Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаспероид – сирек кездесетін, ерекше метасоматикалық өзгеріс түрі және екі негізгі түрі бар: сульфидті жаспероидтер және гематитті жаспероидтер. Шын жаспероидтер метаморфозалық химиялық шөгінді тау жынысы түріндегі жаспиллиттен және химиялық шөгінді болып табылатын жаспирден өзгеше. Сульфидті жаспероидтер – доломиттердің кремний сульфидіне метасоматизденуінің классикалық мысалдары. Олар Невада, Австралия және Иранда табылған. Бұл қатты, тығыз, күлгін-қоңыр түсті тау жыныстары, құрамында көп мөлшерде пирит бар. Невададағы кен денелері өте жұқа (көбінесе 8 метрден аспайды) және қабаттармен байланысқан.
Jasperoid is a rare, peculiar type of metasomatic alteration and occurs in two main forms; sulfidic jasperoids and hematitic jasperoids. True jasperoids are different from jaspillite, which is a form of metamorphosed chemical sedimentary rock, and from jasper which is a chemical sediment. Sulfidic jasperoids are typical examples of silica sulfide metasomatism of dolomites, and are found in Nevada, Australia and Iran. They are hard, dense purple black rocks with considerable content of pyrite. The bodies in Nevada are quite thin (seldom greater than 8 m) and stratabound.
Гематиттік яспирлер
Гематиттік жаспероидтар – силикалық гематиттің жоғары дамыған өзгеруінің мысалы, және олар тек Австралиядағы Гленгарри алабының протерозойлық тау жыныстарынан ғана белгілі. Бұл жаспероидтар қатты, күлгіннен қою күлгінге дейінгі түсті тау жыныстары, негізінен аметист кварцынан, ұсақ тараған гематиттен және аз мөлшерде магнетиттен тұрады. Бұл жаспероидтардың пайда болуы туралы пікірлер әртүрлі болғанымен, олар қиылыс аймағындағы қабырғалық тау жыныстарының күшті өзгеруі нәтижесінде қалыптасқан деп саналады, және шөгінділерде, андезиттерде, трахиттерде және базальттарда кездесуі мүмкін. Бұл денелер көбінесе стратиграфияға сәйкес келмейді және дөңгелек пішінді болып келеді. Гленгарри алабындағы денелердің қалыңдығы 120 метрге дейін, ал ұзындығы 3 километрден асады. Бұл жаспероидтар аймақтағы алтын кенін табуға маңызды көз болып табылады. Кейбір гематиттік жаспероидтар метаморфозға ұшыраған және өзгерген яспилиттен пайда болуы мүмкін, және су астындағы базальттық жарықтар орналасқан жерлерде табылған. Осылайша, олар экзолитті шерт немесе спилиттің бір түрін білдіруі мүмкін. Бұл денелер қиылыс аймағындағы жаспероидтарға қарағанда көлемі жағынан кішілеу және әдетте жұқа болады (3 метрден кем).
Hematitic jasperoids are examples of advanced silica hematite alteration, and are known only from the Proterozoic rocks of the Glengarry Basin in Australia. These jasperoids are hard, purple to dark purple rocks composed primarily of amethyst quartz and fine disseminated hematite and some magnetite. While contentious, these jasperoids are thought to form by extreme alteration of wall rocks within a shear zone, and may occur in sediments, andesites, trachytes and basalts. These bodies are often discordant to stratigraphy and are quite podiform in nature. The bodies in the Glengarry Basin are up to 120 m thick and over 3 km in length. These jasperoids are an important source of gold ore within the region. Some hematitic jasperoids may be sourced from metamorphosed and altered jaspillite, and are located above areas identified as submarine basalt vents. These, therefore, may represent a type of exhalite chert or spilite. These are subordinate in volume to the shear hosted forms and are usually quite thin (less than 3 m).
Метасоматизмнің жағдайы
Гематитті яспироидтардың қалыптасуы, қима аймағының қабырғалық тау жыныстарындағы жоғары тотығу метасоматизмінің нәтижесі деп саналады. Карбонатты өзгерістердің болуы, тальк карбонаты бар жоғары магнийлі базальттар мен ультрамафикалық тау жыныстары, сондай-ақ гематит, кремний қышқылы және сульфидтермен шектелген қалдық минералдық құрамы, тотықтырғыш сұйықтықтар химиясын көрсетеді. Кейбір яспироидтардағы вулканикалық қалдық текстуралар алюминосиликаттардың кремний және гематитке кеңінен ауысқандығын көрсетеді. Йилгарн кратонындағы кейбір алтын кен орындарында өтпелі формалар мен нашар дамыған аналогтар кездеседі, онда терең, тотықсызданған метан және карбонатты өзгерту сұйықтықтары беткі тотыққан сұйықтықтармен араласып, базальттар мен ультрамафикалық тау жыныстарындағы қызғылт карбонатты су басуға алып келеді. Бұған Видгиемоолта күмбезі мысал болады, онда алтын, арсенопирит, никелин және герсдорфиттері бар карбонатталған гематитті кремнийлі базальттар Мител никель кенінің табанында кездеседі.
The formation of hematitic jasperoids is considered to be the product of highly oxidised metasomatism of the wall rocks to a shear zone. The presence of carbonate alteration, talc carbonated high magnesian basalts and ultramafic rocks and the remnant mineralogy being restricted to hematite, silica, and sulfides indicates oxidising fluid chemistry. Relict volcaniclastic textures in some jasperoids indicate that aluminosilicates have been replaced pervasively by silica + hematite. Transitional forms and poorly developed analogs are present in some gold camps within the Yilgarn craton where deep, reduced methane and carbonate bearing alteration fluids mix with shallower oxidised fluids, resulting in purple pinkish carbonate flooding alteration within basalts and ultramafic rocks. One example of this is the Widgiemooltha Dome, where carbonated hematite bearing siliceous basalts containing native gold, arsenopyrite, nickeline and gersdorffite are encountered in the footwall of the Miitel nickel mine.
Географиялық таралуы
Нағыз жаспироид АҚШ-тың Невада штатындағы доломит қабаттарында және Әзірбайжан, Иран, Ирак және Түркиядағы доломиттік әктас шынжырларында табылады. Гематитті жаспироид тек Батыс Австралиядағы Гленгарри алабында ғана кездеседі, бірақ ол, әдетте, басқа жерлерде кездесетін түрлі өзгерістер мен метасоматизм түрлерінің бір түрі болуы мүмкін.
True jasperoid is found in dolomitic strata in Nevada, US, and within dolomitic limestone sequences in Azerbaijan, Iran, Iraq and Turkey. Hematitic jasperoid is only found within the Glengarry basin, Western Australia, although it probably represents an end member state of a variety of alteration and metasomatism styles found elsewhere.