Кіріспе
Кришан Чандр (23 қараша 1914 жыл – 8 наурыз 1977 жыл) – үнді жазушысы, урду және хинди тілдерінде қысқа әңгімелер мен романдар жазған. Оның кейбір шығармалары ағылшын тіліне де аударылған. Ол өте көп шығарма жазған, 20-дан астам роман, 30 әңгіме жинағы және урду тілінде көптеген радио пьесаларын жазды. 1947 жылғы бөліністен кейін ол хинди тілінде де жазуға кірісті. Ол сатирикалық әңгімелер авторы ретінде аз табысын толықтыру үшін Болливуд фильмдеріне сценарийлер жазды. Кришан Чандрдың романдары (соның ішінде классикалық туындысы: "Ек гадхе ки саргузашт", "Есектің өмірбаяны") 16-дан астам үнді тіліне және ағылшын тілі сияқты кейбір шетел тілдеріне аударылған. Оның "Аннадата" ("Дақыл беруші" – үнді шаруаларының феодал жер иелеріне деген құрметпен айтатын атауы) атты қысқа әңгімесінен Хваджа Ахмад Аббас 1946 жылы "Дхарти Ке Лал" фильмін түсірді, осыдан кейін оған Болливудта сценарист ретінде тұрақты жұмыс ұсынылды, соның ішінде "Мамта" (1966) және "Шарафат" (1970) сияқты танымал фильмдерге де қатысты. Ол фильмдерге арналған сценарийлерін урду тілінде жазды.
Krishan Chander (23 November 1914 – 8 March 1977) was an Indian Urdu and Hindi writer of short stories and novels. Some of his works have also been translated into English. He was a prolific writer, penning over 20 novels, 30 collections of short stories and scores of radio plays in Urdu, and later, after partition in 1947, took to writing in Hindi as well. He also wrote screen plays for Bollywood movies to supplement his meagre income as an author of satirical stories. Krishan Chander's novels (including the classic: Ek Gadhe Ki Sarguzasht, 'Autobiography of a Donkey') have been translated into over 16 Indian languages and some foreign languages, including English. His short story "Annadata" ( The Giver of Grain – an obsequious appellation used by Indian peasants for their feudal land owners), was made into the film Dharti Ke Lal (1946) by Khwaja Ahmad Abbas – which led to his being offered work regularly as a screenwriter by Bollywood, including such popular hits as Mamta (1966) and Sharafat (1970). He wrote his film scripts in Urdu.
Ерте өмір және білім
Кришан Чандр Раджастханның Бхаратпур қаласында дүниеге келді, онда оның әкесі дәрігер болып жұмыс істеді. Бұл отбасы бастапқыда Үндістанның бөлінбеген Пенджаб аймағының Вазирабад ауданы, Гуджранвалаға жататын. Чандр балалық шағын Джамму және Кашмир штатындағы Пунч қаласында өткізді, онда оның әкесі Махараджа Пунчтың жеке дәрігері болды. Оның "Шақаст" (Жеңіліс) романы Кашмирдің бөлінуіне байланысты. Оның ең танымал романдарының бірі – "Митти ке санам", ол Кашмирде ата-анасымен бірге өскен жас баланың балалық шағындағы естеліктері туралы. Оның тағы бір естен кетпес романы – "Гаддар" (Жауыздық), ол 1947 жылы Үндістан мен Пәкістанның бөлінуі туралы. Бұл романда ол сол кездегі халықтың қасіретін өзінің өзімшілдігімен көзге түскен, сонымен бірге жауыздық жасаған жас жігіттің сезімдері арқылы шебер суреттеген. Оның әңгімелері Кашмир ауылдарының, сондай-ақ жер аударылған эмигранттар мен қалалық өмірге бейімделе алмаған адамдардың тағдырлары туралы. Ол урду тілінде жазғанда Пунч аймағының тұрғындары қолданатын пахари диалектінің сөздерін пайдаланды. 1930 жылдары ол Лахордағы Форман христиан колледжінде оқыды және колледж журналының ағылшын тіліндегі бөлімін редакциялады, сол кезде ағылшын әдебиетіне қызығушылық танытты. Журналдың урду тіліндегі бөлімінің сол кездегі редакторы Мехр Лал Сони Зия Фатхабади 1932 жылы Чандрдің "Садху" атты алғашқы урду әңгімесін жариялауға көмектесіп, оның карьерасына үлкен үлес қосты.
Мансап
Оның Бенгалиядағы ашаршылық және 1947 жылы Үндістанның бөлінуі кезінде болған қатыгездік пен варварлық туралы әдеби туындылары қазіргі урду әдебиетінің ең көрнекті үлгілерінің бірі. Алайда, ол басқа уақыттарда да биліктің теріс пайдаланылуын, кедейлікті және жер бетіндегі қиын жағдайдағы адамдардың күйзелісін қатал сынға алды. Бірақ ең бастысы, ол касталық жүйеге, фанатизмге, діни қақтығыстарға және терроризмге қарсы наразылығын ешқашан тоқтатқан жоқ. Ол – гуманист және әлемдік көзқарастағы адам болды.
Жеке өмірі мен мұрасы
Кришан Чандр Чопра екі рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Видьявати Чопра, өз қауымына жататын адал отбасынан шыққан әйел, және олардың үйлену тойын отбасылары дәстүрлі үнді тәсілімен ұйымдастырды. Олардың үш баласы болды: екі қызы мен бір ұлы. Кейін Чандр екінші әйел алып, ол оның екінші күйеуі болды. Бұл – ажырасқан мұсылман әйел, Салма Сиддики, урду тілінің маманы Рашид Ахмед Сиддикидің қызы. Сиддикидің бұрынғы некесінен туған ұлы бар еді, және ол бала Чандрдың үйінде тәрбиеленді. Чандр мен Сиддикинің арасында бала тумады. Кришан Чандр 1977 жылдың 8 наурызында Мумбайда жұмыс үстелінде қайтыс болды. Ол "Адаб барай е Батак" атты сатирикалық эссе жазуды бастаған еді, және бір ғана жол жазды: "Нұрани ко бачпан хи се палтуо жанварон ка шаук та. Кабуотар, бандар, ранг баранги чириян" (Нұрани бала кезінен көгершін, маймыл, түрлі-түсті құстар сияқты үй жануарларын ұнататын). Ол сөйлемді аяқтамас бұрын, күшті жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның құрметіне Джамму және Кашмирдегі Пуанч қаласындағы фонтан паркі "Кришан Чандр паркі, Пуанч" деп аталды. Оның ескерткіші де осы бақтың ортасына орнатылды.