактісінен кейін Бессарабия 1940 жылғы маусымда КСРО тарапынан оккупацияланды. 1991 жылы Молдованың тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін аудан Лапушна уезінің (1991-2003) құрамына кірді, ал 2003 жылы Молдованың әкімшілік бөлімшесіне айналды.

География

Аудан Молдова Республикасының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Іргелес аудандар: солтүстікте Чимишлия ауданы, шығыста Украинамен мемлекеттік шекара, батыста және оңтүстікте Гагаузия. Сондай-ақ, аудан Молдованың ең шағын аумақты және халқы аз аймағы болып табылады. Ландшафты – 210–220 метрге дейін биіктігі бар, жеңіл эрозия процестері жүзеге асырылатын дала.

Климат

Жылы, континенттік климат, жылдық орташа аудандық температурасы . Шілдеде орташа температура , ал қаңтарда . Жылдық жауын-шашын мөлшері 450–550 мм, желдің орташа жылдамдығы 2–5 м/с құрайды.

Фауна

Еуропалық фаунаның ерекшеліктері, түлкі, кірпі, елік, қабан, сусар, орман мысығы, құдақ және басқа да сүтқоректілердің, сондай-ақ бөдене, қарға, бүркіт, сүйрік, лақ және тағы да басқалардың болуымен сипатталады.

Флора

Ауданның орманды алқаптары емен, шаған, қайың, липа, жапырақ, жаңғақ және басқа да ағаш түрлерімен толықтырылған. Өсімдіктерден: бетеге, қызылқұрт, дала шөбі, қырыққабық және тағы да көптеген түрлер кездеседі.

Өзендер

Аудан Когальник өзенінің алабында (243 км) орналасқан, ол солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай ауданды кесіп өтеді. Көбінесе көлдер жасанды түрде жасалған.

Демография

2012 жылдың 1 қаңтарында аудан халқы 29 000 адамды құрады, оның ішінде 42,8% қалалық, ал 57,2% ауылдық тұрғындар.

Туысқандар саны (2010): 241 (1000 адамға шаққанда 8,2)
Өлім-жүртім саны (2010): 389 (1000 адамға шаққанда 13,3)
Халық өсімі (2010): 148 (1000 адамға шаққанда −5,1)

Этностық топтар

Этникалық топ Молдовалықтардың жалпы санының %-ы * 66,9 орыстар 8,5 гагауздар 7,4 украиндер 5,5 румындар * 5,1 болгарлар 5,0 ромалар 1,0 басқалар 0,6 жарияланбаған 2,03
Түсініктеме: * Молдовалықтар мен румындардың этникалық идентификациясына қатысты пікір қақтығыстары әлі де жалғасуда.

Дін

Христиандар – 97,5%
Православ христиандар – 93,7%
Протестанттар – 3,8%
Баптистер – 1,7%
Жетінші күн адвентистері – 1,0%
Евангелистер – 0,6%
Пентикосталдар – 0,5%
Басқалары – 1,2%
Дінсіздер – 1,0%
Атеистер – 0,3%

Экономика

Аудан экономикасында басымдық құрайтын салалар: сауда (81%), ақылы қызметтер (18%), ауыл шаруашылығы және өңдеу өнеркәсібі (1%). Ауданның барлық кәсіпорындарының 94,3% құрайтын шағын және орта бизнес (ШОБ) субъектілерінің жалпы санының тек 50% ғана пайда табады. Жергілікті экономика өндіріс, сауда және қызмет көрсету, көлік және байланыс секторларына негізделген. Ауданның шағын және орта бизнес секторы ауданның барлық кәсіпорындарының 99% және барлық жұмыспен қамтылғандардың 47,9% құрайды.

Білім

Басарабеаска ауданында 11 білім беру мекемесі жұмыс істейді, оның ішінде: барлық оқушылар саны – мектептерде 4234 бала. Төрт гимназияда – 749 бала, жеті лицейде – 3485 бала. Мекемелердегі мектеп оқушылары – 1014. Мектеп спортымен айналысатындар – 233 бала.

Саясат

Басарабесканың дәстүрлі ауданы, Молдованың оңтүстік бөлігінен өзгеше, саяси және сайлаушылық қолдауын PCRM көрсетіп келді. Бірақ соңғы үш сайлауда коммунистердің көрсеткіші үздіксіз төмендеп келеді. Соңғы үш сайлауда АЕИ-нің өсімі 131,8% құрады.

+ Парламент сайлауының нәтижелері

Жыл | АЕИ | PCRM
------- | -------- | --------
2010 | 43,86% (5,519) | 50,20% (6,317)
2009 шілде | 36,83% (4,716) | 52,05% (6,496)
2009 сәуір | 19,70% (2,381) | 53,61% (6,749)

Мәдениет

Ауданда 8 мәдени орталық, екі мұражай, үш музыкалық ұйым жұмыс істейді, олардың үшеуі үлгілі оркестр атағына ие, сондай-ақ 14 қоғамдық кітапхана бар. "Святой Николай" монастыры да бар.

Денсаулық

Басарабеска ауданы қазіргі уақытта қамтамасыз етеді: аудандық аурухана, отбасылық дәрігерлер орталығы (онда отбасылық медицинамен айналысатын төрт дәрігер жұмыс істейді), төрт жалпы медицина орталығы, жедел жәрдем мекемесі, екі тіс емдеу кабинеті және алты дәріхана.